Hòa Bình: Nổ đá, phá… nhà dân!

Sống như thời chiến

Xóm nhỏ Bến Cuối nằm tiêu điều, yếu ớt bên những dãy núi đá nham nhở đủ màu sắc. Chúng tôi đến đây đúng ngày mưa tầm tã, cũng là ngày xóm nghèo này bình yên nhất. Bởi chỉ có ngày mưa người ta mới không cho nổ mìn phá đá, xe tải, máy nghiền mới tạm ngừng làm việc.

Thấy người lạ đến tìm hiểu chuyện nổ mìn, bà Bùi Thị Ngoại tất tưởi nói mà như khóc: "Trong thời bình mà chúng tôi như sống trong bom đạn vậy. Đều đặn ngày 2 lần nổ mìn, đất đá, bụi văng bắn tứ tung. Người lớn trẻ con gọi nhau đi trốn í ới, loạn cả xóm. Tim lúc nào cũng chực văng ra khỏi ngực thôi…".

Theo chủ trương của chính quyền về việc giãn dân, năm 1992 nhiều hộ gia đình đã đến khu vực chân núi xã Trung Sơn lập nghiệp. Họ cùng san đất, dựng nhà, rồi lập nên xóm Bến Cuối này, mảnh đất khô cằn, hoang hóa ấy cũng xanh dần lên. Thế rồi lần lượt các doanh nghiệp khai thác đá kéo về đây, họ đem máy móc, thuốc nổ, dây mìn...

Hàng ngày đục đá nhồi thuốc nổ, nổ mìn, xe tải lớn nhỏ ùn ùn chở đá đi nơi khác. Chẳng mấy chốc ruộng nương, nhà cửa bị đập phá nham nhở, điêu tàn. Anh Bùi Văn Thanh (nhà cách công trường 100m) chán nản chỉ lên mái nhà vừa bị đá làm hỏng: "Nhà tôi thường xuyên bị đá bay vào. Ngói vỡ hết cả, vườn tược ngổn ngang là đá. Hư hỏng là một chuyện, nguy hiểm đến tính mạng mới là chuyện lớn".

Hầu như không ngày nào cái xóm nghèo yếu ớt này không phải chịu vài tiếng nổ đinh tai, long trời lở đất của hàng tạ thuốc nổ được nhồi vào núi. Thời gian nổ mìn được chia làm 2 ca trong ngày: Buổi trưa từ 10h30 - 11h30; buổi chiều từ 16h30 đến 17h30.

Anh Thanh kể: "Mỗi lần nổ mìn người ta nhồi cả tạ thuốc, sức công phá khủng khiếp lắm. Mỗi khi nổ mìn là tiếng động đinh tai nhức óc vang lên, làm rung chuyển cả khu vực như có động đất, cửa kính cứ rung ầm ầm kéo theo là bụi mù mịt, mưa đá bắn khắp nơi. Gia đình tôi cũng như nhiều gia đình khác dù đi đâu, làm gì cứ đến giờ nổ mìn là phải có mặt ở nhà để còn bảo lũ trẻ chui xuống gầm bàn hoặc gầm giường để tránh đá. Chứ không có người lớn chúng nó không biết căn giờ mà cứ chơi ở ngoài sân thì chết có ngày".

Anh Thanh còn nhớ như in khoảng 10h40 ngày 17/5/2013, khi cả gia đình anh ngồi ăn cơm bỗng nhiên có một tiếng nổ lớn phát ra từ sau nhà. Vừa kịp đẩy con nhỏ vào gầm giường thì 1 hòn đá như ấm nước rơi thẳng vào nhà, phá thủng tấm ngói lợp trước khi rợi bịch xuống nền. Cả nhà được một phen hú vía. Hòn đá chỉ rơi cách mâm cơm chỉ khoảng một mét. Anh Thanh thẫn thờ: "Nói dại chứ hôm đó hòn đá rơi lùi xuống một chút thì không biết hậu quả thế nào nữa?".

Sự việc đã được anh Thanh trình báo lên UBND xã Trung Sơn. Biên bản làm việc được lập giữa đại diện chính quyền xã Trung Sơn, đại diện doanh nghiệp khai thác đá và các hộ dân bị thiệt hại đã khẳng định: "Hồi 10h40 ngày 17/5/2013, máng khai thác đá của ông Phùng Văn Quyền, thuộc Đội khai thác đá, Công ty 789 nổ mìn phá đá văng vào mái nhà của hai hộ là anh Bùi Văn Thanh và Bùi Văn Thành làm vỡ 5 tấm lợp prô xi măng, gây thiệt hại cho tài sản của hai gia đình".

Tuy nhiên, khi trách nhiệm của đơn vị khai thác đá gây thiệt hại cho nhà anh Thanh còn chưa làm rõ thì vào lúc 11h30 ngày 18/7/2013, tiếp tục một lần nữa đá từ nơi nổ mìn ngoài mỏ khai thác lại rơi vào nhà anh Thanh, làm vỡ mấy tấm ngói xi măng, phạt gẫy cả cành cây trước sân nhà.

Câu chuyện đá bay của gia đình anh Bùi Văn Thủ khiến ai nghe thấy cũng phải dựng tóc gáy. Chứng kiến cảnh vườn tược, ao chuồng bị đá lăn ngổn ngang khiến chúng tôi không khỏi xót xa. Chỉ về phía chuồng vịt đổ nát, anh Thủ ngán ngẩm: "Mới tối hôm trước một tảng đá lớn lăn xuống phá hủy chuồng vịt gia đình tôi. Năm ngoái cũng có một tảng đá khá lớn lăn xuống bay cả thành giếng, chết mấy con vịt, cũng may mà mọi người không có ai ở nhà. Đấy mới là chuồng vịt, cái giếng chứ nếu nó lăn vào nhà thì…".

