Hội thảo cấp quốc gia về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Đồng chí Phan Đình Trạc, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương; đồng chí Nguyễn Khắc Định, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội; đồng chí Lê Thành Long, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ; đồng chí Hoàng Thanh Tùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội và đồng chí Nguyễn Hải Ninh, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đồng chủ trì hội thảo.

Tham dự hội thảo có đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành trung ương, lãnh đạo và đại diện một số tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; các chuyên gia, nhà khoa học, các nhà quản lý và hoạt động thực tiễn.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long đánh giá đây là sự kiện quan trọng, góp phần làm sáng tỏ các khía cạnh lý luận, nhận diện vấn đề thực tiễn, tham khảo kinh nghiệm quốc tế để thực hiện mục tiêu đưa thể chế và pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, đóng vai trò dẫn dắt phát triển đất nước. Phó Thủ tướng Lê Thành Long khẳng định, hệ thống thể chế, pháp luật là một yếu tố quan trọng quyết định sự thành bại của mỗi quốc gia. Trong những năm qua, Đảng, Nhà nước luôn đặc biệt quan tâm công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế, pháp luật, xác định đây là một trong ba đột phá chiến lược; đã ban hành, triển khai thực hiện hiệu quả nhiều chủ trương, đường lối, cơ chế, chính sách đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác xây dựng, thi hành pháp luật và đạt được nhiều kết quả quan trọng, đặc biệt là Nghị quyết 27 về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật.

Theo Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long, Việt Nam đã thiết lập được khung cấu trúc pháp luật cơ bản, khá đầy đủ; hệ thống pháp luật cơ bản đáp ứng được nhu cầu điều chỉnh các quan hệ xã hội ở hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội với khoảng gần 300 luật, bộ luật, pháp lệnh cùng nhiều văn bản quy phạm pháp luật dưới luật khác đang còn hiệu lực. Công tác xây dựng và thực thi pháp luật được đổi mới về cả tư duy, cách làm; chuyển từ tư duy có phần thiên về tập trung quản lý sang chủ động dẫn dắt, từ xử lý từng vụ việc sang kiến tạo hành lang pháp lý dài hạn. Nhiều cơ chế, chính sách đã được ban hành, kịp thời tháo gỡ nhiều “điểm nghẽn” trong hệ thống pháp luật, xử lý nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình phát triển. Hệ thống pháp luật đã xác lập được sự phân tầng giữa các loại văn bản với trật tự thứ bậc hiệu lực pháp lý cơ bản rõ ràng, phù hợp, giúp xác lập trật tự pháp lý trong điều chỉnh hành vi của các chủ thể trong xã hội, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp trong xây dựng, soạn thảo, thẩm định, thẩm tra văn bản quy phạm pháp luật. Nhiều kỹ thuật lập pháp hiện đại đã được tiếp thu và ứng dụng tại Việt Nam. 

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu giới thiệu dự thảo Đề án “Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”. Đề án gồm 3 phần lớn: Những vấn đề chung về cấu trúc hệ thống pháp luật; đánh giá thực trạng hệ thống pháp luật Việt Nam; quan điểm, mục tiêu, giải pháp hoàn thiện cấu trúc pháp luật giai đoạn 2026-2031 và các giai đoạn tiếp theo. Cùng với việc chỉ ra những tồn tại, dự thảo đề án đã đặt ra các định hướng lớn, trong đó xác định rõ cấu trúc hệ thống pháp luật, bảo đảm tính đồng bộ giữa xây dựng và thi hành pháp luật; giảm tầng nấc văn bản, phân định rõ phạm vi điều chỉnh giữa luật, nghị định, thông tư; lấy Hiến pháp và các bộ luật nền tảng (như Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng…) làm trung tâm, bảo đảm tính gắn kết cao giữa các đạo luật; hiện đại hóa kỹ thuật lập pháp, thúc đẩy chuyển đổi số trong xây dựng pháp luật. Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục phối hợp các bộ, ngành, chuyên gia hoàn thiện dự thảo đề án, trình Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật vào tháng 12/2025.

Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung làm sáng tỏ cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về thiết kế cấu trúc hệ thống pháp luật, đồng thời nhận diện nội hàm cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam phù hợp nhất với điều kiện cụ thể của Việt Nam; nhận diện rõ bối cảnh, tính cấp thiết và yêu cầu cần đáp ứng khi hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới; đánh giá thực trạng cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay, những ưu điểm và thành tựu cần được tiếp tục kế thừa, những bất cập và những vấn đề đặt ra cần xử lý để hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đồng thời, các đại biểu cũng đề xuất định hướng, giải pháp hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam, hướng tới việc đề xuất khung cấu trúc tổng thể, hiện đại, hợp lý, bao phủ được những ngành, lĩnh vực mới phát sinh trước tác động của cuộc cách mạng công nghệ và các xu hướng phát triển mới hiện nay, góp phần xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, minh bạch, khả thi, kiến tạo, tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, bảo đảm quyền lợi chính đáng của nhân dân, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Phát biểu chỉ đạo hội thảo, cùng với việc phân tích các yêu cầu hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật, Trưởng Ban Nội chính Trung ương Phan Đình Trạc xác định 4 nội dung quan trọng cần tập trung hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật. Cụ thể, phải chuyển từ tư duy pháp luật quản lý sang pháp luật kiến tạo. Pháp luật không chỉ đặt trọng tâm vào việc kiểm soát rủi ro mà cần dẫn dắt, tạo cơ hội, khuyến khích đổi mới sáng tạo nhưng vẫn đảm bảo trật tự, kỷ cương. Đồng thời, cần tập trung rà soát, hệ thống hóa, cắt giảm tầng nấc trung gian, xóa bỏ tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các quy định, hướng tới hệ thống pháp luật tinh gọn, thống nhất, minh bạch và dễ thực thi. Trong đó, mỗi lĩnh vực có luật gốc đủ mạnh, bảo đảm tính ổn định, thiết lập cơ chế thử nghiệm pháp lý có kiểm soát cho các lĩnh vực mới và việc ban hành pháp luật phải dựa trên đánh giá tác động toàn diện. Đổi mới một cách toàn diện quy trình xây dựng pháp luật theo hướng khoa học, minh bạch, ngăn chặn tình trạng lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ trong xây dựng chính sách. Đổi mới mạnh mẽ công tác thi hành pháp luật, gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng pháp luật và thi hành pháp luật, đặt mục tiêu thiết lập vòng đời pháp luật hoàn chỉnh từ lập pháp, hành pháp, tư pháp đến giám sát, phản hồi và sửa đổi bổ sung.

Đồng chí Phan Đình Trạc cũng nêu một số định hướng hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Trong đó, xây dựng cấu trúc hệ thống pháp luật phải đảm bảo bao quát đầy đủ, cân đối, hài hòa một cách hợp lý giữa các lĩnh vực. Qua đó đảm bảo sự đồng bộ giữa tư duy phân định lĩnh vực trong thiết kế chủ trương của Đảng, trong văn kiện Đại hội Đảng bộ toàn quốc lần thứ XIV, với tư duy phân định lĩnh vực pháp luật trong hệ thống pháp luật. Phạm vi điều chỉnh của hệ thống pháp luật cần được xác định phù hợp với những quyết sách đột phá, chiến lược của Đảng.

Đồng thời, tăng cường ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, nhất là văn bản luật để thể hiện rõ nét hơn vai trò kiến tạo phát triển của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên mới, bên cạnh việc thực hiện vai trò quản lý hiện nay. Qua đó, khuyến khích, thúc đẩy, hỗ trợ mạnh mẽ hơn nữa các ngành, lĩnh vực, địa bàn, đối tượng ưu tiên phát triển đã được xác định trong Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và văn kiện Đại hội XIV của Đảng tới đây để góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số và các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội khác của đất nước trong giai đoạn mới.

