Đó là tâm sự của nhiều công nhân ở trạm thu phí cầu Gianh, trạm thu phí Đông Hà, Phú Bài, cầu Mỹ Thuận... trong ngày họ nhận quyết định nghỉ việc. Tết cổ truyền của dân tộc đang cận kề, song nhìn những ánh mắt thẫn thờ của công nhân, chứng kiến cảnh vợ con họ nheo nhóc, nỗi buồn của của họ xâm chiếm hồn tôi trong chiều đông rét buốt.
Một ngàn gia đình bỗng dưng… thất nghiệp
Ngày 28/12/2012, Thứ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Nguyễn Hồng Trường đã ký Quyết định số 3435/QĐ-BGTVT về việc xóa, dừng thu phí sử dụng đường bộ đối với 17 trạm thu phí sử dụng đường bộ trên hệ thống quốc lộ. Cụ thể, theo Quyết định số 3435/QĐ-BGTVT ngày 28/12/2012 của Bộ Giao thông Vận tải, 12 trạm thu phí đường bộ nộp ngân sách Nhà nước và 5 trạm thu phí trả nợ vay sẽ bị xóa bỏ, dừng thu kể từ 0 giờ ngày 1/1/2013.
12 trạm thu phí nộp ngân sách bị xóa bỏ, dừng thu phí gồm: Trạm cầu Lường, cầu Gianh, Đông Hà, Phú Bài, Mỹ Thuận, Cam Thịnh (quốc lộ 1); trạm số 4 (quốc lộ 14); trạm Ba Chẽ (quốc lộ 18); trạm Gò Dầu (quốc lộ 22A); trạm cầu Trung Hà (quốc lộ 32); trạm Cầu Bình (quốc lộ 37) và trạm Lộ Tẻ (quốc lộ 80). 5 trạm thu phí trả nợ vay cũng sẽ bị xóa, dừng hoạt động, gồm: Trạm Bắc Hải Vân (quốc lộ 1); trạm Buôn Hồ (quốc lộ 14); trạm Nhơn Tân, KDang (quốc lộ 19) và trạm Madrăk (quốc lộ 26).
Việc xoá bỏ 17 trạm thu phí nói trên của Bộ Giao thông Vận tải, không tính đến quyền lợi của hàng ngàn công nhân ở trạm thu phí. Ngày 28/12/2012, Bộ Giao thông Vận tải ra Quyết định số 3435/QĐ-BGTVT về việc xóa, dừng 17 trạm thu phí và ngày 1/1/2013 quyết định ấy có hiệu lực. Như vậy chỉ sau 3 ngày ra quyết định, Bộ Giao thông Vận tải đã lập tức dừng 17 trạm thu phí, đồng nghĩa với việc hơn 1.000 công nhân viên ở các trạm thu phí bỗng dưng mất việc. Bộ dừng các trạm thu phí nhưng chưa tính đến việc tạo công ăn việc làm, sắp xếp hoặc hỗ trợ phần nào cho công nhân viên các trạm thu phí ổn định cuộc sống.
Làm việc với các công ty quản lý các trạm thu phí trên quốc lộ 1A chúng tôi được biết: Việc dừng 17 trạm thu phí, lãnh đạo Bộ Giao thông Vận tải chỉ chỉ đạo chung chung "Giao Tổng cục Đường bộ Việt Nam chỉ đạo việc xóa, dừng thu phí sử dụng đường bộ và lập phương án xử lý lao động, tài sản, trang thiết bị và vé tồn theo quy định báo cáo Bộ Giao thông Vận tải, đồng thời chủ động phối hợp với các cơ quan truyền thông để thông tin việc xóa, dừng các trạm thu phí đường bộ nêu trên". Tuyệt nhiên không có một câu, từ nào bảo vệ quyền lợi cho hàng ngàn công nhân lao động ở các trạm thu phí. Chính vì vậy, đến nay quyền lợi chính đáng của công nhân các trạm thu phí đều bị thả nổi.
Những ngày đầu năm 2013, chúng tôi có dịp đi ngang trạm thu phí cầu Mỹ Thuận. Nơi đây không còn cảnh nhân viên của trạm nói cười với nhau khi xe dừng mua vé. Dòng chữ "Không thu phí" được dán trên các phòng thu vé nhưng một vài xe tải vẫn dừng lại vì không biết trạm đã dừng thu phí.
Tiếp xúc với chúng tôi, ông Trương Quang Vinh, Trưởng trạm thu phí cầu Mỹ Thuận bùi ngùi: "Ngày 28/12/2012, anh em ở đây mới nhận được thông báo và 3 ngày sau thì trạm dừng thu phí. Thông báo này đến quá bất ngờ nên anh em trở tay không kịp vì không biết sắp tới sẽ làm gì".
Trạm ngưng hoạt động, trong số 71 nhân viên của trạm chỉ có 32 người được công ty bố trí việc làm mới nhưng đa số là làm xa nhà. Theo ông Vinh, trong số 39 người "về hưu" sớm, hầu hết các trường hợp này đã được công ty đóng bảo hiểm từ 20 năm trở lên. "Những người còn vài ba năm nữa là đủ tuổi nhận sổ hưu thì không nói, nhưng nhiều trường hợp anh em về hưu sớm mới 40 đến 45 tuổi thì còn phải chờ đến 10 - 15 năm nữa mới được nhận sổ hưu. Đây là điều mà anh em băn khoăn nhất".
