Hội nghị những người viết trẻ về lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật phía Bắc:

'Không sợ nền phê bình văn học yếu và thiếu, chỉ sợ nền phê bình không trung thực'

Nhằm đánh giá đúng thực trạng để tìm ra giải pháp phát triển đội ngũ trẻ làm công tác lý luận, phê bình (LLPB) VHNT thời gian tới, ngày 5/8, tại Hà Nội, Hội đồng LLPB VHNT Trung ương đã tổ chức Hội nghị những người viết trẻ về LLPB VHNT khu vực phía Bắc, với sự tham dự của PGS.TS. Nguyễn Thế Kỷ, Phó Trưởng ban Ban Tuyên giáo Trung ương, cùng hơn 50 nhà LLPB trẻ.

Những năm gần đây, công tác phê bình văn học nghệ thuật (VHNT) rất trầm lắng, khi thiếu vắng những tác phẩm đỉnh cao, những bài viết gây sự chú ý của dư luận, đặc biệt là của người trẻ, đã tác động phần nào đến sự phát triển của VHNT nước nhà.

Nhằm đánh giá đúng thực trạng để tìm ra giải pháp phát triển đội ngũ trẻ làm công tác lý luận, phê bình (LLPB) VHNT thời gian tới, ngày 5/8, tại Hà Nội, Hội đồng LLPB VHNT Trung ương đã tổ chức Hội nghị những người viết trẻ về LLPB VHNT khu vực phía Bắc, với sự tham dự của PGS.TS. Nguyễn Thế Kỷ, Phó Trưởng ban Ban Tuyên giáo Trung ương, cùng hơn 50 nhà LLPB trẻ.

PGS.TS. Nguyễn Hồng Vinh, Chủ tịch Hội đồng LLPB VHNT Trung ương phát biểu tại hội nghị.
PGS.TS. Nguyễn Hồng Vinh, Chủ tịch Hội đồng LLPB VHNT Trung ương phát biểu tại hội nghị.

Theo PGS.TS. Nguyễn Hồng Vinh, Chủ tịch Hội đồng LLPB VHNT Trung ương, trong lĩnh vực LLPB VHNT, lực lượng sáng tác và nghiên cứu trẻ thiếu trầm trọng.

Chất lượng hoạt động của đội ngũ này cũng còn nhiều bất cập, cả từ góc độ khoa học và tầm hiểu biết thực tiễn cuộc sống đất nước và đời sống văn nghệ nước nhà. Hiện chủ yếu chú trọng loại hình phê bình báo chí với những biểu hiện thương mại, nên tính chuyên nghiệp của phê bình dần bị lấn át. Một số cây bút LLPB trẻ đang có những biểu hiện xa rời chuẩn mực, dẫn đến quan điểm lệch lạc trong nhìn nhận, đánh giá một số vấn đề của đời sống VHNT.

Hội đồng LLPB VHNT Trung ương cũng cho rằng, những người làm nghề né tránh, ngại va chạm trong khi việc đào tạo, bồi dưỡng không phát huy được hiệu quả. Chất lượng phê bình VHNT trẻ cũng chưa cao, mặc dù nhiều cây bút đã nỗ lực tìm tòi, thể nghiệm; hoạt động LLPB VHNT trẻ hiện nay đang bộc lộ những dấu hiệu của sự nóng vội, thiếu tỉnh táo, bản lĩnh nghề nghiệp, chưa bám sát đời sống sáng tác đa dạng. Vì thiếu sự hòa mình vào thực tiễn, tác phẩm phê bình của các cây bút trẻ dễ bắt gặp cách diễn đạt dài dòng, tầm chương trích cú nhưng lại chưa đi vào cốt lõi vấn đề cần giải quyết.

Có nhiều nguyên nhân được chỉ ra: Công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ các nhà LLPB VHNT chuyên nghiệp bị buông lỏng thời gian dài, khiến tình hình giảng dạy, nghiên cứu bị xơ cứng, lạc hậu, yếu kém và lệch lạc. Sinh viên học lĩnh vực này ra trường không kiếm được việc làm, đã hạn chế sự phát triển và đóng góp của họ. Sự phát triển của báo chí văn nghệ dưới sức ép của thương mại hóa, khiến môi trường phê bình bị ảnh hưởng, vừa hạn chế diễn đàn, vừa nhiễu loạn thông tin, đảo lộn quan niệm về giá trị của VHNT. Bên cạnh đó, không thể phủ nhận là những người trẻ làm công tác LLPB VHNT đang thiếu sự liên kết, hỗ trợ lẫn nhau, chưa nhận thức đầy đủ về trách nhiệm nghề nghiệp và nỗ lực sáng tạo.

