Từ đô thị "quay lưng ra sông" sang "quay mặt vào sông"
Theo đó, phạm vi nghiên cứu trải dài 40 km theo hướng Tây Bắc- Đông Nam, đi qua giữa đô thị trung tâm, từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, thuộc địa giới hành chính của 16 xã, phường của thành phố Hà Nội (gồm 9 xã và 7 phường).
Quy mô nghiên cứu khoảng 11.418 ha. Trong đó hiện trạng khu vực quy hoạch gồm trên 3.600 ha mặt nước (chiếm khoảng 30% tổng diện tích khu vực nghiên cứu), đất sản xuất nông nghiệp khoảng 5.700ha (chiếm tỷ lệ khoảng 50% tổng diện tích khu vực nghiên cứu, đất ở quy mô khoảng 1.100 ha (chiếm tỷ lệ khoảng 10% tổng diện tích khu vực nghiên cứu). Tổng dân số khoảng 280.000 người, phân bố không đồng đều, gồm cả dân cư đô thị và ngoại thành.
Phạm vi quy hoạch có 123 công trình di tích, trong đó có 1 di tích xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt; 26 di tích cấp quốc gia; 35 di tích cấp thành phố; 61 di tích chưa xếp hạng. Các địa điểm lưu niệm sự kiện cách mạng kháng chiến, 14 địa điểm.
Về định hướng tổ chức không gian, đồ án điều chỉnh xác định Trục cảnh quan ven Sông Hồng là không gian chiến lược về cảnh quan, giao thông và phát triển đô thị. Trong đó quan điểm định hướng tổ chức không gian là thay đổi tư duy phát triển, chuyển đổi từ đô thị "quay lưng ra sông" sang "quay mặt vào sông", tạo diện mạo đô thị hiện đại, văn minh.
Quy hoạch điều chỉnh cũng nêu giải pháp "thích ứng lũ" hiện đại tập trung vào việc đảm bảo an toàn tuyệt đối cho hệ thống đê điều và duy trì khả năng thoát lũ của sông Hồng. Nguyên tắc cốt lõi là không thu hẹp không gian thoát lũ và không đề xuất giải pháp xây đê mới nằm trong đê cũ.
Thành phố nêu một số nguyên tắc điều chỉnh quy hoạch là tuân thủ Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, đảm bảo thống nhất định hướng không gian phát triển đô thị, hệ thống hạ tầng khung, hành lang xanh và cấu trúc hai bên sông Hồng là trục cảnh quan trung tâm của Thủ đô, bảo đảm an toàn phòng chống lũ và ổn định đê điều, không làm thay đổi, suy giảm khả năng thoát lũ, không lấn chiếm hành lang thoát lũ, mái đê, thân đê.
Công trình điểm nhấn và biểu tượng đô thị là Tháp Kỷ nguyên cao 109 tầng
Đồ án điều chỉnh phân làm ba đoạn không gian. Phân đoạn 1 (từ cầu Hồng Hà đến cầu Thăng Long) diện tích khoảng 3.400 ha, dân số khoảng 160.000 người. Định hướng là khu vực tái thiết đô thị, cải tạo chỉnh trang làng xóm truyền thống, phát triển công viên sinh thái, bảo tồn tự nhiên và thể dục thể thao.
Phân đoạn 2 (từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì) diện tích khoảng 4.500 ha, dân số khoảng 541.000 người. Đây là khu vực trọng tâm – "Phòng khách đô thị", khu vực tái thiết đô thị, trung tâm dịch vụ tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo, công trình điểm nhấn liên kết Hồ Tây – Cổ Loa.
Phân đoạn 3 (từ cầu Thanh Trì đến cầu Mễ Sở) diện tích khoảng 3.400 ha, dân số khoảng 499.000 người. Khu vực tập trung các cụm công viên, phát triển đô thị (khu đô thị định cư và đa mục tiêu phường Lĩnh Nam), khu dịch vụ - thương mại và các không gian nông nghiệp sinh thái.
