Cả làng may áo, thờ hòn đá…
Làng Thanh Phước có truyền thuyết rằng: "Ở vùng ngã ba sông Hương và sông Sình có một ông lão đánh cá nghèo, ngày ngày xuôi dòng nước của con sông chảy qua làng để quăng lưới. Một hôm từ mờ sớm đến mặt trời lên cao vẫn chưa bắt được con cá nào đủ to để ra chợ đổi gạo, ông buồn bã nằm trên vạt cỏ ven bờ, gối đầu lên một tảng đá lớn thiu thiu ngủ. Chợt ông nằm mơ thấy có một người thân hình to lớn, mặt mày đỏ gay giận dữ, tay cầm chiếc gậy dài thúc thúc vào người ông, quát: "Này ông lão kia, sao ông lại dám gối đầu lên người của ta mà ngáy?".
Ông lão sợ quá quỳ mọp xuống, vị thần đá liền trấn an và nêu một câu hỏi nếu ông trả lời được thì vị thần đó hứa sẽ cải biến số phận để ông được sung túc và mạnh khỏe, sống lâu. Câu hỏi đó là: "Thứ gì luôn im lặng và thiêng liêng như đá? Thứ gì luôn luôn ở với người, giúp ích cho người, mà không hề đòi hỏi đền đáp, hoặc lên tiếng kể lể lời nào?".
Ông lão đánh cá ngẩn ngơ, chưa trả lời được, vì ông nghĩ trên đời đâu có thứ gì tốt bụng đến thế. Vị thần đá liền giải đáp: "Đó là hơi thở, nó có mặt để truyền sự sống cho các ngươi từ lúc mới ra đời cho đến khi nhắm mắt mà chẳng đòi ơn nghĩa gì, nó cũng im lặng như các loài đá mà các ngươi vẫn dùng để lót đường, xây nhà vậy". Trước khi biến mất, thần đá quay lại nói thêm: "Thấy ngươi hiền lành, ta sẽ cho ngươi một món quà, ngươi hãy mau thức dậy và quăng lưới xuống sông, ngươi sẽ nhận được món quà ấy".
Khi giật mình thức giấc, ông lão vội vã quăng lưới xuống nước như lời vị thần ấy dặn. Không lâu sau, ông cảm thấy có vật gì nằng nặng cứ trì lấy chiếc lưới. Ông lặn xuống xem chẳng thấy gì quý báu mà chỉ là một phiến đá to đang làm vướng lưới. Ông gỡ lưới ra khỏi phiến đá rồi lên bờ về nhà lòng không vui. Đêm ấy đang chập chờn, ông lại mộng thấy một phụ nữ xuất hiện với ánh sáng chói quanh người, bảo ông: "Ta là nữ thần dưới sông kia, hồi trưa ngươi đã gặp ta tại sao không đem ta lên bờ? Nếu ngươi đem ta lên ta sẽ phù hộ cho ngươi thoát khỏi cảnh túng thiếu".
Sáng ra, ông lão rủ thêm vài người trong làng lại quãng sông lặn xuống và đem lên hai phiến đá to bên trên có khắc hình một nữ thần với nhiều tay đang vươn cao, chân đang ngồi xếp bằng, chung quanh có hình voi, hình người trông rất lạ mắt. Lúc ấy trời bỗng chuyển dông, mây kéo đen kịt rồi mưa trút xối xả, hai viên đá sáng lên từng chặp theo những tia chớp trên cao lia xuống. Thấy vậy, người ta hoảng sợ đem các viên đá này vào gần làng, lấy gạch xây một cái bàn thờ để đặt đá lên trên.
Từ đó hễ ai đem lễ vật dâng cúng cầu gì thường được toại nguyện. Nhất là cứ đến tối 30 hoặc ngày rằm mỗi tháng, người trong làng thường thấy bóng một nữ thần từ trong tảng đá bay ra, ban đêm ít ai dám lai vãng đến chỗ thờ.
Những câu chuyện hoang đường tồn tại dai dẳng trong dân gian
Ông Phan Cà, 82 tuổi, người trông coi ngôi miếu kể lại: ''Nhiều người dân trong thôn còn nhớ cách đây mấy chục năm, có một thanh niên trong làng vì không tin miếu linh thiêng, thanh niên này trèo lên cây đa đứng trên đái xuống, liền bổ xuống đất chết ngay tại chỗ. Tượng đá này trước nổi ở đình làng Lại Ân, nhiều người thỉnh không nổi, nhưng khi dân làng chúng tôi làm mâm cau trầu, thắp nén nhang xin thì bà đồng ý về ngay với làng".