Các đại biểu là những cây bút LLPB VHNT thuộc nhiều thế hệ cũng thẳng thắn chỉ ra những tồn tại: Vẫn có tình trạng LLPB VHNT hỗn loạn, không theo trật tự nào, phê bình thiếu chuyên nghiệp, không nắm vững phương pháp luận vv… ví như làm LLPB phim, nhưng không xem phim mà vẫn phê bình phim; Ngành LLPB VHNT của ta không có nền tảng cơ bản, những tiêu cực vẫn len đến làm thui chột phê bình, như một sinh viên của một trường nghệ thuật ở Hà Nội ăn cắp cả một chương trong luận văn thạc sĩ của người khác làm luận văn của mình, dù được người là LLPB chỉ ra, nhưng vẫn không bị xử lý. Đội ngũ LLPB VHNT được đào tạo cơ bản, có chuyên ngành chưa phát huy hết khả năng; nhiều công trình nghiên cứu sau khi thẩm định lại bị “đắp chiếu”. Viết phê bình đã khó, sống bằng phê bình càng khó, khi sách LLPB VHNT không bán được, nhuận bút thấp, nên không khuyến khích người viết. Chủ nghĩa bằng lòng đang tồn tại, do có những người viết rồi lại bị nhắc nhở, hoặc ngại viết vì đụng chạm.

Trong khi một số nhà phê bình đổ lỗi cho LLPB VHNT không phát triển, là do VHNT đang trầm lắng, bởi sáng tác có phát triển thì phê bình mới phát triển, bởi các sáng tác đặt ra những vấn đề về thân phận con người, mà phê bình văn học quan tâm, thì nhà phê bình Phùng Gia Thế lại cho rằng: Đó là quan niệm nhầm lẫn, vì dù một nền sáng tác èo uột, cũng vẫn là cơ sở cho phê bình văn học phát triển. Phải coi phê bình văn học là một bộ phận, song hành cùng văn học, để phản biện, đối thoại sòng phẳng, chứ không phải là ăn theo văn học, chỉ ca ngợi. Người nào ngại bị chê, sợ va chạm thì không nên làm phê bình, vì khi phê bình văn học, là đối diện với văn bản, chứ không phải với tác giả và tiểu sử.

Điều mà cây bút phê bình Ngô Hương Giang đặt ra, rất đáng để quan tâm: “Không sợ một nền phê bình văn học yếu và thiếu, mà chỉ sợ một nền phê bình văn học không trung thực”.

Trước những quan điểm của các cây bút phê bình nhiều thế hệ, trong đó, có câu hỏi “xã hội có cần thiết đẩy mạnh phát triển LLPB VHNT lên không”,  PGS.TS. Nguyễn Hồng Vinh khẳng định: Đây là điều rất cần thiết và là sự quan tâm đặc biệt của Ban Bí thư, Hội đồng LLPB VHNT Trung ương, nhằm khắc phục hiện tượng tụt hẫng, xơ cứng, trì trệ của LLPB VHNT hiện nay. Hơn nữa, hiện đang rất thiếu những tác phẩm đỉnh cao. Giải pháp cho vấn đề này, đòi hỏi nâng cao nhận thức của từng cơ quan chức năng, với việc mở chuyên mục, có đội ngũ chuyên viết LLPB VHNT; thành lập Hiệp hội LLPB VHNT. Các cơ quan chức năng cần có bước đột phá  trong phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng các cây bút LLPB VHNT trẻ; tập hợp lực lượng, tạo diễn đàn riêng cho các cây bút LLPB VHNT trẻ công bố kết quả nghiên cứu vv… Một vấn đề được nhấn mạnh, đó là giải pháp trước hết, vẫn là chủ quan, sự nhiệt tình và trách nhiệm công dân của người cầm bút với việc tự bồi đắp chuyên môn, vốn sống, quyết định.

Dạ Miên

Các tin khác

Đưa di sản đến gần với thế hệ trẻ thông qua “Chạm Đồng Xuân”

Đưa di sản đến gần với thế hệ trẻ thông qua “Chạm Đồng Xuân”

Chợ Đồng Xuân lần đầu tiên trở thành một trong 5 cụm không gian chính của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 13-28/11. Chương trình “Chạm Đồng Xuân” mang đến một hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương có tuổi đời hơn một thế kỷ.