Quy mô dân số dự báo từ 800.000 đến 1.200.000 người với chỉ tiêu sử dụng đất dân dụng khoảng 55 m²/người, chỉ tiêu sử dụng đất đơn vị ở khoảng 15 m²/người. Chỉ tiêu mật độ xây dựng, khu dịch vụ - công cộng 60%, nhóm nhà ở từ 35% – 40%, khu công viên chuyên đề 25% và khu công viên công cộng: 5%.
Về tầng cao, định hướng phổ biến từ 30 đến 45 tầng, trong đó có công trình điểm nhấn và biểu tượng đô thị là Tháp Kỷ nguyên cao 109 tầng. Làng xóm truyền thống dự kiến cao 3 tầng (sẽ được đánh giá theo tiêu chí cụ thể của từng dự án trong quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500).
Khu vực quy hoạch sẽ được khai thác không gian theo 3 mức thềm địa hình. Cụ thể mức trên 11,5m là khu vực có thể xây dựng mới, từ 9,5 – 11,5m không gian linh hoạt, tổ chức công trình thích ứng, dân cư hiện có và dưới 9,5m khu vực phục hồi sinh thái, giao thông chậm, cảnh quan đường dạo.
Bảo tồn, giữ lại, cải tạo chỉnh trang các làng xóm lâu đời
Báo cáo đưa ra nguyên tắc di dời, tái thiết làng xóm, đó là các làng không đảm bảo an toàn phòng, chống, thoát lũ; phần diện tích các làng nằm trong phạm vi mở đường giao thông (trục đại lộ cảnh quan, nút giao thông...); các làng xóm, khu dân cư nằm trong khu vực quy hoạch "phòng khách đô thị" (phía ngoài đê Hữu sông Hồng, bên trong đường vành đai II, đoạn từ cầu Nhật Tân đến cầu Vĩnh Tuy); các làng nằm trong các khu vực xây dựng các khu đô thị định cư, đô thị đa mục tiêu đã được UBND TP chấp thuận chủ trương đầu tư.
Nguyên tắc bảo tồn, giữ lại, cải tạo chỉnh trang các làng xóm lâu đời: Bảo tồn các di tích lịch sử văn hóa và địa điểm lưu niệm, sự kiện cách mạng kháng chiến (123 công trình di tích, bao gồm cả xếp hạng và chưa xếp hạng) gắn với cộng đồng dân cư. Bảo tồn khu vực lõi (khu vực có các thành tố cấu thành các làng xóm gắn với quá trình hình thành và phát triển) của các làng nghề truyền thống, các làng có giá trị về kiến trúc, lịch sử, văn hóa vật thể và phi vật thể đã được công nhận, xếp hạng. Giữ lại và cải tạo chỉnh trang khu vực lõi của các làng xóm lâu đời tại các khu vực ngoài phòng khách đô thị (ngoài vành đai II).
Từ các nguyên tắc trên, việc quy hoạch các làng xóm cũ, các khu dân cư trong phạm vi dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng cụ thể như sau:
2 cụm làng thuộc diện di dời theo quy định tại Quyết định số 257 ngày 18/2/2016 của Thủ tướng phê duyệt Quy hoạch phòng, chống lũ và quy hoạch đê điều hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình. Thứ nhất cụm làng Võng La - Hải Bối thuộc xã Thiên Lộc, Vĩnh Thanh. Cụm làng này thực hiện di dời một phần diện tích khu dân cư làng xóm nằm trong phạm vi không đảm bảo điều kiện an toàn phòng chống lũ và khu vực nằm trong phạm vi xây dựng Trục đại lộ cảnh quan thuộc các thôn Võng La, Yên Hà, Hải Bối (tổng diện tích khoảng 27 ha). Thứ hai là làng Bắc Cầu thuộc phường Bồ Đề (khoảng 35,5 ha).
