Chính quyền địa phương cho biết, đa phần những hộ gia đình này thuộc diện nghèo, không có đất đai, không nhà ở, không giấy tờ tuỳ thân, chuyên sống bằng nghề đánh bắt thủy sản. Việc ổn định số hộ dân này, không để phát sinh thêm trường hợp di dân bất hợp pháp, cũng như tạo điều kiện cho họ mưu sinh, có sự nỗ lực rất lớn của lực lượng Công an và chính quyền địa phương.
Gia đình anh Nguyễn Văn Hoà là một trong những hộ dân Việt kiều Campuchia hồi hương đầu tiên sinh sống tại lòng hồ thủy điện Cần Đơn thuộc địa bàn xã Phước Minh. Bè của anh rộng rãi, khang trang nhất. Mỗi ngày từ 8h sáng, anh Hoà đã bắt đầu công việc đánh bắt thủy sản trong lòng hồ, lênh đênh đến 4 - 5 giờ chiều mới đủ sinh hoạt phí cho gia đình. Vất vả một chút, nhưng đổi lại cũng có đồng ra đồng vào.
“Mình từ bên Campuchia về đây theo ông bà, cha mẹ, đâu có miếng giấy tờ nào. Chữ cũng không biết, nhưng được các anh Công an thường xuyên đến gặp gỡ, trò chuyện. Cái gì mình không rành, không hiểu thì hỏi mấy anh giải thích cho. Nhờ các anh Công an giúp đỡ mà mình yên tâm và hiểu biết pháp luật hơn”, anh Hoà chia sẻ.
Gia đình anh Hoà có 2 đứa con, đứa lớn 10 tuổi, đứa nhỏ 6 tuổi. Cả hai con đều có giấy khai sinh và được đến trường. Anh nói luôn cố gắng để mấy đứa con có tương lai hơn, không phải lênh đênh sông nước giống mình.
Lòng hồ thủy điện Cần Đơn thuộc địa bàn xã Phước Minh hiện có 44 hộ dân Việt kiều Campuchia sinh sống với 161 nhân khẩu. Công an xã Phước Minh đã thường xuyên phối hợp với các ngành, đoàn thể nắm bắt tình hình, vừa tuyên truyền pháp luật, đồng thời quản lý hành chính, nhất là không để phát sinh thêm trường hợp di dân tự do tại đây. Điều kiện nguồn lợi thủy sản ở lòng hồ có hạn, việc phát sinh thêm số lượng dân cư sẽ gây nên tình trạng quá tải, ô nhiễm nguồn nước và nhiều vấn đề phức tạp khác.
Ông Bùi Ngọc Thủy, Phó Chủ tịch UBND xã Phước Minh cho biết, thỉnh thoảng mới có một số hộ dân mới. Gần đây nhất vào cuối năm 2023, có một gia đình 3 nhân khẩu từ Đồng Tháp lên sinh sống. Công an xã đã cùng với ngành chức năng của địa phương đến vận động để họ trở về nơi sinh sống ban đầu. Vì vậy mà thời gian qua, lòng hồ thủy điện Cần Đơn thuộc địa bàn xã quản lý không phát sinh thêm hộ Việt kiều Campuchia nào mới, chủ yếu là các hộ dân cũ có thêm nhân khẩu và tự tách hộ.
“Gia đình có ai bên Campuchia về chơi, dù ở lại 1, 2 ngày thì mình cũng phải báo với các anh Công an để xin được cư trú. Hết hạn cư trú là về chứ cũng không dám cho người thân ở thêm. Mình phải chấp hành nghiêm quy định của pháp luật mới được”, anh Nguyễn Văn Hoà chia sẻ.
Công an xã Phước Minh phải thường xuyên đến tận nơi các hộ dân Việt kiều Campuchia sinh sống để thăm nắm tình hình. Gặp gỡ, trò chuyện thân tình, mối quan hệ giữa các hộ dân ở đây và lực lượng chức năng ngày càng xích lại gần hơn.
Mô hình “Việt kiều Campuchia nói không với vi phạm pháp luật” do Công an xã Phước Minh thành lập với mục đích làm cầu nối để tuyên truyền chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến với các hộ dân nơi đây. Đồng thời cũng là “cánh tay nối dài” của lực lượng Công an xã trong việc phát hiện và tố giác các loại tội phạm.
“Vừa rồi cũng có một số đối tượng đến khu vực để lừa đảo. Tôi chỉ cần hô một tiếng “Công an kìa” là các đối tượng nhảy xuống sông bỏ chạy nên cũng chưa lừa được ai. Vừa đánh bắt thủy sản mình vừa để ý các đối tượng lạ mặt đã trở thành thói quen luôn rồi. Ai lạ lạ đến đây là mình báo Công an liền”, ông Nguyễn Văn Trãi, Tổ trưởng mô hình “Việt kiều Campuchia nói không với vi phạm pháp luật” cho biết.
Mô hình hiện có 8 thành viên, với Công an xã Phước Minh luôn có mối liên hệ mật thiết. Nhờ vậy mà tình hình ANTT ổn định, người dân an tâm sinh sống, làm ăn.
Thượng úy Trịnh Tuấn Ngọc, Phó trưởng Công an xã Phước Minh cho biết, các hộ dân Việt kiều Campuchia đa phần đều có trình độ thấp, dễ bị lợi dụng để lôi kéo thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật. Do vậy, công tác tuyên truyền phải luôn được đặt lên hàng đầu. Việc xác định quốc tịch cho họ hầu như là không thể, rất khó khăn để họ có các loại giấy tờ tùy thân khác. Công an xã Phước Minh đã chủ động “nắm người, nắm hộ, nắm địa bàn”, mời tất cả các hộ dân đến trụ sở Công an xã để thu nhận thông tin dữ liệu dân cư và thu thập phiếu thông tin cập nhật vào hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Trong đợt vừa qua, Công an xã Phước Minh đã thu thập dữ liệu của 147 nhân khẩu lên hệ thống. Trong đó, 35 trường hợp công dân có giấy khai sinh và trong giấy khai sinh có quốc tịch Việt Nam nhập hệ thống trạng thái “không đủ điều kiện đăng kí thường trú” và 114 trường hợp trạng thái “đã ghi” “chưa xác định quốc tịch”.
Nguồn lợi thủy sản ở lòng hồ thủy điện Cần Đơn ngày càng ít đi. Một phần các hộ dân Việt kiều Campuchia đã lên bờ để làm nghề khác. Cuộc sống dù khó khăn đôi chút nhưng bình yên, ổn định và con cái được đến trường. Sự bình yên làm cho người dân nơi đây có thể tiếp tục cuộc sống và tin tưởng vào tương lai ở phía trước.
Mưu sinh trên sông Son 
Những cuộc mưu sinh bỏng rát 
