Là xã miền núi được hình thành trên cơ sở sáp nhập các địa bàn thuộc huyện Yên Thế (Bắc Giang) trước đây, xã Xuân Lương có diện tích gần 100 km² với 15 bản, hơn 19.000 nhân khẩu, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn một nửa. Địa hình đồi núi, giao thông tại một số khu vực còn khó khăn từng khiến công tác bảo đảm an ninh trật tự và phòng cháy, chữa cháy gặp không ít khó khăn. Từ thực tế đó, lực lượng Công an xã đã tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương xây dựng, duy trì 26 mô hình tự quản và liên kết, thu hút đông đảo cán bộ cơ sở, hội viên các đoàn thể, người có uy tín và người dân tham gia.
Từ năm 2023 đến nay, thành viên trong các mô hình tự quản tại xã Xuân Lương đã phối hợp tổ chức hơn 1.400 buổi tuần tra đêm với hơn 3.200 lượt người tham gia; nhắc nhở 126 trường hợp sơ hở trong bảo vệ tài sản; vận động 75 trường hợp khai báo tạm trú đúng quy định. Qua tuần tra và nắm tình hình, các mô hình đã cung cấp 121 nguồn tin, trong đó có 87 tin có giá trị giúp lực lượng Công an xử lý kịp thời các vụ việc liên quan đến trộm cắp, đánh bạc, lừa đảo, sử dụng súng tự chế và khai thác khoáng sản trái phép.
Trong công tác phòng cháy, chữa cháy, các mô hình tham gia xây dựng, duy trì 8 điểm chữa cháy công cộng, hướng dẫn trên 80% hộ dân cài đặt ứng dụng Báo cháy 114 trên VNeID và vận động mỗi nhà tự trang bị bình chữa cháy. Trong các đợt bão, lũ, hơn 1.500 lượt thành viên tham gia dọn cây đổ, bùn đất, tìm kiếm cứu nạn, hỗ trợ các gia đình bị ảnh hưởng sớm ổn định cuộc sống.
Nhờ đó, giai đoạn 2023 – 2026, số vụ phạm pháp hình sự trên địa bàn xã giảm xuống còn 21 vụ (giảm đáng kể so với 35 vụ của giai đoạn 2020 – 2023); tai nạn giao thông nghiêm trọng và sự cố cháy nổ cũng giảm so với giai đoạn trước.
Điểm sáng nổi bật trong phong trào này là mô hình “Bản Nghè, xã Xuân Lương tự quản về an ninh, trật tự và phòng cháy, chữa cháy”. Thành viên của mô hình đã cung cấp 15 nguồn tin giá trị, giúp lực lượng Công an giải quyết nhanh chóng các vụ việc phát sinh ngay từ cơ sở. Nhận thức rõ đặc thù địa bàn đông đồng bào dân tộc thiểu số, mô hình đã tổ chức hơn 1.200 buổi tuyên truyền pháp luật, kết hợp linh hoạt giữa tuyên truyền song ngữ với việc sử dụng video, đồ họa ngắn gọn trên bản tin điện tử để bà con dễ hiểu, dễ nhớ. Bên cạnh đó, các thành viên đã trực tiếp hòa giải thành công 23 vụ mâu thuẫn nội bộ; hỗ trợ quản lý, giáo dục 102 trường hợp tái hòa nhập cộng đồng và giúp 23 người tìm được việc làm ổn định.
Chia sẻ về định hướng duy trì và phát triển các mô hình tự quản, Đại tá Nguyễn Thanh Bình, Phó Cục trưởng Cục Xây dựng phong trào bảo vệ an ninh Tổ quốc (Bộ Công an) cho rằng, việc giữ gìn an ninh trật tự tại các xã miền núi cần gắn liền với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Trong đó, lực lượng Công an và chính quyền cơ sở cần tiếp tục phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín; coi lực lượng an ninh trật tự ở cơ sở là “cánh tay nối dài” để nắm bắt, giải quyết dứt điểm mâu thuẫn ngay từ khi mới phát sinh. Đồng thời, chủ động dự báo tình hình, thực hiện tốt phương châm “bốn tại chỗ”, kiềm chế tội phạm và cháy nổ, hướng tới xây dựng địa bàn an toàn, bình yên cho nhân dân.
