Mua bán tạng – ranh giới nhân đạo và phạm pháp

Làm tốt công tác phòng ngừa, kiểm soát - Bài cuối

Qua công tác đấu tranh các chuyên án “Mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người” (chủ yếu là thận) của Cục Cảnh sát hình sự và Công an các địa phương cho thấy đây là loại tội phạm có tổ chức, không những diễn ra trong nội địa mà còn có tính xuyên quốc gia...

Loại tội phạm này đồng thời liên quan đến các vấn đề về pháp lý, y tế, các vấn đề nhạy cảm ranh giới giữa nhân đạo và vi phạm pháp luật, tiềm ẩn nhiều hệ lụy cho xã hội, ANTT đòi hỏi sự vào cuộc của cơ quan chức năng liên quan.

Biến tướng của việc hiến tặng

Theo Đại tá Đoàn Thế Vinh, Trưởng Phòng phòng ngừa tội phạm mua bán người (Phòng 5), Cục Cảnh sát hình sự cho biết, việc hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác được coi là quyền của công dân, trên thực tế có nhiều người đã được cứu sống, được khỏi bệnh và khỏe mạnh khi kịp thời được người khác cho, hiến tặng một phần mô, nội tạng của họ, đây được xem là hành động đẹp, có ý nghĩa nhân văn và đầy tính nhân đạo, thể hiện tình tương thân tương ái trong đời sống cộng đồng.

Tuy nhiên việc này chỉ được cho là hợp pháp, nhân đạo khi tuân thủ theo các nguyên tắc, quy định tại Điều 4 Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 là: hoàn toàn tự nguyện từ người hiến và người được ghép; hoàn toàn vì mục đích nhân đạo, chữa bệnh (cứu sống người bệnh); phục vụ nghiên cứu khoa học, giảng dạy; tuyệt đối không vì mục đích thương mại, trục lợi. Việc hiến và ghép giữa người cho và người nhận được pháp luật quy định giữ bí mật trừ khi họ tự nguyện cung cấp, chia sẻ thông tin…

Làm tốt công tác phòng ngừa, kiểm soát - Bài cuối -1
Cơ quan chức năng đọc lệnh khám xét nhà bị can Nguyễn Phương Hồng trong vụ án do Đường Khắc Nghĩa, Nông Văn Thức cầm đầu.

Lợi dụng vào nhu cầu của những người bệnh, chủ yếu là những người bị suy thận, từ những năm đầu thập niên trước, tình trạng các đối tượng cấu kết với nhau, lợi dụng các mạng xã hội để tìm kiếm người mua, người bán (núp dưới hình thức cho hiến tặng), thỏa thuận giá và thu tiền của người bệnh với giá cao, hứa hẹn trả cho người bán giá thấp để trục lợi, hợp thức hóa các hồ sơ tài liệu theo quy định bằng việc làm giả các giấy tờ, tài liệu để đưa người mua, người bán vào các bệnh viện phẫu thuật ghép thận trở lên rất phức tạp.

Tuy nhiên ở thời điểm đó Bộ luật Hình sự năm 1999 chưa có chế tài, quy định để xử lý hình sự hành vi này, sau khi kết thúc chuyên án của Cục Cảnh sát hình sự về “làm giả giấy tờ, tài liệu của cơ quan, tổ chức thực hiện hành vi mua bán thận”, và trước tình hình, diễn biến phức tạp của loại tội phạm này; hành vi mua bán, chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người đã được quy định tại Điều 154 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Cũng theo Cục Cảnh sát hình sự, thực tế cho thấy nếu chúng ta không làm tốt công tác phòng ngừa, kiểm soát, kịp thời phát hiện và xử lý thì cũng sẽ dễ giống như tội phạm liên quan “tín dụng đen”, các băng nhóm tội phạm có thể ép, đòi nợ con nợ bằng việc cưỡng ép, lấy thận của họ nếu không có tiền trả chúng; hoặc các hành vi lừa đảo, gây mê để trộm cắp thận cũng có thể xảy ra như đã xảy ra tại nước ngoài.

Những năm gần đây ở nước ta, do người bệnh có nhu cầu cần ghép gan, thận tăng cao nên các vụ việc mua bán tạng đã xảy ra. Tuy nhiên, các lực lượng chức năng chưa phát hiện, điều tra triệt phá được nhiều nhưng có thể khẳng định đây là loại tội phạm tiềm tàng nguy cơ gia tăng, diễn biến phức tạp, liên quan các loại tội phạm mua bán người; mua bán người dưới 16 tuổi; mang thai hộ vì mục đích thương mại; lừa đảo; bắt giữ người trái pháp luật; cưỡng đoạt; xuất nhập cảnh trái phép...và đặc biệt tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng, sức khỏe giống nòi, tính nhân đạo của pháp luật và các quyền của con người…

Tội phạm mua bán mô, bộ phận cơ thể người là loại tội phạm có tổ chức, phải có nhiều đối tượng tham gia với nhiều công đoạn, vai trò nhiệm vụ khác nhau, có sự giúp sức hoặc ít nhất là “làm ngơ” của nhân viên y tế bệnh viện.

