Khó phát hiện để ngăn chặn thiên thạch

4.700 tiểu hành tinh khả năng gây nguy hiểm cho Trái đất

Sự kiện bất ngờ này gióng lên hồi chuông cảnh báo thế giới về hiểm họa đến từ các tiểu hành tinh. Các nhà khoa học cho biết, thiên thạch nhỏ không ẩn chứa mối đe dọa hủy diệt toàn cầu, nhưng đủ sức gây thiệt hại nghiêm trọng nếu rơi xuống Trái đất. Theo Viện Thiên văn học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, thiên thạch với nhiều kích thước trong Hệ mặt trời có khả năng va chạm lẫn nhau hoặc với các hành tinh khác, trong đó có Trái đất.

Các vật thể ngoài không gian di chuyển với vận tốc rất cao, nóng lên nhanh chóng khi bị phanh lại trong bầu khí quyển Trái đất, gây ra các vụ nổ. Những mảnh vỡ thiên thạch có kích thước đủ lớn sẽ vượt qua lớp khí quyển rơi xuống Trái đất.

NASA ước tính, có khoảng 4.700 tiểu hành tinh với đường kính dưới 100m tiềm tàng khả năng gây nguy hiểm cho Trái đất. Các nhà khoa học mới chỉ xác định vị trí chính xác của khoảng 30% trong số đó. Chưa đến 1% số thiên thạch có đường kính nhỏ hơn 40m được phát hiện. Theo các chuyên gia, rất khó để kiểm soát những vật thể có đường kính 15m như thiên thạch rơi xuống nước Nga hôm 15/2 vừa qua. Cơ quan Vũ trụ Nga thừa nhận, không theo dõi được quỹ đạo di chuyển của thiên thạch này. Thiên thạch không được phát hiện vì sự kiện diễn ra ban ngày trong khi kính viễn vọng chỉ quan sát được vật thể trong vũ trụ vào ban đêm. Mặt khác, các cơ quan vũ trụ tập trung nhiều hơn vào nghiên cứu thiên thạch lớn có mức độ nguy hiểm cao.

Ðến nay, các nhà khoa học vẫn chưa tìm được cách ngăn chặn nguy cơ thiên thạch va chạm Trái đất. Nhiều nước, trong đó có Nga, đã xây dựng hệ thống theo dõi thiên thạch. Những năm gần đây, LHQ cũng triển khai nhóm đặc nhiệm nghiên cứu về vấn đề này. Tháng 12/2009, Mỹ đưa kính thiên văn WISE trị giá 320 triệu USD vào vũ trụ nhằm phát hiện những vật thể chỉ phát ra ánh sáng hồng ngoại. Trước khi kết thúc sứ mệnh năm 2011, WISE phát hiện thêm 135 thiên thạch gần Trái đất. Tuy nhiên, sự kiện "vị khách không mời" rơi xuống tàn phá vùng Ural, miền Trung nước Nga cho thấy, nắm bắt chuyển động của các tiểu hành tinh vẫn là câu hỏi hóc búa của ngành công nghiệp vũ trụ thế giới.

Nga cho biết đã chuẩn bị 24 kịch bản để cứu hành tinh khỏi hiểm họa từ thiên thạch, sao chổi và vật thể không gian nguy hiểm khác. Trung tâm Bảo vệ hành tinh của nước này khẳng định, cần không quá bảy năm để thiết lập hệ thống bảo vệ Trái đất khỏi các mối đe dọa từ không gian. Nhưng trên thực tế, chiến lược ngăn chặn hiểm họa từ vũ trụ bằng cách phát hiện sớm và vô hiệu hóa những vật thể gây nguy hiểm cho Trái đất đòi hỏi đầu tư lớn và sự hợp tác của nhiều nước.

Sức tàn phá nguyên sơ của thiên thạch rơi xuống Nga

Tổ chức Hiệp ước cấm thử hạt nhân toàn diện (CTBTO) xác nhận, 11 máy theo dõi trong tổng số 45 máy của họ phát hiện vụ nổ thiên thạch ở Nga và cho rằng, đây là "vụ nổ có sức công phá mạnh".

Bill Cooke, người đứng đầu Văn phòng môi trường thiên thạch, trực thuộc Trung tâm Điều hành bay không gian của NASA ước tính, khối thiên thạch gây vụ nổ kinh hoàng là "một tiểu hành tinh có đường kính 15m và nặng 7.000 tấn".

Theo các chuyên gia NASA, thiên thạch bay vào bầu khí quyển và phát nổ ở độ cao khoảng 20-25km, tạo ra sóng xung kích năng lượng bằng khoảng 300 kiloton TNT, hoặc 20 quả bom nguyên tử thả xuống Hiroshima trong năm 1945.

