Những kẽ hở trong quản lý hoạt động khai thác, chế biến và kinh doanh “đất hiếm”

Như Báo CAND đã phản ánh, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an vừa ra kết luận, đồng thời đề nghị Viện KSND tối cao truy tố bị can Nguyễn Linh Ngọc (cựu Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường) cùng 26 bị can trong vụ án xảy ra tại Công ty Thái Dương và các đơn vị liên quan đến vụ khai thác trái phép đất hiếm ở Yên Bái, buôn lậu sang Trung Quốc.

Quá trình điều tra, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an nhận thấy một số sơ hở, thiếu sót, trong quản lý hoạt động khai thác, chế biến đất hiếm, từ đó các đối tượng lợi dụng hoạt động phạm tội. Đó là:

Thứ nhất là sự buông lỏng trong hoạt động cấp phép thăm dò, khai thác và chế biến sâu đất hiếm; thiếu kiểm tra trong việc thẩm định hồ sơ cấp phép thăm dò, khai thác tài nguyên của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, đặc biệt là quá trình kiểm tra, giám sát và chế biến sâu đất hiếm.

Các đối tượng đã lợi dụng giấy phép thăm dò, khai thác tài nguyên để khai thác số lượng đặc biệt lớn và không báo cáo các cơ quan chức năng; tiêu thụ trái quy định nguồn tài nguyên khai thác được để hưởng lợi bất hợp pháp.

Những kẽ hở lớn trong hoạt động khai thác, chế biến và kinh doanh “đất hiếm” -0
Cựu Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Nguyễn Linh Ngọc. 

Thứ hai là việc kiểm soát quá trình sử dụng nguyên liệu nhập khẩu dùng để sản xuất còn sơ hở, chủ yếu theo báo cáo của doanh nghiệp. Lợi dụng điều này, các đối tượng đã mua nguyên liệu đất hiếm, không có hóa đơn chứng từ được khai thác trong nước để sản xuất, chế biến thành “Tổng oxide đất hiếm” và khai báo với cơ quan Hải quan khi thực hiện khai báo xuất khẩu hàng hóa là hàng hóa được sản xuất từ nguyên liệu nhập khẩu, sản xuất để xuất khẩu, trái với các quy định của Nhà nước về xuất khẩu đất hiếm với thuế xuất 0%, qua đó xuất khẩu trái pháp luật đất hiếm số lượng lớn.

Thứ ba là tính khả thi của quy định về chế biến đất hiếm chưa cao. Theo quy định hiện hành, đất hiếm phải được chế biến thành “Tổng oxide đất hiếm” có hàm lượng từ 95% trở lên mới được xuất khẩu. Và để chế biến được sản phẩm đạt chất lượng xuất khẩu thì đòi hỏi doanh nghiệp phải có tiềm lực kinh tế đủ mạnh, hợp tác với các nước phát triển để chuyển giao công nghệ đạt chuẩn.

Những kẽ hở lớn trong hoạt động khai thác, chế biến và kinh doanh “đất hiếm” -0
Mỏ đất hiểm ở tỉnh Yên Bái.

Tuy nhiên thực tế hiện nay, việc chuyển giao công nghệ chế biến đất hiếm với các nước phát triển là hết sức khó khăn, công nghệ trong nước chưa đáp ứng được yêu cầu, doanh nghiệp được cấp phép tự lắp đặt dây chuyền theo hình thức chắp vá, không đảm bảo chế biến được sản phẩm đạt chuẩn để xuất khẩu, dẫn đến khai thác, bán trái phép đất hiếm, gây thất thoát nguồn tài nguyên khoáng sản.

Từ những đánh giá trên, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an kiến nghị, để nâng cao hiệu quả công tác quản lý Nhà nước đối với hoạt động khai thác, chế biến đất hiếm, các cơ quan chức năng cần nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, chính sách và các quy định cụ thể, chặt chẽ để quản lý việc cấp phép, thăm dò, khai thác và đặc biệt là sử dụng nguồn đất hiếm khai thác được để chế biến sâu đất hiếm.

Tăng cường công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra đối với lĩnh vực cấp phép, thăm dò, khai thác và chế biến tài nguyên. Bổ sung quy định về việc kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ sản lượng khai thác và quản lý chặt chẽ việc chấp hành các quy định theo giấy phép của doanh nghiệp trong quá trình triển khai thực hiện (trước, trong và sau khi khai thác). Đồng thời cần có quy định cụ thể về việc giám định thành phần, sản phẩm đất hiếm xuất khẩu để có căn cứ cho cơ quan kiểm tra, giám sát việc doanh nghiệp khai báo hàng hóa xuất khẩu có đúng quy định hay không.