Diện người bán gan, thận hầu hết là nam giới có độ tuổi từ 19 đến 30, có sức khỏe, thành phần chủ yếu là: không có việc làm hoặc việc làm không ổn định, nợ nần tiền bạc và một số nguyên nhân khác nên chấp nhận bán một quả thận trước mời chào, dụ dỗ. Trong các chuyên án do Trần Văn Hiệp và Trương Thị Khuyến cầm đầu và chuyên án do Đường Khắc Nghĩa cầm đầu cho thấy, đối tượng hưởng lợi từ 50-200 triệu/1 ca ghép rồi chúng chia sẻ cho những người cùng môi giới và chi phí ăn ở, đi lại, xét nghiệm ban đầu... Người bán thận được chúng trả số tiền từ 250-300 triệu đồng. Tổng chi phí người mua thận phải trả có thể lên đến cả tỷ đồng. Toàn bộ những người bán đều giấu kín gia đình và người thân. Do tự ti, mặc cảm, lo sợ nên họ cũng không muốn tố giác, cộng tác với cơ quan Công an.

Phương thức, thủ đoạn của đối tượng

Đại tá Đoàn Thế Vinh, Trưởng Phòng 5 cho hay, thủ đoạn đầu tiên là thông qua các mối quan hệ xã hội, hoặc qua mạng xã hội tìm cách tiếp cận với người bệnh để giới thiệu, quảng cáo, hứa hẹn. Hoặc lân la tụ tập tại các bệnh viện có khả năng chữa bệnh thận, xét nghiệm để giới thiệu, khuyếch trương rằng có nhiều mối quan hệ vững chắc, có khả năng giúp các thủ tục về pháp lý, y tế để tiến tới được phẫu thuật ghép thận và ra giá chi phí; với người bán chúng lợi dụng các trang mạng, thậm chí lập riêng một trang với chiêu bài có người nhà bị bệnh cần ghép thận, hoặc đang giúp đỡ những người bệnh và mời chào, dụ dỗ rằng việc cho đi một quả thận không hề ảnh hưởng tới sức khỏe, rằng đây là việc làm “giúp người”, cam kết sẽ bao mọi chi phí đi lại, ăn nghỉ và chi trả một khoản tiền khi cho thận thành công.

Làm tốt công tác phòng ngừa, kiểm soát - Bài cuối -0
Những người bán thận, gan tổn hại sức khỏe từ 45% đến 70%.

Khi có được danh sách những người này, chúng hẹn mời về Hà Nội bố trí cho người đón, đưa về nơi tập kết là những nhà trọ do chúng thuê, sau đó đưa họ vào các bệnh viện để lấy mẫu và thực hiện các xét nghiệm máu, tế bào, bệnh truyền nhiễm và các chỉ số sinh phẩm theo quy trình, công thức y học gọi là chỉ số HLA, PRA.v.v.. khi có được kết quả HLA của người bán và người mua, chúng sẽ so sánh đối chiếu chéo tìm chỉ số phù hợp của người cho (bán) - người mua (ghép) và ghép họ thành một “cặp” để làm hồ sơ phẫu thuật.

Theo quy định của pháp luật thì trước khi phẫu thuật lấy và ghép thận các bệnh viện phải lập Hội đồng xét duyệt bao gồm xét duyệt các chỉ số HLA, PRA...; xét duyệt các quy định của pháp luật thể hiện trong hồ sơ là “nhân đạo”, không có mục đích thương mại. Vì vậy chúng tiến hành làm các giấy tờ giả thể hiện người bán, người mua có quan hệ họ hàng, thân thích, việc cho và ghép thận là hoàn toàn tự nguyện, và đã được những người thân đồng ý, cam kết có xác nhận của chính quyền địa phương cấp xã theo quy định của pháp luật để thỏa mãn yếu tố “nhân đạo”, sau đó đưa các hồ sơ giả này vào các bệnh viện để phẫu thuật lấy và ghép thận giữa các cặp đôi. Quá trình thực hiện hầu hết các đối tượng đều có “quan hệ” với các nhân viên y tế có thẩm quyền để được lên lịch phẫu thuật nhanh, để được bỏ qua các lỗi của hồ sơ khi xét duyệt, đảm bảo tính “nhân đạo”, che giấu các dấu hiệu thương mại...

