Mỗi lọn tóc là một bài học đường đời
Khi ấy chiến sĩ cảnh vệ Nguyễn Công Ích mới cập kề tuổi 38, chẳng thể ngờ mình được gần gũi Bác Hồ một cách thân thiết đến vậy. Trước đó, có tới ba người đã được phân công làm việc này, theo từng thời gian nối tiếp nhau. Anh là người thứ tư được Cục trưởng Cục Cảnh vệ gọi lên dặn dò tiếp nhận công việc. Đây là cơ hội có một không hai, và cũng là mơ ước cho bất cứ chiến sĩ Cảnh vệ nào được gần Bác. Nguyễn Công Ích có bàn tay khéo léo và được rèn luyện và thử thách nhiều giai đoạn, từ năm 18 tuổi đã tham gia cướp chính quyền cho đến nay. Anh đã từng là Đội trưởng Cảnh vệ tháp tùng Bác ra sân bay đi dự Hội nghị Fontainebleau vào ngày 7/9/1946. Đó là lần đầu tiên anh được gặp Bác và chăm chú lắng nghe lời Người dặn dò trước khi máy bay cất cánh. Khi đó anh mới 19 tuổi, với niềm vui không kể xiết, một vinh dự cho một chiến sĩ trẻ.
Sau này trải qua thời kỳ hoạt động cách mạng tại quê hương, rồi lên chiến khu Việt Bắc, chiến sĩ Nguyễn Công Ích tham gia kháng chiến 9 năm trường kỳ, gian khó cho đến chiến thắng Điện Biên lững lẫy địa cầu trở về, anh cũng không bao giờ nghĩ mình lại có được vinh dự gần gũi Bác Hồ đến thế. Bởi sau ngày tiếp quản Thủ đô 10-10-1954, anh được điều chuyển về Phòng quản trị Bộ Tư lệnh Cảnh vệ. Đúng 11 năm sau, anh được trao nhiệm vụ sang làm công tác phục vụ đặc biệt, mỗi tháng cắt tóc và sửa râu cho Bác một lần.
Đó là một vinh dự quá lớn đối với chiến sĩ Nguyễn Công Ích. Anh vừa mừng vừa lo âu, bởi nếu để sơ sảy điều gì thì thật có lỗi với Bác và cũng là có lỗi với dân chúng. Cái tóc là góc con người. Tuy là mái tóc những cũng phải thể hiện được nét nổi bật nhân cách của Bác. Nhân hậu và ung dung tự tại. Hàng triệu người dân coi Bác đẹp như một ông tiên là vì thế. Đó là một phong cách điềm đạm, bao dung và nhìn xa trông rộng. Mái tóc và bộ râu của Bác phải toát lên ánh sáng đó và trở thành nét đẹp của cả dân tộc. Chính vì thế mà lần cắt tóc đầu tiên cho Bác đã làm chiến sĩ Nguyễn Công Ích thao thức suốt đêm. Khi được Bác khen và các đồng đội tán thưởng, anh mới thở phào, lòng tràn ngập niềm vui…
Từ đó, mỗi tháng đến kỳ hẹn và theo lệnh của ông Vũ Kỳ, chiến sĩ Cảnh vệ kiêm tay kéo tài hoa Nguyễn Công Ích được phép vào Phủ Chủ tịch cắt tóc cho Bác. Theo lịch Bác thường cắt tóc vào đầu giờ chiều, và chỉ kéo dài 30 phút. Sau đó Bác tự gội đầu. Nhưng điều nhớ nhất với Nguyễn Công Ích là sự ân cần và quan tâm của Bác trong những câu chuyện, mà mỗi lần anh được vào Phủ Chủ tịch. Cho dù mỗi lần chỉ có 30 phút, nhưng tình cảm của Bác thật lớn lao. Bác hỏi han đến cả những chiếc tem phiếu của từng người trong gia đình anh và bà con chung quanh trong thời kỳ khó khăn đó. Nào chuyện bố mẹ, chuyện vợ con cùng những vất vả gian khổ của bà con nông dân, mỗi khi phải đương đầu với thiên tai, lũ lụt. Thậm chí có lần Bác còn lệnh cho các cấp chính quyền kiểm tra và gia cố đê điều ở quê hương anh để điều tiết nước tưới tiêu cho những cánh đồng chung quanh. Mỗi lần là một sự quan tâm và tình cảm sâu sắc của Bác đối với người dân.
