Hà Nội “quay mặt ra sông” để phát triển

Liên quan đến quy hoạch này, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, nguyên Kiến trúc sư trưởng TP, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam.

PV: Xin ông cho biết, quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng lần này có những điểm gì với khác các quy hoạch và nghiên cứu trước đây của Hà Nội về sông Hồng?

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm: Trước đây, đã có nhiều điều tra và nghiên cứu về hai bên sông Hồng. Năm 1994, dự án khu đô thị ven sông Hồng được phía nhà đầu tư Singapore lựa chọn xây dựng trên mảnh đất ngoài đê ở khu vực An Dương. Tiếp đó, năm 2000, trong Nghị quyết số 15/NQTW của Bộ Chính trị đã có nội dung: “Sớm nghiên cứu việc chỉnh trị sông Hồng và quy hoạch khai thác hai bên sông”.

Năm 2006, TP Hà Nội nhận được sự giúp đỡ của Hàn Quốc trong việc lập dự án quy hoạch TP hai bên sông Hồng và năm 2007, dự án này được chính thức giới thiệu đến công chúng Thủ đô với tổng mức đầu tư 7 tỉ USD. Dự án TP hai bên sông Hồng được đưa ra lấy ý kiến của cộng đồng dân cư, triển lãm nhiều cuộc. Nhưng tất cả các dự án trên đều chưa được phê duyệt để đưa vào thực tiễn. Sau 10 năm triển khai Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1259/QĐ-TTg ngày 26/7/2011, UBND TP Hà Nội đã tập trung triển khai công tác xây dựng quy hoạch. Từ năm 2012 đến nay, TP đã phê duyệt 66/68 đồ án quy hoạch chung, quy hoạch phân khu (cấp 2). Còn lại 2 đồ án quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng (R1-5) và sông Đuống (R6) với tổng diện tích khoảng 12.665 ha đất chưa được phê duyệt.

Nguyên nhân của việc chậm trễ này là do vướng quy hoạch phòng, chống lũ và quy hoạch đê điều hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình. Như vậy, sau 10 năm, đến bây giờ chúng ta mới có Quy hoạch sông Hồng cụ thể, và đã được thông qua để triển khai thực hiện.

Quy hoạch lần này là một bước cụ thể hoá Luật Thủ đô, trong Luật Thủ đô (2013) cũng đã xác định "không gian, kiến trúc, cảnh quan và xây dựng đô thị của Thủ đô phải được quản lý theo quy hoạch, bảo đảm bảo tồn, tôn tạo, phát huy có hình thái kiến trúc, có giá trị văn hóa, lịch sử, tạo lập không gian xanh của Thủ đô, không gian cảnh quan khu vực hai bên sông Hồng”. Như vậy, quy hoạch lần này có nổi trội lên, đó là khai thác cảnh quan và các bãi xanh để sông Hồng trở thành trục trung tâm của Hà Nội. Cách tiếp cận với sông Hồng của quy hoạch cũng là bước đột phá khi thể hiện Hà Nội sẽ “quay mặt ra sông” để phát triển, chứ không “quay lưng” như trước đây.

PV: Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng có giá trị phục vụ đời sống của người dân thế nào? Và mục tiêu thoát lũ có bị ảnh hưởng?

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm: Quy hoạch lần này kế thừa tất cả các đề án đã có từ trước, nhằm tạo ra sự hấp dẫn mới cho khu vực bờ bãi sông Hồng. Mục tiêu của đề án, trước hết là khai thác tiềm năng quỹ đất, vì khu vực bãi sông Hồng quỹ đất rất lớn, cần được khai thác. Việc xây dựng công viên văn hóa, du lịch ở bãi giữa sông Hồng không chỉ phục vụ mỗi mục tiêu phát triển kinh tế, mà còn nâng cao chất lượng sống của người dân, đồng thời tạo lập trục cảnh quan mang tính đặc thù của Thủ đô Hà Nội.

Hà Nội hiện đang thiếu không gian xanh. Một đô thị bình quân tối thiểu như Hà Nội phải có 7m2 cây xanh/người. Nhưng hiện nay mới có 5,5m2 cây xanh/người. Như vậy, nếu như chúng ta khai thác được gần 5.000 ha bãi sông ở đây, thì sẽ góp phần cải thiện chất lượng sống của người dân, và góp phần quan trọng là tăng thêm diện tích cây xanh để Hà Nội sớm trở thành TP xanh. Nếu chúng ta có nghiên cứu khai thác hợp lý thì sẽ nâng được giá trị không gian xanh Thủ đô Hà Nội, tạo ra chất lượng sống mới cho người dân, nhất là giới trẻ. Đây là một trong những yêu cầu rất quan trọng bởi quỹ đất trong nội đô rất hiếm. Giải quyết được quỹ đất thế này chúng ta sẽ có đột phá mới về chất lượng sống của người dân và đây là việc nên làm.