2 cụm làng thuộc diện tái thiết để phục vụ thực hiện mục tiêu quy hoạch kiến tạo khu vực "phòng khách đô thị" của Thủ đô, gồm cụm làng Nhật Tân – Tứ Liên thuộc phường Hồng Hà (khoảng 96 ha) và cụm làng Thống Nhất (Hạ Trại, Trung Thôn) thuộc phường Long Biên (khoảng 12 ha).
8 cụm làng thuộc diện cải tạo, chỉnh trang có chọn lọc: Văn Quán – Đông Cao - Tráng Việt thuộc xã Mê Linh; cụm làng Ngọc Giang – Lực Canh - Văn Tinh thuộc xã Vĩnh Thanh, Đông Anh; Bát Tràng - Giang Cao - Kim Lan thuộc xã Bát Tràng (di dời 1 phần khoảng 4,5ha theo quy hoạch phòng chống lũ); Văn Đức thuộc xã Bát Tràng; Thúy Lĩnh thuộc phường Lĩnh Nam; (Yên Mỹ thuộc xã Thanh Trì; Đại Lan thuộc xã Nam Phù; Cụm làng Tranh Khúc - Vạn Phúc thuộc xã Nam Phù.
Giải pháp tổ chức không gian chung các làng xóm bảo tồn, giữ lại, cải tạo, chỉnh trang, đảm bảo không làm tăng quy mô diện tích, dân số cơ học, có các giải pháp kiểm soát mật độ xây dựng và tầng cao công trình thấp (phục vụ cho bảo tồn không gian làng xã). Lựa chọn hình thức kiến trúc cảnh quan phù hợp với không gian làng xã, các di tích lịch sử, đảm bảo vùng bảo vệ di tích theo quy định của Luật Di sản văn hóa.
Ưu tiên chuyển người dân từ khu vực ngoài bãi sông vào khu vực phía trong đê
Về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với các trường hợp phải di dời giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án. UBND TP định hướng phương án để đáp ứng nguyện vọng của đa số cộng đồng dân cư, giải quyết nhu cầu tái định cư theo phương án đa dạng hóa địa điểm và loại hình nhà, đất tái định cư; ưu tiên tối đa việc duy trì địa bàn sinh sống, sinh kế và sự gắn kết cộng đồng của người dân, đồng thời bảo đảm các khu tái định cư phải có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Thứ tự ưu tiên bố trí tái định cư được xác định theo các nguyên tắc sau. Bố trí tái định cư ngay trên cùng địa bàn phường, xã, ưu tiên chuyển người dân từ khu vực ngoài bãi sông vào khu vực phía trong đê hoặc khu vực an toàn hơn trên chính địa bàn, nếu có quỹ đất, phù hợp quy hoạch và đáp ứng điều kiện triển khai dự án đầu tư.
Trường hợp quỹ đất trên địa bàn không đủ đáp ứng, nghiên cứu bố trí tại khu vực lân cận với khoảng cách hợp lý, thuận lợi cho người dân tiếp tục làm việc, sản xuất, kinh doanh, học tập, sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng và duy trì các quan hệ cộng đồng hiện có.
Bố trí tại các khu định cư tập trung đã hoặc có khả năng hoàn thành đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, bảo đảm đầy đủ giao thông kết nối, trường học, cơ sở y tế, chợ dân sinh, không gian sinh hoạt cộng đồng, khu thương mại - dịch vụ và các điều kiện tạo sinh kế.
Các khu đô thị đa mục tiêu được xác định là quỹ bổ sung, đáp ứng nhu cầu tái định cư còn thiếu, đồng thời tạo thêm lựa chọn cho người dân về đất ở thấp tầng, căn hộ chung cư, nhà ở xã hội và các điều kiện dịch vụ đô thị đồng bộ.