Tình cảm yêu thương và kính trọng Bác ngày một sâu sắc trong tâm hồn người chiến sĩ Cảnh vệ Nguyễn Công Ích. Như một nỗi niềm chia sẻ tự nhiên tự tấm lòng, anh chợt có ý nghĩ muốn giữ lại những sợi tóc của Bác. Một tấm lòng đến với một tấm lòng. Trong trái tim anh trào dâng tình cảm và quý trọng Bác, bởi cả đời Người đã hy sinh cho sự nghiệp cách mạng, không màng danh lợi và hạnh phúc cho riêng mình. Những sợi tóc bạc theo năm tháng đáng trân trọng biết nhường nào. Thế là anh bắt đầu ý tưởng của mình. Mỗi lần cắt tóc cho Bác, anh đều gom lại cho vào một chiếc túi ni lông và ghi dấu thời gian trên đó. Suốt ba năm, anh gom được 30 lọn tóc. Bởi đến năm 1968, chiến sĩ Cảnh vệ Nguyễn Công Ích được cử đi bảo vệ và phục vụ đoàn Chính phủ ta sang Hội nghị Paris, ký kết với Mỹ chấm dứt chiến tranh ở Việt Nam. Dẫn đầu phái đoàn Chính phủ ta là các cố vấn cấp cao Lê Đức Thọ và Xuân Thủy.
Nhưng hội nghị gặp nhiều trở ngại giữa hai bên ngày đó phải kéo dài mấy năm liền. Sau chiến thắng Mậu Thân 1968, sức khỏe của Bác Hồ ngày một yếu. Cùng với các đồng chí ở bên Pháp, chiến sĩ Nguyễn Công Ích biết tin Bác mất đã mất ăn mất ngủ vì thương nhớ Bác. Đúng đêm đó anh đã thắp nén nhang bên những lọn tóc Bác mà anh mang theo, để kính viếng và tiễn biệt Người. Những lọn tóc của Bác luôn luôn được ấp ủ bên trái tim anh. Tấm lòng và tình cảm nhân hậu của Bác sưởi ấm tâm hồn anh từng ngày. Vậy là anh không còn ngày được gặp lại Bác. Đêm tiễn biệt ấy, người chiến sĩ Cảnh vệ Nguyễn Công Ích đã không nén được tình cảm thương yêu người cha già dân tộc. Anh khóc cùng với những câu chuyện ấm áp của Bác được khắc ghi suốt cuộc đời mình. Sau này trở về nước, anh trao toàn bộ 30 túi đựng tóc ấy cho Bảo tàng lịch sử của lực lượng Công an, với sự mong mỏi những kỷ vật ấy gắn bó với toàn dân tộc và bất tử với lịch sử cách mạng nước nhà.
Trở về với cánh chim tuổi thơ
Câu chuyện giữa tôi và cụ Nguyễn Công Ích cứ đan xen giữa quá khứ và hiện tại. Cụ gạt nước mắt khi nhắc đến cái ngày Bác Hồ mất, rồi kể đến bốn trong sáu người con của cụ đã kế nghiệp mình theo lực lượng Công an. Cụ vui nhất là cô út Nguyễn Thị Hồng hiện đang làm tại Cục Cảnh vệ, nơi cơ quan cũ của mình. Cái nhớ cái quên lẫn lộn trong đầu. Bất ngờ cụ kể đến thú chơi chim của cụ. Cụ thích nuôi chim từ khi lên sáu tuổi. Từ ngày về nghỉ hưu, năm 1986, cụ như được sống trở lại với tuổi thơ. Đó là những cánh diều và cánh chim tang bồng bay tới chân trời bao la.