Theo quan sát, nhà anh Thủ chỉ cách khu vực nổ mìn chừng 50 mét đường chim bay. Do địa thế gia đình anh Thủ hầu như không bị đá bay trực tiếp trong lúc nổ mìn nhưng hiện tượng đá lăn sau vài giờ nổ mìn là thường xuyên xảy ra.

Gần đây nhất vào ngày 13/6/2013, nắm được lịch làm việc của mỏ đá, vợ con vào nhà "lánh nạn" chờ qua đợt nổ mới ra ngoài. Thế nhưng sau vài phút phía sau nhà có tiếng động cứ lớn dần, lớn dần như lũ quét đang ập xuống sau nhà. Chưa kịp định thần thì một khối đá khổng lồ to hơn cả ngôi nhà anh đang ở lăn qua trước mặt rồi khựng lại, nằm chình ình ở con suối cách nhà vài mét.

Anh Thủ chia sẻ: "Tận mắt chứng kiến cảnh tượng đó mới thấy kinh hoàng. Khối đá lớn như vậy lăn vào nhà chắc chắn mọi thứ sẽ bị san phẳng. Sau sự việc đó tôi có báo cáo với trưởng xóm nhưng đến giờ chẳng thấy động thái gì của xã cả. Các ông doanh nghiệp có lướt qua nhưng họ bảo đá lăn không phải giờ nổ mìn nên không có trách nhiệm. Cho đến nay mìn vẫn nổ, đá vẫn lăn… Chúng tôi chỉ còn biết chờ chết!".

Bỏ nhà vì sợ "mưa đá"

Do quá hoảng sợ, có những người ở xóm Bến Cuối phải "khăn gói quả mướp" bỏ quê đi bạt xứ. Hay, phải chứng kiến những lần đá bay mà nhiều ngày không dám ăn cơm, phát ốm vì sợ hãi. Ngôi nhà Ông Bùi Văn Lịnh (bố anh Thanh) vài năm nay trở nên lạnh lẽo, xác xơ vì không có người ở.

Cách đây 3 năm trong lúc đang ngủ, tai họa trên trời rơi xuống khiến ông bị thương ở chân. Sau tiếng nổ inh tai, đất rung lên bần bật rồi một hòn đá to như vốc tay bay đúng vào giường nơi ông đang ngủ làm chân ông bị thương. Quá hoảng sợ nên sau lần đó ông cùng vợ bỏ lên đồi thuộc huyện Kim Bôi để sống. Anh Thanh buồn rầu kể lại: "Từ ngày đó bố tôi bỏ đi biệt tích, thỉnh thoảng con cháu nhớ thì đến hỏi thăm. Ông cụ bảo sống ở đây chết lúc nào không hay. Bố tôi còn có đất mà đi như chúng tôi ở đây thì biết đi đâu?".

Tiếng mìn nổ, tiếng máy nghiền đá, ôtô dần cũng khiến bà con ở đây quen nhưng mối nguy hiểm "đá bay" rình rập thì chẳng ai có thể quen được. Điều mọi người ở đây lo lắng hơn cả là hiểm họa, là tương lai của lũ trẻ. Chị Chung (vợ anh Thanh) ôm chặt hai đứa con, nói như mếu: "Có bữa đang ngồi ăn cơm trưa thì bỗng tiếng mìn nổ làm cả nhà giật bắn người. Hai đứa nhỏ khóc ré lên vì sợ. Chúng bỏ cả bữa cơm, trốn tịt vào buồng dỗ kiểu gì cũng không chịu ra ăn. Cứ thế này chúng nó điên vì sợ mất".

Bà Ngoại tiếp lời: "Người lớn còn biết mà tránh chứ mấy đứa trẻ thì biết làm thế nào? Không lẽ bắt chúng chui vào gầm gường chơi cho an toàn à? Nhà tôi năm ngoái bị đá bay quét sạch cả mái nhà. Đứa cháu sợ quá mấy ngày chỉ khóc mà không dám ăn cơm. Công ty có chở cả 1 xe ngói đến lợp lại cho nhà tôi, họ bảo hỏng đâu đền đấy".

Không thể để người dân sống trong sợ hãi

Trao đổi với ông Bùi Thanh Hiện, Trưởng Công an xã Trung Sơn, ông cho biết: Trên địa bàn xã có tới 6 doanh nghiệp hoạt động khai thác đá. Riêng khu vực xóm Bến Cuối đã có tới 4 - 5 doanh nghiệp. Việc nổ mìn phá đá khiến đá bay vào nhà dân là có thật.

Thực tế chính quyền xã Trung Sơn đã không ít lần làm việc với các doanh nghiệp đề nghị họ phải đảm bảo an toàn cuộc sống cho người dân nhưng tình hình vẫn không được cải thiện. Người dân ở khu vực này trước khi các mỏ đá được khai thác. Chính vì thế trước khi cấp phép cho doanh nghiệp hoạt động, cơ quan thẩm quyền phải kiểm tra, tính toán phạm vi, khoảng cách an toàn để đảm bảo cuộc sống, tính mạng cho người dân. Chẳng ở đâu mỏ đá lại hoạt động sát nhà dân, có nơi chỉ cách nhà dân 100m.