Tại Việt Nam, các đối tượng thường đưa người bán tạng đến một số bệnh viện xét nghiệm để lấy kết quả HLA gồm Bệnh viện Đại học Y, Bệnh viện Việt Đức, Bạch Mai, Bệnh viện 108, 103, Trí Đức (Hà Nội) và Bệnh viện Thống Nhất, Chợ Rẫy (TP Hồ Chí Minh).

Những vấn đề đặt ra với công tác phòng ngừa, đấu tranh

Đại tá Đoàn Thế Vinh lý giải, loại tội phạm này có thể xâm hại đến nhiều nhóm khách thể khác nhau, tiềm ẩn nhiều hệ lụy cho xã hội, ANTT, hoạt động đúng đắn của ngành Y tế cũng như sức khỏe cộng đồng và các quyền con người. Qua các chuyên án cho thấy giám định những người bán gan, thận đều bị tổn hại sức khỏe từ 45% đến 70% sức khỏe.

Đơn cử, trong vụ án hình sự “Mua bán bộ phận cơ thể người” do Đường Khắc Nghĩa cầm đầu, do làm ăn thua lỗ, không có tiền trả nợ, anh N.T.H, quê ở huyện Đông Anh, Hà Nội đã bán gan để lấy tiền trả nợ. Tháng 7/2022, anh H đã vào facebook, trang “Hiến gan, thận” thấy có bài đăng nên nhắn tin thỏa thuận giá bán 1 lá gan là hơn  500 triệu đồng. Hồ sơ hiến gan của anh N.T.H do bệnh viện cung cấp, xác định N.T.H đã cắt gan phải. Kết luận giám định pháp y thương tích của Viện Khoa học hình sự, Bộ Công an xác định, anh H đã cắt gan phải (56%) và cắt túi mật (31%). Tỷ lệ phần trăm tổn thương cơ thể tại thời điểm giám định là 70%; cũng có trường hợp đã tử vong do bị biến chứng hoặc sai sót, nhiễm trùng...

Theo Cục Cảnh sát hình sự, hiện nhu cầu cần cấy ghép thận rất lớn, tuy nhiên nguồn cung rất thiếu và chưa có các thủ tục thuận lợi nên đối tượng vẫn triệt để lợi dụng phạm tội. Bên cạnh đó không loại trừ có một số nhân viên y tế, bác sĩ vì vụ lợi mà trực tiếp, gián tiếp tiếp tay cho các đối tượng phạm tội. Người cho và người nhận tạng đều đang lâm vào hoàn cảnh đặc biệt, có tính nhạy cảm cao nên không dễ lấy lời khai và có sự hợp tác của họ để xử lý vụ việc, phần lớn họ đều tránh né; ở góc độ nào đó họ biết việc mình làm là sai trái, tuy nhiên không dễ để xử lý.                  

Từ những đặc trưng, tính nhạy cảm của loại tội phạm này, Đại tá Đoàn Thế Vinh cho biết, cần nâng cao nhận thức và năng lực trong công tác phòng ngừa và đấu tranh, đặc biệt cán bộ Công an và xác định trách nhiệm của cán bộ y tế, cụ thể là các Hội đồng xét duyệt phẫu thuật của các bệnh viện; có sự phối hợp giữa cơ quan y tế và Công an để cung cấp, trao đổi thông tin nếu có những nghi ngờ có sự vi phạm pháp luật trong các hồ sơ phẫu thuật cho và ghép thận.

Tuyên truyền, giáo dục phổ biến pháp luật cho người dân, đặc biệt nhóm người bệnh, người thân của họ và người bán về các trách nhiệm pháp lý trong việc cho và ghép thận, về những nguy cơ, rủi ro và hậu quả về sức khỏe có thể xảy ra, trách nhiệm về pháp luật nếu việc cho và nhận thận không đúng với quy định của pháp luật; ngành y tế tuyên truyền, giáo dục về đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng phát hiện tội phạm cho các cán bộ trực tiếp tiếp nhận, xét duyệt hồ sơ…

Minh Hiền

Các tin khác

Triệt phá đường dây thao túng tỷ số, móc nối cầu thủ để cá độ hàng tỷ đồng

Triệt phá đường dây thao túng tỷ số, móc nối cầu thủ để cá độ hàng tỷ đồng

Đằng sau những trận đấu tưởng chừng diễn ra bình thường là những màn dàn xếp tỷ số có chủ đích, với sự tham gia của các đối tượng cá độ, thành viên ban huấn luyện và cầu thủ. Một đường dây thao túng kết quả các trận bóng đá, bóng rổ để trục lợi từ cá độ trên các trang web quốc tế vừa bị Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an triệt phá, với 21 bị can bị khởi tố.

