Gìn giữ những giá trị văn hóa

• Gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa làn điệu Sình ca của dân tộc Cao Lan

Từ cơ duyên…

Nhà trưng bày Bảo tàng cổ vật Hoàng Long thuộc phường Đông Hương, thành phố Thanh Hóa giờ là địa chỉ níu chân du khách. Đến đây, ai cũng trầm trồ thán phục bởi tất cả các hiện vật được bố trí hợp lý, khoa học và bài bản.

Với cơ sở khang trang cùng đội ngũ nhân viên thân thiện, Bảo tàng cổ vật Hoàng Long đã làm tốt công tác phục vụ nghiên cứu khoa học và giáo dục khoa học lịch sử, đáp ứng nhu cầu thụ hưởng văn hóa tinh thần của công chúng.

Ông Hồ Văn Hợi, một người cũng đam mê cổ vật tâm sự: “Từ khi ông Thông lập bảo tàng, cơ sở tại 41 Đội Cung (TP Thanh Hóa) đã khiến biết bao người ngỡ ngàng. Bảo tàng không chỉ giàu có hiện vật, mà còn giàu lòng hiếu khách. Tôi thường đến trao đổi với ông Thông.

Khách thăm bộ sưu tập trống đồng Đông Sơn.

Ông ấy là người tâm huyết và có nghị lực phi thường, bởi đã vượt hết khó khăn này đến khó khăn khác để đưa được cổ vật đến với đông đảo khách tham quan”.

Nhiều du khách, bè bạn tâm huyết cũng nhắc đến nỗ lực của ông Thông. Hơn 30 năm qua, để có số lượng cổ vật khổng lồ ấy, ông phải lao tâm khổ tứ, thậm chí ban đầu không ít lần bị lừa vì thiếu kiến thức, bị mua phải đồ giả. Hay chuyện ông bị vợ con phản đối, vì khuân tiền mua cổ vật trong khi gia cảnh còn nghèo.

Lúc đó ông nói với vợ: “Mình cứ để cho tôi làm. Đây là việc hệ trọng. Tôi làm việc có ích chứ có phải vô bổ đâu!”. Rồi ông cũng thuyết phục được vợ con, để an tâm làm việc.

Cách đây ít năm, người viết bài này từng gặp ông Thông ở cơ sở 41 Đội Cung, và được tâm sự về cơ duyên đến với công việc này. Xuất phát từ một người làm nghề xây dựng, nhiều lần đào móng nhà ông phát hiện những mảnh bát, đĩa hay đồ gốm cũ kỹ, ông lại rửa sạch cất đi.

Ông Hoàng Văn Thông tâm sự: “Lạ lắm anh ạ! Khi cất vào tủ, lúc rảnh bỏ ra ngắm thì lại thấy nó rất hay. Thế rồi cổ vật nó cứ tìm đến tôi như một sự mách bảo.

Cỡ chừng từ năm 1981, tôi tìm kiếm sách đọc để hiểu hơn về cổ vật. Càng đọc càng thấy mê. Từ đó, ngoài nhặt nhạnh ở các công trình xây dựng, mỗi khi gặp được món yêu thích, tôi tìm cách mua dù phải vét sạch ví”.

Cổ vật được trưng bày.

Một năm sau, trong lần đào móng xây dựng công trình Tỉnh đoàn Thanh Hóa, thợ đào móng phát hiện một cái vại đựng bát đĩa cổ, ông Thông đã trình báo cơ quan chức năng, chính quyền địa phương và xin phép được gìn giữ số cổ vật.

Từ đó ông nghĩ mình cần phải làm gì đó để không chỉ giữ được những món đồ quý giá này, mà phải xây dựng được nhà trưng bày cho đông đảo nhân dân đến chiêm ngưỡng.

…đến những món đồ giá trị

Từ cơ duyên đến công việc sưu tầm chuyên nghiệp, ông Thông đã phải tiêu tốn khá nhiều tiền bạc cũng như công sức. Ông tâm sự rằng, cổ vật như biết chọn người mà tìm đến, cũng bởi nhiều đêm ngủ mơ thấy cổ vật, những hoa văn, họa tiết, ký ức và vẻ đẹp của các nền văn hóa hiện về, đó là những điều thật sự bí ẩn.

Có lần về huyện Vĩnh Lộc thi công công trình (lúc đó ông đã là Giám đốc Công ty TNHH Xây dựng dân dụng và Công trình giao thông), đã phát hiện một chiếc am. Đào tiếp thì công nhân tìm thấy một con rắn mình trong suốt như pha lê.

Bộ sưu tập gốm thời Lý.

