Cả hai vịnh biển đều có cảnh quan thiên nhiên sơn thủy hữu tình và cũng là điểm đến hấp dẫn du khách. Ấy thế nhưng những năm gần đây, mặt vịnh Vũng Rô và vịnh Xuân Đài đã bị… “băm nát” vì hàng trăm ngàn lồng bè tôm, cá xâm chiếm tràn lan.
Nghề nuôi tôm, cá trong lồng bè bung ra trên diện rộng ở Vịnh Xuân Đài và vịnh Vũng Rô hơn 10 năm qua theo kiểu tự phát, tranh chen nhiều nơi với mật độ dày, nhưng các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương không có biện pháp kiên quyết ngăn chặn, nên số lượng lồng bè tăng dần như “vết dầu loang”.
Đứng từ phía đường bộ nhìn xuống rất dễ dàng nhận ra hình ảnh ngổn ngang lồng bè tôm, cá xâm chiếm hình hài di tích lịch sử và danh thắng quốc gia loang lổ, nghiêm trọng hơn nữa là nhiều lồng bè lấn chiếm luôn luồng lạch tàu cá vận hành vào khu neo đậu tránh trú bão ở vịnh Xuân Đài.
Theo ông Nguyễn Văn Hồng, Phó Chủ tịch UBND thị xã Đông Hòa, đến thời điểm này ở vịnh Vũng Rô có 380 chủ bè thả nuôi 16.480 lồng tôm, cá; tăng hơn so với năm 2019 là 128 chủ bè với 9.257 lồng. Trong khi đó, ông Lâm Duy Dũng, Phó Chủ tịch UBND thị xã Sông Cầu cho biết, toàn thị xã có 3.960 hộ gia đình thả nuôi 46.703 lồng tôm, cá, nhưng nơi tập trung nhiều nhất vẫn là vịnh Xuân Đài.
Mới đây, trong chuyến đi cùng tổ công tác phối hợp giữa Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, BQL cảng cá Phú Yên, UBND thị xã Sông Cầu và Đồn biên phòng Xuân Đài kiểm tra thực tế hiện trạng lồng bè thả nuôi tôm, cá lấn chiếm luồng lạch tàu cá trên vịnh Xuân Đài, PV Báo CAND đã tận mắt chứng kiến và ghi lại rất nhiều hình ảnh lồng bè tôm, cá chen dày mặt vịnh. Còn tại Vũng Rô, không chỉ có lồng, bè tôm cá xâm chiếm mặt vịnh mà còn có thêm 21 nhà hàng bè nổi của người dân xây lắp trái phép để kinh doanh ẩm thực hải sản.
Ở hai vịnh biển, mỗi ngày có hàng trăm tấn thức ăn tươi là cá, ốc, cua, ghẹ… trút xuống lồng bè tôm, cá. Theo đó một khối lượng lớn chất thải tồn dư sau khi cho tôm, cá ăn cùng với rác thải sinh hoạt từ lồng bè đều ném xuống vịnh hàng chục năm qua đã tích tụ ở tầng đáy khiến cho hai vùng biển ô nhiễm nghiêm trọng, gây ra nhiều thiệt hại về kinh tế và môi trường, mà sự cố tôm, cá chết hàng loạt ở vịnh Xuân Đài trong những năm qua là một minh chứng cụ thể, trong đó có lần mất trắng gần 1,6 triệu con tôm các loại của 502 hộ gia đình ở xã Xuân Phương, phường Xuân Yên, Xuân Thành với tổng giá trị thiệt hại ước tính hơn 700 tỷ đồng. Bên cạnh đó, nhà hàng bè nổi tự phát ở vịnh Vũng Rô tiềm ẩn nhiều hiểm họa khó lường.
Theo UBND thị xã Đông Hòa, vào thời điểm chưa có dịch bệnh COVID-19, bình quân mỗi ngày có gần 300 người đến các nhà hàng bè nổi ở Vũng Rô. Riêng những ngày nghỉ cuối tuần, lễ, tết, con số tăng lên 2.000 – 2.500 người. Đương nhiên, nguy cơ tai nạn đường thủy, sập bè do quá tải trọng, cháy nổ vì bất cẩn luôn là mối nguy rình rập. Gần đây nhất vào ngày 7/3/2021, hỏa hoạn thiêu rụi nhà hàng bè nổi Minh Tố cùng một tàu cá nhỏ neo đậu gần đó. Rất may vụ cháy xảy ra vào lúc rạng sáng nên không thương vong về người.
Gần 10 năm qua, UBND tỉnh Phú Yên đã có nhiều văn bản chỉ đạo ngăn chặn và giải tỏa lồng bè tôm, cá ở vịnh Vũng Rô; nhiều kế hoạch, phương án đã được đặt ra rồi tạm hoãn vì nhiều lý do, trong khi lồng bè tiếp tục gia tăng.
Theo Kết luận số 362-KL/TU ngày 2/11/2019 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Kế hoạch số 44/KH-UBND ngày 25/2/2020 của UBND tỉnh Phú Yên, trước tháng 10/2021 phải giải tỏa toàn bộ lồng bè ở vịnh Vũng Rô và hoàn thành phương án sắp xếp lồng bè ở vịnh Xuân Đài. Thế nhưng khi gần đến hạn quy định, UBND thị xã Sông Cầu và UBND thị xã Đông Hòa đều có văn bản báo cáo UBND tỉnh Phú Yên do nhiều khó khăn nên chưa thể thực hiện được và xin có lộ trình dài thêm.
Cả hai địa phương đều cho rằng lâu nay người dân sinh sống bằng nghề nuôi tôm, cá, nay phải giải tỏa nhưng chưa có định hướng hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp sẽ ảnh hưởng đến đời sống của họ. Nếu cưỡng chế thì không có đủ điều kiện kiểm đếm, bảo quản tôm, cá sống với số lượng lớn, trọng lượng và kích cỡ khác nhau.
Mặt khác, UBND thị xã Đông Hòa dự toán chi phí cưỡng chế toàn bộ lồng bè tôm, cá ở vịnh Vũng Rô lên khoảng 10,5 tỷ đồng, trong khi ngân sách địa phương khó khăn nên đề nghị UBND tỉnh Phú Yên chuyển đổi lộ trình cưỡng chế đối với chủ bè tôm, cá là người ngoài thị xã Đông Hòa từ tháng 3 đến tháng 5/2022, sau đó sẽ cưỡng chế những trường hợp còn lại. Trong khi đó, UBND thị xã Sông Cầu xin kéo dài lộ trình sắp xếp lồng bè ở vịnh Xuân Đài từ tháng 1-2022 đến tháng 12/2024.
Đông đảo người dân Phú Yên mong muốn vẻ đẹp tự nhiên của vịnh Xuân Đài và vịnh Vũng Rô sớm được trả lại, để hướng đến tầm nhìn kinh tế du lịch biển đảo ở địa phương.
Cần có giải pháp bền vững cho nghề nuôi tôm hùm ở vịnh Xuân Đài 
Gần 10 năm vẫn chưa giải tỏa lồng bè tôm, cá ở vịnh Vũng Rô 