Cụ khoe con chim gáy sống với cụ đã 16 năm nay. Nó gù hay và thân thiết lắm. Nhiều khi nghe như những lời quá khứ của tuổi trẻ hiện về. Rồi mắt cụ bỗng trở nên u buồn khi nhớ lại cậu bạn chích chòe lửa một thời hót líu lo đã vụt bay khỏi lồng. Cụ buồn mất mấy hôm. Nhưng rồi có một buổi chiều, nó quay về đậu trên nóc nhà hót xốn xang âm sắc như một lời tiễn biệt, rồi mới bay đi hẳn. Tôi nghe cụ kể chuyện về chim như nói chuyện về người vậy. Tiếng hót là âm nhạc của trời ban cho người nếu biết chăm sóc chim chu đáo. 88 năm trôi qua, nay thổn thức với lời chim hót, cụ như trẻ lại với âm thanh vui tai. Chung quanh vườn có đến hai chục lồng chim và mươi lồng gà chọi. Cả một vườn âm thanh ríu ran bay lên bản hòa tấu thiên nhiên giữa hoa và cỏ cây, cùng những cánh bèo rung rinh bên cái ao nhỏ. Bỗng nhiên cụ kéo tôi ra bên cạnh vườn đến gần một chiếc lồng chim. Tôi không thể nhận ra đó là giống chim gì thì cụ khoe, đại bàng đó. Thật bất ngờ trong cả vườn âm thanh, thì có một chú chim không biết hót, đó là con chim đại bàng. Nó bay tới tấp trong lồng với hai cánh dang ra như muốn phá gẫy những chiếc nan tre. Cụ nói đó là giống chim đại bàng mỏ đỏ, tựa đôi cánh ước mơ của mình khi tuổi ấu thơ.
Vẫn còn đó lời Bác âm vang
Lại một sự bất ngờ đối với tôi, khi cụ chợt nhớ đến những tiếng chim trong khu nhà sàn, nơi Bác Hồ đã từng ở. Chung quanh ao cá là những cây hoa và đàn chim hay bay về đậu trên những ngọn cành cao. Chúng hót ríu ran làm rung động cả cánh rừng cây trong khu vườn mà cụ đã từng ngẩn ngơ mấy chục năm đã qua. Những ký ức về Bác lại dâng trào trong tâm hồn người chiến binh già này. Cụ bồi hồi nhớ lại những vần thơ chúc tết cuối cùng của Bác Hồ, xuân 1969, như một lời khẳng đinh đanh thép và ý chí kiên cường của dân tộc ta. Đôi mắt cụ Nguyễn Công Ích bừng sáng khi những câu thơ của Bác bỗng vụt nhớ trong lòng. Cụ đọc sang sảng lời của Bác như một tuyên ngôn của dân tộc: “Vì độc lập, vì tự do. Đánh cho Mỹ cút đánh cho ngụy nhào”.
Đặc biệt cụ không thể quên điện thư chúc tết của Bác gửi cho những người đang công tác ở Paris ngày ấy. Cụ còn nhớ hai câu kết của bức điện gửi sang: “Gà xuân túc tắc rạng đông. Đưa tin thắng trận cờ hồng bay cao”. Cụ nhắc tôi năm 1969 là năm con gà mà. Vậy đó, cụ kể chỉ mấy năm sau, đúng như lời của Bác chỉ đạo: “Đánh cho Mỹ cút ngụy nhào…”, đất nước hoàn toàn thống nhất. “Tình cảm của Bác ngày nào luôn sưởi ấm lòng tôi”, cụ Ích tâm sự với khóe mắt rưng rưng. Tiếng con cu gáy gù lên như tiếng người làm cả đàn chim hót rộn ràng nghiêng ngả vườn cây