Ông Thông xin chính quyền địa phương cho phép khai quật và gìn giữ. Lần đó ông đã tìm thêm được ba chiếc trống đồng và nhiều đồ đồng quý.

Lần khác, trong chuyến công tác ở huyện Thạch Thành, nghe đồn một ông cụ sở hữu chiếc bát cổ, ông Thông tìm đến chiêm ngưỡng. Chiếc bát thật lạ, để bình thường không sao, khi đưa ra ánh sáng mặt trời, tự nhiên hoa văn nổi lên có màu xanh lam, tuyệt đẹp.

Toàn thân ông Thông bỗng lạnh toát, một hồi lâu ông mới lấy lại bình tĩnh rồi mua lại chiếc bát với giá năm triệu đồng. Sau này chiếc bát được giám định là báu vật.

Cứ thế, giống như “kiến tha lâu đầy tổ”, ông Thông đã có đủ điều kiện lập nên Bảo tàng cổ vật Hoàng Long vào tháng 8-2006 với nhiều bộ sưu tập giá trị. Như bộ sưu tập Thạp đồng; Trống đồng Đông Sơn; Vũ khí Đông Sơn; Bộ sưu tập gốm Lý-Trần-Lê; Tiền kim khí Việt Nam; Sách cổ…

Bảo tàng cổ vật Hoàng Long luôn mở cửa miễn phí cho bất cứ ai tới tham quan, học hỏi.Ngoài ra, để tiện cho khách, ông đã thuê nhân viên tốt nghiệp đại học, có hiểu biết về cổ vật đến trông nom, hướng dẫn cho khách.

Nhiều món đồ quý giá.

Không ít khách quốc tế xác định: “Cổ vật đang được trưng bày ở Bảo tàng cổ vật Hoàng Long là vô giá. Nhiều đồ đồng và đồ gốm có niên đại lên đến gần 2.500 năm”.

Hội di sản Việt Nam đánh giá Bảo tàng cổ vật Hoàng Long là một trong những bảo tàng tư nhân có quy mô lớn và hoạt động hiệu quả trong hệ thống các bảo tàng ngoài công lập, và là một bước tiến trong mạng lưới bảo tàng toàn quốc.

Ước mơ thành hiện thực

Cách đây chừng hai năm, một số khách nước ngoài giàu có đến gạ ông Thông bán một phần ba số cổ vật đang trưng bày và trả tới 40 tỷ đồng, nhưng ông lắc đầu. “Bán làm sao được! Tôi đã dành bao tâm huyết để gìn giữ và lúc nào cũng chỉ đau đáu một điều làm sao xây dựng được cơ sở khang trang hơn để tiện trưng bày. Tôi sẽ cố gắng gìn giữ. Tiền quý đấy, nhưng cổ vật còn quý hơn, đã bán là mất!”, ông Thông khẳng khái.

Khách không đạt được mục đích, ra về, còn ông Thông quay trở lại với dự định mới: Xây dựng một nhà trưng bày lớn hơn. Cuối cùng, ước mơ ấy cũng thành hiện thực.

Ngày 10-9 vừa rồi, ông đã tổ chức lễ khánh thành nhà trưng bày Bảo tàng cổ vật Hoàng Long thuộc địa bàn phường Đông Hương, thành phố Thanh Hóa. Nhà trưng bày Bảo tàng cổ vật Hoàng Long mới có quy mô ba tầng khang trang hiện đại, nằm trong không gian văn hóa có diện tích rộng hơn 13.000 m2, thuận tiện về đường đi cho khách đến tham quan.

Bộ sưu tập gốm.

Có cơ sở khang trang, Giám đốc Hoàng Văn Thông dự kiến tổ chức nhiều hơn các hội thảo, trưng bày cổ vật, các hoạt động giao lưu văn hóa với các tỉnh bạn, lấy công chúng làm mục tiêu phục vụ.

Hiện tượng chảy máu cổ vật vẫn diễn ra thường xuyên. Nhiều cơ sở thờ tự, đình, đền, chùa bị mất cổ vật. Không ít người sưu tầm để đem bán, sinh lợi. Còn ông Thông đã khiến người chơi kính nể.

Thiều Quang Tùng  - nghệ nhân đúc trống nổi tiếng xứ Thanh đúc kết ngắn gọn: “Ông Thông là người dám ước mơ, và đã thực hiện được ước mơ ấy. Ông không chỉ là người chơi có văn hóa, khoa học mà hướng đến giá trị nhân văn. Sự cần mẫn của ông đã tạo nên một kho di sản, bảo tàng có uy tín, góp phần giáo dục thế hệ sau về văn hóa dân tộc”.