Thắt chặt công tác kiểm định hồ sơ, cấp giấy phép khai thác khoáng sản nói chung, đất hiếm nói riêng. Cơ quan cấp phép cần quản lý năng lực tài chính, năng lực khoa học công nghệ của doanh nghiệp xin cấp phép, tránh tình trạng sau khi cấp phép không thể thực hiện được việc chế biến khoáng sản đạt tiêu chuẩn trước khi tiêu thụ, dẫn đến khai thác, tiêu thụ trái phép.

Nguyễn Hưng

Các tin khác

Đấu tranh với “hội thánh đức chúa trời mẹ” hoạt động trái phép

Đấu tranh với “hội thánh đức chúa trời mẹ” hoạt động trái phép

Sau khi lực lượng Công an tỉnh Quảng Trị đấu tranh, triệt phá nhóm “hội thánh đức chúa trời mẹ” có dấu hiệu truyền bá mê tín dị đoan, trục lợi, hoạt động của hội nhóm này trên địa bàn tỉnh đã lắng lại. Tuy nhiên, mới đây, một số đối tượng khác lại tiếp tục manh nha hoạt động trái phép trở lại.

Quyết liệt đấu tranh, kiềm chế tội phạm mua bán người

Quyết liệt đấu tranh, kiềm chế tội phạm mua bán người

Sáu tháng đầu năm 2026, lực lượng Cảnh sát hình sự phối hợp với các bộ, ngành và địa phương đã triển khai đồng bộ chương trình phòng, chống mua bán người, mở cao điểm tấn công, trấn áp trên toàn quốc, qua đó phát hiện, xử lý nhiều vụ án, triệt phá nhiều đường dây, giải cứu nhiều nạn nhân.

Chung thân người mẹ dìm chết con chiếm đoạt tiền bảo hiểm

Chung thân người mẹ dìm chết con chiếm đoạt tiền bảo hiểm

Tô Thị Ty Na đã sát hại con trai ruột mới 5 tuổi, dựng hiện trường giả thành vụ tai nạn "đuối nước" để chiếm đoạt hơn 4,19 tỷ đồng tiền bảo hiểm. Hành vi đặc biệt nghiêm trọng, mang tính chất côn đồ, vụ lợi của bị cáo đã bị TAND TP Đà Nẵng tuyên phạt mức án tù chung thân.

Hàng lậu khối lượng lớn qua biên giới Quảng Trị: Vì sao "voi" chui lọt... "lỗ kim"?

Hàng lậu khối lượng lớn qua biên giới Quảng Trị: Vì sao "voi" chui lọt... "lỗ kim"?

Ngày 5/8/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Quảng Trị đã khởi tố vụ án "Vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới" theo khoản 3 Điều 189 Bộ luật Hình sự, đồng thời bắt tạm giam Nguyễn Đình Phùng (SN 1991, trú xã Hướng Phùng, tỉnh Quảng Trị). Diễn biến này hé lộ một đường dây vận chuyển hàng lậu qua tuyến biên giới Việt – Lào với quy mô đặc biệt lớn.

Bài 1: Khi ma túy Etomidate khoác vỏ bọc “pod chill”

Bài 1: Khi ma túy Etomidate khoác vỏ bọc “pod chill”

Những điếu thuốc lá điện tử với thiết kế hiện đại, nhỏ gọn và nhiều hương vị từng được không ít người, đặc biệt là thanh thiếu niên, xem như một trào lưu thời thượng. Thế nhưng, ẩn sau lớp vỏ bắt mắt ấy là một mối nguy đang ngày càng hiện hữu: Ma túy Etomidate được ngụy trang trong các thiết bị pod chill (một loại tinh dầu được sử dụng trong thuốc lá điện tử) để mua bán và sử dụng trái phép.

Bắc Ninh: Đường dây mua bán vũ khí bị triệt phá như thế nào?

Bắc Ninh: Đường dây mua bán vũ khí bị triệt phá như thế nào?

Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố 16 bị can về các hành vi chế tạo, tàng trữ, sử dụng, mua bán trái phép vũ khí quân dụng; thu giữ 55.628 viên đạn chì các loại, 532,8 kg chì nguyên liệu, 10 khẩu súng PCP các loại, 3 máy ép gia công loại to để sản xuất đạn chì.

Dẫn độ thành công đối tượng cho Kazakhstan để truy cứu trách nhiệm hình sự

Dẫn độ thành công đối tượng cho Kazakhstan để truy cứu trách nhiệm hình sự

Việc dẫn độ thành công đối tượng Baisakov Elnar Narynkobevich (quốc tịch Kyrgyzstan) cho cơ quan Trung ương về dẫn độ của nước Cộng hòa Kazakhstan đã thể hiện quyết tâm của Đảng, Nhà nước Việt Nam trong việc kiên quyết không để Việt Nam trở thành nơi lẩn trốn hoặc địa bàn hoạt động của tội phạm có yếu tố nước ngoài, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong thực thi pháp luật.