Tuy nhiên, bầu khí quyển Trái đất đã hấp thụ phần lớn năng lượng vụ nổ. Dù vậy, nó cũng khiến gần 3.000 tòa nhà ở thành phố Chelyabinsk bị hư hỏng và làm hơn 9.000 người bị thương. Hãng thông tấn ITAR-TASS cho biết, thiệt hại do thiên thạch gây ra đến một tỷ rúp. Theo các nhà khoa học, đây là thiên thạch lớn nhất rơi xuống Trái đất kể từ vụ nổ Tunguxka ở khu vực Siberia, Đông - Bắc Nga năm 1908.

Trong khi đó, tờ Ria Novosti dẫn lời Viện Hàn lâm khoa học Nga nói, thiên thạch này có thể nặng tới 10 tấn trước khi đi vào quỹ đạo Trái đất.

Một người phát ngôn của Bộ Tình trạng Khẩn cấp Nga nói với hãng Interfax: "Một thiên thạch đã nổ trên khu vực Chelyabinsk (ở Ural), khiến cửa sổ bị vỡ tại một số nơi".

Bộ Tình trạng Khẩn cấp Nga cho hay, các mảnh vỡ thiên thạch đã rơi xuống một số khu vực dân cư thưa thớt ở Chelyabinsk. Báo chí Nga đưa tin, thiên thạch sau khi nổ tung trên bầu trời đã vỡ thành ba mảnh, một mảnh trong số đó tạo ra hố có đường kính 6m ở hồ Chebarkul, thành phố Chelyabinsk, Nga.

Trong khi đó, mảnh vỡ thứ 3 vừa được tìm thấy cách hồ Chebarkul khoảng 8km. Báo cáo của quân đội Nga nói, họ không phát hiện mức độ phóng xạ nguy hiểm tại những nơi thiên thạch rơi xuống.

Tuy nhiên, các đơn vị bảo vệ bức xạ, hóa học và sinh học đã được đặt trong tình trạng báo động cao. Cơ quan hạt nhân Nga cho biết, họ đã cử các đơn vị đặc biệt đến Chelyabinsk nhưng chưa phát hiện bất cứ thay đổi khác thường về nồng độ phóng xạ trong không khí.

Theo báo cáo sơ bộ, thiệt hại tồi tệ nhất trong vụ thiên thạch nổ là tại một nhà máy sản xuất kẽm.

Tường và mái của nhà máy bị sóng xung kích từ vụ nổ phá hủy một phần. Internet và dịch vụ di động của thành phố Chelyabinsk cũng được nói là bị gián đoạn và chịu ảnh hưởng xấu.

Theo tờ Tiếng nói nước Nga, cơ quan hàng không vũ trụ nước này xác nhận, đây là một thiên thạch bay với quỹ đạo thấp, tốc độ 30km/giây.

Các hãng tin Nga cũng dẫn lời nhiều nhân chứng tường thuật về những tiếng nổ lớn khiến dân cư địa phương hoảng loạn.

Các nhân chứng nói, tiếng nổ lớn đến nỗi nghe như có động đất và sấm sét nổ ra cùng lúc và có những vệt khói lớn được nhìn thấy trên bầu trời. Những người khác tường thuật về các vật thể cháy rơi xuống mặt đất. Trước đó, một tiểu hành tinh lớn đã tiếp cận Trái đất với một khoảng cách nguy hiểm - Cơ quan không gian Hoa Kỳ NASA báo cáo.

Đường kính của thiên thể khoảng 45m, một tiểu hành tinh có kích thước cỡ này có thể huỷ diệt cả một thành phố. Các chuyên gia của NASA đã ghi nhận rằng "không có xác suất của vụ va chạm."

Trước đó, một số thông tin nói, quân đội Nga đã bắn hạ thiên thạch bằng tên lửa đánh chặn, nhưng quân đội Nga chưa bình luận điều gì.

Trong khi đó, theo báo cáo chưa xác nhận, một đơn vị phòng không của Nga tại khu vực Urzhumka gần Chelyabinsk đã được triển khai để bắn hạ các thiên thạch. Một loạt các tên lửa đã được phóng để đánh bay các thiên thạch ra thành từng mảnh vụn ở độ cao 20km.

Những tia sáng phát ra khi tên lửa đánh chặn các thiên thạch đã được nhìn thấy ở khu vực Chelyabinsk, Tyumen và Sverdlovsk, Cộng hòa Bashkiria và ở miền Bắc Kazakhstan.

Bộ Các tình trạng khẩn cấp Nga cho biết, 20.000 nhân viên cứu hộ trong khu vực bị ảnh hưởng bởi trận mưa thiên thạch đã được điều đến hiện trường, 3 máy bay được điều đến khảo sát và xác định các địa điểm có thể bị ảnh hưởng.