Sắp xét xử cựu Chủ tịch Tập đoàn Sen Tài Thu

Sắp xét xử cựu Chủ tịch Tập đoàn Sen Tài Thu

Các bị cáo đưa ra bảng biểu lãi suất đầu tư hấp dẫn cho khách hàng theo thời hạn, từ 9% đến 13,5%, tuỳ vào thời hạn ký hợp đồng và cam kết trả lợi nhuận đúng thời hạn, được rút vốn trước hạn. Bằng thủ đoạn trên, từ tháng 10/2020 đến tháng 6/2023 đã có 459 nhà đầu tư chuyển cho Tập đoàn Sen tài Thu hơn 1.726 tỷ đồng.

Vẫn có không ít bạn trẻ dính bẫy lừa đảo “bắt cóc online”

Vẫn có không ít bạn trẻ dính bẫy lừa đảo “bắt cóc online”

Ngày 1/11, Công an TP Hồ Chí Minh cho biết gần đây vẫn ghi nhận một số vụ việc lừa đảo qua không gian mạng với các bị hại đều còn rất trẻ. Các đối tượng đã sử dụng những thủ đoạn tinh vi nhằm thao túng tâm lý, gây áp lực và điều khiển hành vi của bị hại từ xa, khiến nạn nhân thực hiện những yêu cầu bất thường, dẫn đến thiệt hại về tài sản và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho bản thân.

Bắt đối tượng có 3 tiền án từ Đà Nẵng vào Đắk Lắk trộm loạt linh kiện máy tính

Bắt đối tượng có 3 tiền án từ Đà Nẵng vào Đắk Lắk trộm loạt linh kiện máy tính

Từ một bài viết đăng tải trên mạng xã hội TikTok, một đối tượng từng có 3 tiền án biết được một trường học vừa lắp đặt dàn máy tính ở phòng thực hành tin học. Đối tượng này đã đi xe khách từ Đà Nẵng vào phía Đông Đắk Lắk để tháo trộm hàng loạt linh kiện máy tính trị giá khoảng 455 triệu đồng.

Hành trình triệt phá "sào huyệt" lừa đảo quốc tế, bắt 113 đối tượng người nước ngoài

Hành trình triệt phá "sào huyệt" lừa đảo quốc tế, bắt 113 đối tượng người nước ngoài

Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh đạo Bộ Công an, Cục Cảnh sát hình sự chủ trì phối hợp với các lực lượng nghiệp vụ và Công an tỉnh Thanh Hóa vừa bóc gỡ ổ nhóm lừa đảo trực tuyến và tổ chức đánh bạc xuyên quốc gia. Lực lượng chức năng đã bắt giữ 113 đối tượng người nước ngoài, bước đầu xác định số tiền bị chiếm đoạt khoảng 50 tỷ đồng.

Quyết liệt truy bắt 3 đối tượng còn lại

Quyết liệt truy bắt 3 đối tượng còn lại

Các lực lượng Công an vẫn đang tập trung triển khai quyết liệt các biện pháp nghiệp vụ kết hợp siết chặt công tác kiểm tra, kiểm soát xuyên suốt ngày đêm trên các tuyến giao thông, vận động người dân phát hiện tố giác, để sớm truy bắt 3 phạm nhân đang bị truy nã đặc biệt sau khi trốn khỏi Trại giam A2.

Phó Đức Nam và Lê Khắc Ngọ bị thu hồi bao nhiêu tài sản?

Phó Đức Nam và Lê Khắc Ngọ bị thu hồi bao nhiêu tài sản?

Phó Đức Nam và Lê Duy Ngọ bị xác định chủ mưu đường dây lừa đảo chiếm đoạt tiền của hàng nghìn người đầu tư vào sàn forex. Trong đó, Nam phải chịu trách nhiệm toàn bộ về số tiền chiếm đoạt gần 1.560 tỷ đồng. Ngọ phải chịu trách nhiệm về số tiền chiếm đoạt gần 344 tỷ đồng.

Xâm hại trẻ em: Báo động từ những con số và thủ đoạn dụ dỗ

Xâm hại trẻ em: Báo động từ những con số và thủ đoạn dụ dỗ

Từ hành vi lợi dụng lòng tin của người quen đến những mối quan hệ hình thành trên mạng xã hội, trẻ em có thể đối mặt với nguy cơ bị xâm hại trong nhiều hoàn cảnh khác nhau. Thực tế các vụ việc được phát hiện, xử lý cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nâng cao kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ, đồng thời tăng cường trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội trong phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn hành vi xâm hại.

Kẻ giết người trốn truy nã bị bắt sau 7 năm lẩn trốn

Kẻ giết người trốn truy nã bị bắt sau 7 năm lẩn trốn

Sau gần 7 năm lẩn trốn hai quyết định truy nã về tội danh "Giết người" và "Gây rối trật tự công cộng" trong hai vụ án hình sự, đối tượng gây án đã bị các trinh sát hình sự bắt giữ để tiếp tục điều tra, xử lý theo quy định pháp luật.