Một trận chiến mang tính bước ngoặt

Đối với Nga, chia cắt Kherson với chính quyền Kiev sẽ giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế Ukraine. Điều này cũng sẽ cho phép Kremlin xây dựng một hành lang đất liền tới khu vực ly khai Transnistria của Moldova, nơi có một căn cứ quân sự lớn của Nga, tạo ra hành lang phòng thủ liên hoàn phía Tây Nam. Còn đối với Ukraine, nếu giành lại Kherson, đây sẽ là bàn đạp để Ukraine tấn công vùng lãnh thổ rộng lớn tiếp giáp với bán đảo Crimea, tái kiểm soát nguồn nước ngọt dẫn từ sông Dnepr và trung tâm năng lượng hạt nhân Zaporizhzhia.

Nga đã tăng cường lực lượng chiến đấu và tăng gấp đôi số lượng dân thường mà nước này đang cố gắng sơ tán để đề phòng một cuộc phản công lớn của Ukraine nhằm giành lại thành phố cảng chiến lược Kherson ở miền Nam. Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergei Shoigu ngày 2/11 cho biết 87.000 trong số 300.000 quân dự bị đã được triển khai tham chiến ở Ukraine và 3.000 huấn luyện viên quân sự có kinh nghiệm chiến đấu của Nga đang đào tạo họ. Với Ukraine, cuộc phản công giành lại Kherson đang chuẩn bị bước vào giai đoạn giao tranh khốc liệt nhất, trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt của mùa đông. Sau đà phản công từ đầu tháng 9, giành lại hàng nghìn km2 lãnh thổ ở miền Đông và Nam đất nước, quân đội Ukraine đang muốn tiến vào thành phố Kherson, thủ phủ Vùng Kherson trong dịp Giáng sinh tới.

Thành phố mà Ukraine đã mất kiểm soát từ những ngày đầu xung đột này hiện là mục tiêu quân sự hàng đầu của Kiev. Đây cũng là nơi mà lực lượng Nga chịu áp lực rất lớn phải bảo toàn quyền kiểm soát do tính chất quan trọng của Kherson nắm giữ nguồn nước cho Crimea và là hành lang để Nga kiểm soát miền Nam Ukraine. Việc Kiev có thể giành lại thành phố lớn này sẽ đánh dấu một bước ngoặt “thay đổi cuộc chơi”. Tuy nhiên, trận phản công ở Kherson được dự báo sẽ khó khăn hơn rất nhiều so với các vùng khác như Kharkiv (ở vùng Đông Bắc) - điều mà gần đây chính Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Oleksii Reznikov đã thừa nhận. Lý do là tình hình thời tiết xấu trong mùa đông và địa hình miền Nam với nhiều kênh rạch dẫn nước mà quân đội Nga đang sử dụng như những giao thông hào để phòng thủ.

Mặc dù đầu tháng 10, quân đội Ukraine đã có được những đột phá, giành lại 600km2 đất trong hai tuần - theo Kiev, nhưng cuộc phản công ở mặt trận Kherson được giới chuyên gia quân sự dự báo sẽ còn kéo dài và khốc liệt. Ông Thibault Fouillet, chuyên gia thuộc Quỹ Nghiên cứu Chiến lược Pháp (FRS) nhận định: “Hai phe đều đã có thời gian củng cố các vị trí của mình và đều chịu những tổn thất lớn.

Không còn có chuyện đột phá nhanh ở Kherson để sau đó tiến về Crimea như Kiev đã từng tuyên bố”. Để chuẩn bị cho trận chiến giành lại Kherson, quân đội Ukraine đã bao vây thành phố nằm bên bờ Tây con sông Dnieper (hay Dnipro), với ý định dồn Nga vào bẫy. Lực lượng Ukraine trước hết nhắm hỏa lực phá hệ thống hạ tầng giao thông, các cầu nối thành phố với bên ngoài. Tuy nhiên, Nga cũng đã và đang chuẩn bị và gia cố hệ thống phòng thủ dọc theo bờ sông Dnieper.