Theo ông Cà, ở làng này, nếu mà làng tế trong 3 ngày, là phải hạ rạp xuống ngay nếu không cứ để thế thì thế nào cũng cháy rạp… Sự linh thiêng của miếu bà đến nỗi, từ sau giải phóng đến nay, làng mời ai ra nhận chăm sóc, hương khói dân trong làng cũng không dám nhận.
Có câu chuyện có vẻ hoang đường, nhưng ông Cà khẳng định chắc nịch 100%, rằng thần đá rất thích đua ghe. Hễ cứ vào dịp làng xã tổ chức đua ghe truyền thống 22/6 hay ngày vía 10/7 âm lịch, mà ghe nào làm mâm cau trầu đến cúng ở miếu bà trước thì ghe đó không về nhất, cũng về nhì. Có dạo, có ghe của làng Thuận Hòa bơi ghe qua miếu bà mà không vào thắp hương cho bà, thế là đi nửa đường gần về đích rồi thì thuyền lật… Ly kì đến nỗi, có một tay lái thuyền rất giỏi quê ở Thủy Tú khi đi ngang miếu bà vì bất chấp lời nguyền, anh ta không vào cáo bà, còn cho rằng mình ở Thủy Tú thì cúng bái ở Thủy Tú, sao lại phải quỳ lạy ở miếu này, nên vừa bơi ghe đua ra giữa sông thì chết bất đắc kỳ tử…
Chuyện bà linh thiêng như thế nào, thì dân ở đây ai cũng biết, có một câu chuyện mà đến nay nhiều người trong làng cũng không thể lý giải được vì sao. Đó là chuyện có một thanh niên trong làng nửa đêm vào trộm lư đồng trong miếu, hôm sau chết. Thấy sợ quá, gia đình thanh niên này đi xem bói, thầy bói nói vì xúc phạm thần linh nên phải đền mạng, Xung quanh câu chuyện linh thiêng của miếu bà, người dân còn đồn thổi rằng, ngày xưa Pháp - Mỹ ném bom xuống đình làng, miếu bà cả một thời gian dài, nhà cửa sập đổ, cây cối gãy rạp nhưng qua hai cuộc chiến miếu bà vẫn tồn tại như không có chuyện gì xảy ra…
Ông Trần Viết Chức, Chủ tịch UBND xã Hương Phong cho biết: "Có một thời dân ở đây kéo nhau về rất đông, nhưng khi đó tôi làm Trưởng Công an xã nên đã cấm hoạt động mê tín dị đoan này. Còn chuyện người dân mê tín nên tin, chứ chính quyền xã vẫn chưa thấy linh nghiệm gì cả. Tuy nhiên do đó là tín ngưỡng tâm linh của người dân nên mình vẫn cho duy trì, thờ cúng thần Shiva gì đó. Còn các hoạt động ở đây đều nằm dưới quyền kiểm soát của UBND xã, nên đến nay, hoạt động của người dân vào thắp nhang, hầu đồng giảm hẳn…".
Điều kì lạ là trên phiến đá to và dài một mét được triều đình phong thần kia lại khắc nhiều hình mà người ta cho là quái dị để mô tả cảnh thiên đường lẫn địa ngục. Nhà nghiên cứu văn hóa Huế, ông Nguyễn Xuân Hoa cho biết, tảng đá được thờ trong miếu Kỳ Thạch phu nhân có màu đen có hình dạng như nửa tấm bửng tròn có đáy 1,2m; cao 0,9m; dày 0,23m có chạm nhiều hình người và con vật. Các hình chạm chia thành 2 nhóm: Phần trên là một hình người hầu như trần truồng, ngồi trên tòa sen, hai chân xếp bằng và tay đặt trên đầu gối, bên phải có một con thú kì lạ và vài hình phác họa về người với nét vẽ non nớt; bên trái có hình khắc đàn ông, đàn bà, con nít, người cầm ly rượu, kẻ thổi sáo.
Phần dưới có đám người ăn mặc nửa kín nửa hở. Có khoảng 20 cái tay mà bảy cái đeo vòng, có thể là tay đàn bà, nhưng chân thì chỉ có 4. Cạnh con người kì dị ấy thì bên phải chạm một người có 3 mặt đứng cầm cái chai và bị trói ngồi chồm hỗm, góc trái là một con voi chổng đuôi lên trời.
Theo ông Hoa, nhân vật thể hiện chính trên tấm phù điêu có nhiều đầu, 20 tay có thể là hình ảnh quỷ chúa Ravana liên quan đến tích truyện Ravananugraha-murti trong thần thoại Ấn Độ. Đây là bức phù điêu quý hiếm thứ 2 được tìm thấy trong nghệ thuật Champa.