Quy hoạch cũng đã nêu ra vấn đề đảm bảo chất lượng sống cho người dân. Từ những năm 2005-2007, dân cư ngoài bãi sông Hồng mới chỉ có 14 vạn người. Nhưng hiện nay, đã có tới hơn 21 vạn dân ngoài đê sông Hồng. Tôi thấy rằng, trong Quy hoạch lần này có rà soát lại số lượng dân đang ở, để xác định chỗ nào dân được ở ổn định, chỗ nào phải di dời. Chỗ nào ổn định, người dân ở lại thì phải cải tạo, nâng cao chất lượng sống. Đặc biệt, ổn định và khai thác thêm hai bên sông Hồng với thêm 8 vạn dân nữa. Đây là yêu cầu rất mới, ổn định và nâng cao chất lượng sống cho người dân, và có kế hoạch giải phóng di dời dân khỏi vùng bị ảnh hưởng.

Quy hoạch lần này có điều khác nữa là vấn đề thoát lũ sông Hồng. Năm 2016, Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt Quy hoạch phòng, chống lũ và quy hoạch đê điều hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình. Mục tiêu chung của quy hoạch là chủ động phòng, chống lũ, bão trên lưu vực sông Hồng, sông Thái Bình, góp phần ổn định, phát triển kinh tế - xã hội và an ninh quốc phòng; làm cơ sở để lập và điều chỉnh quy hoạch phòng, chống lũ chi tiết các tuyến sông có đê, quy hoạch đê điều, quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng và các quy hoạch khác có liên quan trên địa bàn các tỉnh, TP trong hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình.

Và quy hoạch phân khu sông Hồng được duyệt lần này đã tuân thủ yêu cầu thoát lũ. Các bãi sông được sử dụng lấy mục tiêu phòng, chống lũ là mục tiêu hàng đầu, ứng dụng công nghệ mới để đảm bảo an toàn, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật. Các khu dân cư đủ diện tích để dung nạp quy mô 300.000 người (đến 2050), trong đó cải tạo, chỉnh trang cho khoảng 215.000 người, nhóm nhà ở xây dựng mới cho 85.000 người. Một số hộ dân trong phạm vi bảo vệ đê điều, khu vực bị sạt lở, mất an toàn, khu có lũ lớn sẽ phải di dời. Các khu dân cư được tồn tại cải tạo đảm bảo đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, bảo tồn đất dịch vụ, làng nghề, các công trình tôn giáo, di tích, công viên có chức năng đô thị, nông nghiệp hoặc tổng hợp.

PV: Với một quy hoạch lớn trải dài 13 quận, huyện, Hà Nội có khó khăn gì khi triển khai thực hiện không thưa ông?

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm: Theo tôi, khó khăn thứ nhất mà Hà Nội phải đối mặt là nguồn lực để thực hiện. Để thực hiện một khu vực tiềm năng như thế thì bên cạnh sự quan tâm, sử dụng ngân sách thì phải chú trọng xã hội hoá, có kế hoạch thực hiện theo thứ tự các dự án đầu tư ưu tiên, trước hết là thực hiện các dự án đảm bảo an toàn thoát lũ. Trong dự án phát triển khu vực sông Hồng đoạn qua Hà Nội do Seoul (Hàn Quốc) và Hà Nội lập 2006 - 2007, đã dự toán tổng chi phí cho cả dự án là xấp xỉ 7,1 tỷ USD (bao gồm chỉnh trị sông, công viên, giao thông, cải tạo, bồi thường, tái định cư). Đến quy hoạch lần này, chi phí đã lên gấp 3 lần, dự kiến hơn 20 tỷ USD. Đây là một số tiền rất lớn, không thể chỉ trông đợi vào ngân sách được.

Thứ 2, phải có những giải pháp ứng dụng khoa học kỹ thuật mới. Nếu đồng bằng sông Cửu Long chung sống lũ lụt thì ở đây, sông Hồng sẽ là chung sống với biến động của dòng chảy và đặc biệt là chung sống với sự thay đổi của mực nước. Mực nước sông Hồng thấp nhất là 2m và cao nhất có những lúc là 13,5m, như vậy là chênh lệch 10m sẽ tạo thành thách thức lớn. Việc ứng dụng khoa học công nghệ cho khu vực sông Hồng, nhất là xây dựng công viên, cải tạo nhà ở, xây dựng công trình công cộng, khu vực có nhiều biến đổi về mực nước về dòng chảy, có nghiên cứu bước đầu, song thực tế trên thế giới đã có nhiều đổi mới nên rất cần có hợp tác quốc tế, chọn lựa kinh nghiệm phù hợp.

Đề xuất, kêu gọi dự án đầu tư không chỉ căn cứ yêu cầu từ quy hoạch phân khu mà cũng nên tham khảo các dự án đã đề xuất trong nhiều năm qua, nhất là đầu tư, khai thác các bãi sông như: Khu đô thị Phúc Xá (Singapore), khu bãi giữa sông Hồng (Italia, Hà Lan, chuyên gia Việt Nam, trường Đại học Xây dựng), khu đô thị khoa học Tàm Xá (Indochina - Land Mỹ). Các dự án cải tạo khu An Dương, Chương Dương, Thạch Bàn, Phú Viên, Ngọc Thụy… do các tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam đề xuất.

PV: Xin cảm ơn ông!