Trên cơ sở rà soát của các sở, ngành thành phố, ý kiến của các xã, phường có liên quan, quỹ đất tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng Dự án Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng dự kiến được bố trí tại khu vực cùng địa bàn xã, phường hoặc khu vực lân cận với quy mô dự kiến khoảng 265 ha tại các xã Mê Linh: 72 ha; xã Vĩnh Thanh và Đông Anh: 30 ha; xã Bát Tràng 35 ha; xã Ô Diên: 11 ha; phường Thượng Cát và Đông Ngạc: 12 ha; Phường Yên Sở: 10 ha ; xã Nam Phù: 72 ha; xã Hồng Vân: 23 ha.
Đối với các xã, phường: Thiên Lộc, Phú Thượng, Hồng Hà, Bồ Đề, Long Biên, không có quỹ đất tái định cư phía bên trong đê cho người dân, khi bố trí tái định cư dự kiến sắp xếp vào khu đô thị đa mục tiêu, khu định cư tập trung của Thành phố. Đây đồng thời là quỹ bổ sung chung của Dự án, phục vụ các địa bàn khác khi quỹ tái định cư tại chỗ hoặc lân cận không đáp ứng đủ nhu cầu, đồng thời tạo thêm lựa chọn về loại hình tái định cư cho người dân.
Các khu đô thị đa mục tiêu dự kiến gồm: Thư Lâm – Đông Anh (với quy mô khoảng 736,84 ha tại xã Thư Lâm và xã Đông Anh), Bắc Thăng Long (Urban City, với quy mô khoảng 474 ha tại xã Phúc Thịnh và xã Thiên Lộc): Lĩnh Nam (với quy mô khoảng 169,5 ha); Bồ Đề, phường Long Biên và xã Bát Tràng (với quy mô khoảng 270,68 ha); Khu định cư Long Biên - Bồ Đề (với quy mô khoảng 201 ha); Khu định cư Lĩnh Nam (với quy mô khoảng 101 ha).
Theo phương án điều chỉnh, thành phố áp dụng các chính sách bồi thường, hỗ trợ đặc thù phù hợp với Luật Thủ đô và các Nghị quyết Nghị định liên quan của Quốc hội, Chính phủ và các chính sách đặc thù thuộc thẩm quyền của thành phố.
Theo đó thành phố áp dụng mức bồi thường (bằng tiền) về đất bằng 2 lần so với mức quy định đối với các trường hợp đất ở, đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp có đủ điều kiện về pháp lý theo quy định. Bồi thường công trình, bồi thường về tài sản, chi phí đầu tư còn lại vào đất, thiệt hại công trình, cây trồng vật nuôi theo quy định của Luật Đất đai và Nghị quyết 36 của HĐND thành phố.
Ngoài ra thành phố cũng có chính sách hỗ trợ tháo dỡ, phá dỡ, di dời, hỗ trợ để ổn định đời sống, sản xuất, kinh doanh, hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm và hỗ trợ tái định cư trong trường hợp được bồi thường về đất không đủ mua suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ để đủ mua tái định cư.
UBND TP Hà Nội sẽ đôn đốc các chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ xây dựng các khu tái định cư, quỹ nhà tái định cư phục vụ Dự án và chỉ thực hiện di dời giải phóng mặt bằng các hộ dân khi đã bố trí nơi ở mới.
Đồng thời, để bảo đảm tiến độ thực hiện Dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng và các hạng mục thuộc Dự án, thành phố tổ chức thực hiện công tác giải phóng mặt bằng ngay đối với các khu vực là đất công, đất nông nghiệp và các khu vực đủ điều kiện thu hồi đất, giải phóng mặt bằng theo quy định (kể cả các trường hợp người dân tự nguyện di dời ngay).
Phương án điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5000 để thực hiện Dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng sẽ được lấy ý kiến rộng rãi của cộng đồng từ ngày 7 - 27/9 bằng hình thức trực tuyến và trực tiếp.