Ngoài ra, cần thúc đẩy hình thành các ngành, lĩnh vực pháp luật mới, bên cạnh các ngành, lĩnh vực pháp luật hiện có để đáp ứng yêu cầu kiến tạo, dẫn dắt của pháp luật trước những phát triển mới trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và các lĩnh vực mới khác của đời sống kinh tế - xã hội, nhất là những ngành, lĩnh vực pháp luật gắn liền với quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế dữ liệu, kinh tế tuần hoàn, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ khác của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Vận dụng hợp lý tư duy phân loại, điều chỉnh hành vi của cơ quan công quyền (tức là luật công) và luật điều chỉnh quan hệ giữa các cá nhân, tổ chức tư nhân bình đẳng nhau về địa vị pháp lý (tức là luật tư) khi thiết kế các quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực pháp luật cụ thể. Qua đó để pháp luật có phần đánh thức mọi tiềm năng, huy động mọi nguồn lực cho phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nghiên cứu hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật theo hướng lấy Hiến pháp và một số bộ luật, luật có tính chất rường cột để làm trung tâm. Phân định rõ phạm vi điều chỉnh của các văn bản quy phạm pháp luật, từ đó xử lý dứt điểm tình trạng chồng lấn, bất hợp lý hoặc là thiếu gắn kết giữa phạm vi điều chỉnh giữa các văn bản trong hệ thống pháp luật để tránh khoảng trống của pháp lý. Tiếp tục nghiên cứu giảm bớt tầng nấc của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, thu hẹp loại văn bản quy phạm pháp luật mà một cơ quan có thẩm quyền có thể ban hành theo hướng mỗi cơ quan chỉ quy định một hình thức văn bản quy phạm pháp luật. Tiếp tục quan tâm hoàn thiện kỹ thuật lập pháp và hiện đại hóa hạ tầng, ứng dụng các công nghệ tiên tiến trong công tác xây dựng pháp luật. Tiến hành đợt tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật để xử lý những vấn đề chồng chéo, mâu thuẫn, bất cập của hệ thống pháp luật hiện nay…

Phát biểu bế mạc hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, hội thảo đã được nghe các tham luận và nhiều ý kiến phát biểu của các đại biểu rất tâm huyết, trí tuệ, trách nhiệm cao từ các chuyên gia, các nhà khoa học đầu ngành, đại diện các cơ quan và đặc biệt là phát biểu chỉ đạo rất quan trọng của đồng chí Phan Đình Trạc với những gợi mở, những định hướng lớn để xây dựng “Đề án hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới” và “Đề án định hướng lập pháp của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, 2026-2031”. Các tham luận, ý kiến bám sát quan điểm, mục tiêu, định hướng, giải pháp tiếp tục đẩy mạnh đổi mới, xây dựng phát triển và bảo vệ đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới được đề ra tại dự thảo Văn kiện Đại hội XIV và những ý kiến chỉ đạo rất sâu sắc với tầm nhìn chiến lược dài hạn của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, của đồng chí Tổng Bí thư và Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật.

Các ý kiến tại hội thảo cùng với các bài tham luận đã được in trong kỷ yếu hội thảo được chọn lọc rất kỹ lưỡng và được trình bày rất cụ thể, khoa học, góp phần làm sáng tỏ những ưu điểm của cấu trúc hiện hành của hệ thống pháp luật Việt Nam với tư cách là thành quả của quá trình nỗ lực không biết mệt mỏi của Quốc hội, Chính phủ, các ban, bộ, ngành trung ương, các địa phương với sự đóng góp lớn lao của nhiều thế hệ các cán bộ trong lĩnh vực pháp luật qua nhiều nhiệm kỳ dưới sự lãnh đạo của Đảng. Đồng thời, các báo cáo tham luận cũng chỉ ra những hạn chế, bất cập, những vấn đề đặt ra cần nghiên cứu xử lý, những kinh nghiệm hay của quốc tế và nhiều kiến nghị đề xuất hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá, đây là nguồn tư liệu rất quý báu cả về lý luận và thực tiễn để Bộ Tư pháp cùng với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội và các cơ quan có liên quan tiếp tục nghiên cứu, chắt lọc, tiếp thu và sử dụng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện các đề án. Khẳng định các cơ quan được phân công chủ trì sẽ rất cố gắng phối hợp thực hiện nhiệm vụ, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, đóng góp trí tuệ, tâm huyết của các cơ quan, của các chuyên gia, các nhà khoa học trong thời gian tới.