“Phương pháp của quân Ukraine là phá hủy mạng lưới hậu cần của quân Nga trước khi mở các đợt tấn công lớn. Chiến lược này nhằm cô lập đối phương, đồng thời giữ được nguồn lực và quân số”, ông Sim Tack, chuyên gia về chiến lược quân sự thuộc Force Analysis, cơ quan tư vấn an ninh của Mỹ, phân tích. “Không thể biết khi nào các đơn vị của Ukraine vào được thành phố Kherson. Điều chắc chắn là hiện nay quân Nga đang rất tích cực chuẩn bị” cho trận đánh lớn này.

Các nhà chức trách do Nga thành lập ở Kherson, lo sợ một cuộc phản công lớn của Ukraine, đến ngày 2/11 thông báo đã di dời 70.000 cư dân và mở rộng khu vực sơ tán cho những người sống trong phạm vi 15km từ sông Dnieper.

Thống đốc Kherson do Điện Kremlin bổ nhiệm, ông Vladimir Saldo, cho biết việc di dời thêm 70.000 cư dân khỏi khu vực được yêu cầu bởi “Kiev đang chuẩn bị một cuộc tấn công tên lửa lớn vào trạm thủy điện Kakhovka” để gây lũ lụt Kherson. Phía Ukraine lại đưa ra cáo buộc ngược lại, cho rằng Nga định cho nổ đập thủy điện và đổ lỗi cho Kiev. Quân đội Ukraine cũng cho biết chính quyền khu vực Kherson do Nga bổ nhiệm đã được chuyển đến Skadovsk, cách thành phố Kherson 100km về phía Nam. Mặc dù quân Ukraine tiến tương đối chậm, Tướng Serguei Sourovikine, tổng chỉ huy quân đội Nga ở Ukraine từng thừa nhận tình hình đang “căng thẳng” và ông có thể sẽ phải đưa ra “những quyết định cực kỳ khó khăn” ở Kherson. Những thừa nhận như vậy rất hiếm được giới chức Moscow đưa ra.

Hôm 3/11, ông Kirill Stremousov, Phó lãnh đạo chính quyền Kherson do Nga thành lập, cho biết, các lực lượng vũ trang Nga nhiều khả năng rút khỏi bờ Tây sông Dnieper, nơi Moscow đã sơ tán cư dân trong những tuần gần đây.

Theo quan chức này, quân đội Nga có thể di chuyển dọc sông Dnepr vào những ngày tới. Tuy nhiên, các binh sĩ Ukraine trên mặt trận nói rằng họ không thấy có bằng chứng nào cho thấy quân đội Nga đang rút, mà thực tế là đang củng cố các vị trí. Tình báo quốc phòng Ukraine cũng đánh giá Nga không có ý định rút khỏi Kherson, mà ngược lại đang đưa các đơn vị quân đội mới vào thành phố để chuẩn bị nghênh chiến. Người phát ngôn Bộ Chỉ huy Quân sự phía Nam Ukraine Natalia Humeniuk cho biết đây có thể là một “cái bẫy” của Nga.

“Đây có thể là một động thái khiến người ta tin rằng những khu vực này đã bị bỏ lại và việc tiến vào đây sẽ an toàn. Giữa bối cảnh họ đã chuẩn bị cho tác chiến đô thị trong một thời gian dài cũng như cách thức họ bố trí các đơn vị, chúng tôi sẽ theo dõi các chiến thuật được lên kế hoạch và sẽ không vội mừng”, người phát ngôn Natalia Humeniuk cho hay.

Một quan chức phương Tây cũng cho rằng, bất kỳ quyết định rút quân nào đều có thể “nằm trong những quyết định chiến lược dài hạn của Nga để bảo vệ hiệu quả nhất các vị trí quan trọng, duy trì tuyến cung cấp đạn dược, duy trì quy mô lực lượng và chuẩn bị cho mùa đông tới gần”.