Dưới cái rét cắt da cắt thịt, mấy công nhân trạm thu phí cầu Gianh vẫn hì hục để chôn biển đường một chiều tạo điều kiện thuận lợi cho dòng xe qua lại. Công nhân Phan Văn Lân ứa nước mắt khi nói đến việc dừng trạm thu phí: "Từ bộ đội phục viên chuyển qua trạm thu phí tui đã làm được 26 năm ở đây. Lương công nhân ở trạm tháng được hơn 3 triệu đồng, khó khăn chồng chất nhưng còn để nuôi con, giờ trạm thu phí dừng tui cùng 59 anh em chẳng biết tính răng. Gắn bó với trạm như nhà, giờ mất việc, mấy anh em vẫn rủ nhau qua trạm hỏi nhau vài ba câu rồi về. Tui nói thẳng, ra quyết định chỉ trong 3 ngày để hàng ngàn công nhân nghỉ nhưng không hiểu về hoàn cảnh của họ, đời sống của họ, tâm tư của họ thì không hợp lý".
"Làm gì hiến kế sinh nhai?
Cuộc sống những con người giàu sang, khá giả thường ít có câu hỏi giống nhau. Nhưng khi cuộc sống tằn tiện, khổ cực thì người ta thường xích lại gần nhau và những tâm tư của họ cũng chấp chới giống nhau. Những ngày rong ruổi trên các bến phà, các trạm thu phí, chúng tôi nhận được rất nhiều câu hỏi để trống của công nhân ở các trạm thu phí: "Lấy gì nuôi con"? Chỉ 4 từ đó thôi nhưng nó đã gói ghém đầy đủ tâm tư, phản ảnh thực chất cuộc sống của họ.
Trong căn phòng chưa đầy 12m2 ở nhờ của trạm thu phí, anh Bùi Đức Ninh và vợ Lê Thị Minh Lợi ngậm ngùi: cả 2 vợ chồng đều làm ở trạm thu phí cầu Gianh, giờ đột ngột mất việc nên cuộc sống của họ càng khó khăn. Hằng tháng 2 vợ chồng quần quật bám ở trạm thu phí cũng chỉ nhận chưa được 5 triệu đồng tiền lương. Giờ chị Lợi hoàn toàn mất việc, mọi chi tiêu của gia đình trông chờ vào 1,7 triệu đồng/tháng làm bảo vệ của anh Ninh ở trạm.
"Mình sống răng cũng được nhưng nhìn 3 đứa con thiếu thốn đủ bề nên nhiều lúc nước mắt lặn vào trong" giọt nước mắt chảy dài trên khoé mắt anh Ninh. Quê ở Đức Thọ, Hà Tĩnh, vào Quảng Bình lập thân, lập nghiệp, gắn bó với trạm thu phí hàng chục năm trời nhưng chẳng mấy khi anh Ninh được về thăm nhà. Bởi, phần vì công việc, phần vì nghèo nên nỗi tủi thân cứ quấn riết lấy anh.
Anh Lê Đình Hùng (44 tuổi) nhân viên trạm thu phí cầu Gianh lau nước mắt khi nói đến hoàn cảnh gia đình mình. Vợ nay ốm mai đau, một mình anh làm việc 26 năm ở trạm thu phí, nhưng giờ lương hằng tháng cũng chỉ được nhận chưa đầy 3,5 triệu đồng. Với đồng lương ít ỏi đó, vợ chồng anh đang nuôi đứa con đầu học đại học, cháu sau học lớp 12.
"Con học giỏi chẳng lẽ bắt con nghỉ học giữa chừng. Giờ qua tháng 1 năm 2013 nhưng lương tháng 12 năm 2012 vẫn chưa có. Phải nghỉ việc bất ngờ quá, tui cũng như anh em ở đây chưa biết bấu víu vô mô. Hơn 20 năm làm việc nhưng tui mới chính thức được thi nâng lương đúng 1 lần vào năm ngoái, vừa nâng lương thì mất việc. Tụi tui biết, ngành Giao thông khó khăn, tụi tui chia sẻ, không đòi hỏi gì nhiều nhưng lãnh đạo ngành cũng phải cho anh em con đường sống. Công nhân thì đòi hỏi gì cao sang".
Trạm thu phí cầu Gianh có 60 công nhân, nay dừng thu phí có thể tất cả sẽ hoàn toàn thất nghiệp, bởi như lãnh đạo Công ty 494 (đơn vị quản lý trạm thu phí cầu Gianh) cho biết: Công ty cũng đang nằm trong tình trạng thừa cán bộ, công nhân viên. Vả lại hầu hết công nhân ở trạm thu phí đều ở độ tuổi lỡ cỡ 45-55, nếu bố trí ra đường bốc đá làm đường thì họ không đủ sức, còn nếu nghỉ theo chế độ thì lại chưa đến tuổi. Nên đến giờ Công ty 494 cũng chẳng biết tính ra sao.
Được bố trí trực tại trạm bến phà Mỹ Thuận mấy ngày nay, ngày nào ông Dương Văn Trong (44 tuổi, ngụ xã Tân Hội, TP Vĩnh Long) cũng ngồi với tâm trạng buồn bã dưới tán cây mận trong khuôn viên sân của trạm thu phí. Gần 23 năm công tác ở trạm thu phí, ông đã chứng kiến bao cảnh biến thiên ở bến phà Mỹ Thuận. "Nhà có 4 miệng ăn đều trông chờ vào tiền lương của tôi (khoảng 5 triệu đồng/tháng-PV), nay trạm ngưng hoạt động đột ngột làm tôi không tìm được việc mới. Sắp tới tôi sẽ kiếm nghề khác, không làm nhân viên bán vé nữa. Năm ngoái còn được thưởng Tết gần 10 triệu đồng, còn năm nay "nghỉ ngang" như vầy nên cũng không biết sao nữa. Chưa nghe công ty nói gì?"