Cuộc hội ngộ hiếm có của những “viên ngọc quý” nền thanh nhạc Việt Nam

Cuộc hội ngộ hiếm có của những “viên ngọc quý” nền thanh nhạc Việt Nam

Trên sân khấu Học viện Âm nhạc Quốc gia, những giọng ca vàng của nền thanh nhạc Việt Nam như NSND Quang Thọ, NSND Ngọc Khang, Thanh Lam, Mỹ Linh, Trọng Tấn, Đăng Dương... đã hội tụ. Đó là hành trình trở về với những giai điệu đã đi cùng năm tháng, tôn vinh, giá trị truyền thống và khẳng định sức sống, sự tiếp nối vượt thời gian của nền thanh nhạc chuyên nghiệp Việt Nam.

Sôi động Festival Âm nhạc Quốc tế LangBiang 2026

Sôi động Festival Âm nhạc Quốc tế LangBiang 2026

Tối 14/11, tại Quảng trường Lâm Viên, phường Xuân Hương – Đà Lạt (Lâm Đồng) đã khai mạc Festival Âm nhạc Quốc tế Lang Biang 2026 với chủ đề “Đà Lạt – Hội tụ và thăng hoa”. Sự kiện là dịp kết nối di sản âm nhạc Tây Nguyên với những sắc màu âm nhạc đương đại và quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh Đà Lạt, Lâm Đồng đến bạn bè trong nước và quốc tế.

Nhiều chương trình ý nghĩa hướng đến Ngày Văn hoá Việt Nam

Nhiều chương trình ý nghĩa hướng đến Ngày Văn hoá Việt Nam

Hướng đến Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 lần đầu tiên được tổ chức trên phạm vi cả nước, TP Hồ Chí Minh chuẩn bị chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và du lịch phong phú, trải rộng trên địa bàn 168 phường, xã, đặc khu, góp phần tôn vinh bản sắc dân tộc và lan tỏa tinh thần đại đoàn kết.

TP Hồ Chí Minh sẵn sàng cho ngày hội thể thao lớn nhất cả nước

TP Hồ Chí Minh sẵn sàng cho ngày hội thể thao lớn nhất cả nước

Với vai trò là địa phương đăng cai chính Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X năm 2026, TP Hồ Chí Minh đang tập trung triển khai đồng bộ các phần việc, từ chuẩn bị cơ sở vật chất, địa điểm thi đấu đến hậu cần, giao thông, y tế và bảo đảm an ninh, trật tự (ANTT), nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho các đoàn thể thao tham gia tranh tài.

“Miền xa – Miền gần”: Những lát cắt thiên nhiên và đời sống qua hội họa

“Miền xa – Miền gần”: Những lát cắt thiên nhiên và đời sống qua hội họa

Diễn ra từ ngày 14/11 - 15/12 tại Hanoi Aqua Central (Hà Nội), triển lãm “Miền xa – Miền gần” giới thiệu 72 tác phẩm của Nhóm Họa sĩ Mười Bốn. Được hình thành từ những chuyến đi thực tế sáng tác tại nhiều vùng đất, các tác phẩm mang đến những cảm nhận đa dạng về thiên nhiên, con người và đời sống bình dị qua ngôn ngữ hội họa.

Cảnh giác lừa đảo đăng ký vé chương trình Muôn sắc Việt Nam

Cảnh giác lừa đảo đăng ký vé chương trình Muôn sắc Việt Nam

Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) đang thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân. Lợi dụng nhu cầu đăng ký vé tham dự chương trình, các đối tượng xấu có thể thực hiện hành vi giả mạo, lừa đảo chiếm đoạt tài sản và thông tin cá nhân trên không gian mạng.

Phát huy di sản “Thăng Long Kẻ Nghệ” để phát triển kinh tế sáng tạo

Phát huy di sản “Thăng Long Kẻ Nghệ” để phát triển kinh tế sáng tạo

Trong 16 ngày (13–28/11), với hơn 150 hoạt động tại 5 cụm không gian văn hóa, di sản và sáng tạo của Thủ đô, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” quy tụ gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà thiết kế, chuyên gia trong nước và quốc tế, trong đó có gần 100 nghệ sĩ quốc tế, người Việt Nam ở nước ngoài đến từ 21 quốc gia.

Thúc đẩy kết nối, xây dựng môi trường văn hóa tích cực tại Hải Phòng

Thúc đẩy kết nối, xây dựng môi trường văn hóa tích cực tại Hải Phòng

11 bộ phim Việt Nam sẽ được trình chiếu tại hai cụm rạp ở Hải Phòng, kết hợp các hoạt động giao lưu với đạo diễn, diễn viên, nhà sản xuất. Đây là hoạt động bên lề hấp dẫn của Diễn đàn điện ảnh “Hải Phòng – Cửa ngõ điện ảnh” do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp với TP Hải Phòng tổ chức.