Theo Kiểm toán Nhà nước (KTNN), tờ trình báo cáo nghiên cứu triển khai khả thi các Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc nói trên cơ bản phù hợp với chủ trương, chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội. Tuy nhiên cả 3 dự án, KTNN đều cho rằng cần xem xét lại vấn đề tiến độ, thời gian thực hiện dự án và tổng mức đầu tư (TMĐT).
Cụ thể, với dự án Châu Đốc-Cần Thơ-Sóc Trăng, tờ trình nêu “chuẩn bị dự án năm 2022, cơ bản hoàn thành một số đoạn tuyến có lưu lượng giao thông lớn năm 2025, cơ bản hoàn thành toàn tuyến năm 2026”.
Thực tiễn triển khai cho thấy, các dự án đường bộ cao tốc có quy mô, yêu cầu kỹ thuật phức tạp, tổng mức đầu tư lớn, thời gian chuẩn bị và hoàn thiện các thủ tục đầu tư theo quy định pháp luật để khởi công dự án thường cần khoảng 3 năm (phê duyệt chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án đầu tư, phê duyệt thiết kế kỹ thuật, dự toán, đấu thầu lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, đền bù giải phóng mặt bằng…), thời gian thi công hoàn thành công trình tối thiểu từ 2 - 3 năm”.
Trong khi thực tế đến năm 2026 (còn khoảng hơn 4 năm) cho công tác chuẩn bị và thực hiện để hoàn thành. Ngoài ra, chưa kể khó khăn về dịch COVID- 19, nguồn nguyên vật liệu có thể ảnh hưởng đến việc triển khai thực hiện Dự án. Vì vậy, KTNN cho rằng, việc đặt ra tiến độ cơ bản hoàn thành dự án vào năm 2026 là khó khả thi nếu không có các giải pháp cụ thể nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án.
Mặt khác, sơ bộ TMĐT theo quy mô phân kỳ (4 làn xe) của dự án với tổng giá trị khoảng 44.691 tỷ đồng, trên 188,2 km (Bình quân 192,3 tỷ đồng/km (không bao gồm chi phí GPMB). Tuy nhiên trong thời gian vừa qua giá các loại vật tư, vật liệu, nhiên liệu có sự gia tăng đột biến, vì vậy cần được lưu ý, xem xét, tính toán dự phòng trong TMĐT
Tại Dự án tuyến cao tốc Khánh Hoà-Buôn Ma Thuột, KTNN cũng nêu rõ, dự án có quy mô, yêu cầu kỹ thuật phức tạp, tổng mức đầu tư lớn, có các công trình cầu lớn, hầm lớn... Trong khi thực tế đến năm 2026 (còn khoảng hơn 4 năm) cho công tác chuẩn bị và thực hiện để hoàn thành. Vì vậy, việc đặt ra tiến độ cơ bản hoàn thành dự án vào năm 2026 là khó khả thi.
Cùng đó, theo tờ trình, sơ bộ TMĐT quy mô 4 làn xe có tổng giá trị 21.935 tỷ đồng, trên 117,5 km. Bình quân 167,11 tỷ đồng/1km không bao gồm chi phí GPMB. KTNN cũng cho hay, qua tham khảo, so sánh với suất vốn đầu tư một số dự án có cùng quy mô; có tính chất tương đồng về mặt địa lý và hình thức đầu tư thuộc tuyến đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025 có sự chênh lệch tương đối lớn về mặt giá trị.
Cụ thể: Dự án cao tốc đoạn Vạn Ninh – Cam Lộ suất vốn đầu tư là 130,72 tỷ đồng/1km (thấp hơn 36,39 tỷ đồng); Dự án cao tốc đoạn Hoài Nhơn - Quy Nhơn suất vốn đầu tư là 146,1 tỷ đồng/1km (thấp hơn 21 tỷ); Dự án cao tốc đoạn Vân Phong - Nha Trang suất vốn đầu tư là 138,87 tỷ đồng/1km (thấp hơn 28,24 tỷ đồng). Vì vậy, KTNN đề nghị Chính phủ xem xét, chỉ đạo Bộ GTVT và cơ quan liên quan tiếp tục tính toán, rà soát kỹ tính khả thi của sơ bộ TMĐT dự án.
Với dự án Biên Hoà-Vũng Tàu, KTNN cũng thẳng thắn nêu rõ, việc đặt ra tiến độ cơ bản hoàn thành dự án vào năm 2025 là khó khả thi. Cùng đó, suất đầu tư bình quân tính quy đổi cho toàn bộ dự án (bao gồm 3 dự án thành phần với 4 làn xe) là 154 tỷ đồng/km thấp hơn suất đầu tư xây dựng được công bố tại Quyết định số 65/QĐ-BXD ngày 20/01/2021 của Bộ Xây dựng.
Tuy nhiên, theo KTNN, nếu điều chỉnh lại cơ cấu chi phí quản lý, tư vấn, khác trong sơ bộ TMĐT sẽ giảm 415,79 tỷ đồng. Ngoài ra, nếu lựa chọn phương án mặt cắt ngang quy mô 4 làn xe như các Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc – Nam phía Đông giai đoạn 2021 – 2025, dự án Trung Lương – Mỹ Thuận, dự án Mỹ Thuận – Cần Thơ, đã được phê duyệt chủ trương đầu tư và dự án cao tốc Châu đốc - Cần Thơ – Sóc Trăng đang được Chính phủ trình Quốc hội xem xét, phê duyệt chủ trương đầu tư thì suất đầu tư xây dựng của dự án này sẽ giảm còn 105 tỷ đồng/km, tương đương giảm chi phí xây dựng 3.197 tỷ đồng và giảm chi phí dự phòng 703 tỷ đồng.
Liên quan đến vấn đề nguồn vốn và khả năng cân đối vốn, KTNN nhận định cả 3 dự án chưa có đầy đủ cơ sở xác định. Về sơ bộ phương án thu hồi vốn nhà nước, các Tờ trình có nêu “Sau khi hoàn thành đầu tư, các địa phương được phân cấp chủ quản đầu tư sẽ bàn giao cho Bộ GTVT quản lý khai thác. Chính phủ sẽ giao Bộ GTVT xây dựng Đề án nhượng quyền thu phí … hoàn trả vốn ngân sách nhà nước đã đầu tư”.
Tuy nhiên, đến nay chưa có quy định cụ thể về thu phí sử dụng dịch vụ đường bộ cao tốc do nhà nước đầu tư để làm cơ sở triển khai thực hiện. Do vậy, Chính phủ cần xem xét, xây dựng phương án thu phí cụ thể và có cơ chế phân chia nguồn thu phù hợp giữa Trung ương và địa phương (vì vốn đầu tư bao gồm nguồn vốn NSTW và NSĐP) để đảm bảo tính khả thi, thu hồi hoàn trả vốn đầu tư.
Kiểm toán Nhà nước "điểm tên" hàng loạt ngân hàng 
