Báo cáo đánh giá tổng kết Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2023, thay mặt Hội Nhà văn Việt Nam, nhà thơ Nguyễn Bình Phương, Phó Chủ tịch Hội cho biết, số lượng tác phẩm tham dự xét giải thường niên về cơ bản vẫn giữ ổn định, có sự phân bố khá đều ở hai thể loại thơ và văn xuôi, lý luận phê bình giảm hơn so với mọi năm trước.
Theo nhà thơ Nguyễn Bình Phương, qua các tác phẩm và qua sự lựa chọn các vòng Hội đồng cũng như sự chuẩn y của Ban chấp hành, nhìn tổng quát, nổi lên một đặc điểm, đó chính là bản lĩnh. Bản lĩnh người sáng tạo và bản lĩnh hội đồng lựa chọn.
Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm nay được trao cho các tác giả ở 4 hạng mục. Hạng mục văn xuôi trao cho tiểu thuyết “Từ giờ thứ sáu đến giờ thứ chín” của tác giả Nguyễn Một, tập truyện ngắn “Một mùa hè dưới bóng cây” của tác giả Nguyễn Tham Thiện Kế và tiểu thuyết “Tuyệt không dấu vết” của tác giả Nguyễn Việt Hà.
Hạng mục lý luận phê bình trao cho tác phẩm “Tự chủ văn chương và sứ mệnh tự do” của tác giả Phùng Ngọc Kiên - Đoàn Ánh Dương. Hạng mục thơ trao cho tập thơ “Đồng sen tàn” của tác giả Nguyễn Phúc Lộc Thành. Hạng mục văn học thiếu nhi trao cho tác phẩm “Cá Linh đi học” của Lê Quang Trạng.
Hạng mục văn học dịch có 8 tác phẩm gửi đến xét giải nhưng chỉ có 1 tác phẩm được Hội đồng Chung khảo xét, đó là “Thợ săn hoang dã”. Tuy nhiên, tại phiên họp toàn thể của Hội đồng Chung khảo, Hội đồng đã quyết định bỏ trống hạng mục này.
Ở hệ thống Giải thưởng Tác giả trẻ, Ban tổ chức đã trao cho tiểu thuyết “Nhân sinh kép sống hai cuộc đời” của tác giả Đức Anh. Ban tổ chức cũng trao Giải thưởng nhà văn nữ ấn tượng năm 2023 cho nhà văn Lê Thị Kim (TP Hồ Chí Minh), nhà văn Trần Thị Trường (Hà Nội).
Theo Ban tổ chức, Cuộc vận động sáng tác văn học viết về đề tài thiếu nhi đợt 1 diễn ra trong thời gian 5 năm, và chia làm hai đợt. Tính đến ngày 15/6/2023, hạn cuối của đợt 1 cuộc vận động, Ban tổ chức đã nhận được 246 tác phẩm tham dự, trong đó ở thể loại thơ có 102 tác phẩm, ở thể loại văn xuôi có 144 tác phẩm. Sau nhiều phiên họp của Hội đồng Sơ khảo, tới Hội đồng Chung khảo, qua kết quả bỏ phiếu, đã có 16 tác phẩm đoạt giải thưởng, gồm: 1 giải A cho tác phẩm văn xuôi, 2 giải B cho 1 tác phẩm văn xuôi và 2 tập thơ, 5 giải C, trong đó có 3 tác phẩm văn xuôi và 2 tác phẩm thơ, 7 giải khuyến khích với 4 tác phẩm văn xuôi và 3 tác phẩm thơ. Giải A trao cho tác phẩm “Mèo sinh ra đâu phải chỉ bắt chụp” của tác giả Dương Thị Thảo Nguyên.
Cuộc vận động đã có những thành công khi số lượng tham gia đông đảo với sự trải rộng khắp các vùng miền. Điểm thú vị là có nhiều tác giả là người Việt Nam hiện đang sinh sống hoặc học tập, công tác tại nước ngoài cũng nhiệt tình tham dự. Độ tuổi tác giả tham dự khá phong phú, cao nhất là tác giả Huỳnh Sanh Châu, 95 tuổi; thấp nhất là Kul Nguyễn, 10 tuổi, với tác phẩm “Tích cực” và Vũ Khánh Huyền, 11 tuổi, với “Mùa hè quê ngoại”.
Bên cạnh việc có nhiều nhà văn, nhà thơ lớn tuổi, có uy tín trên văn đàn tham gia như Lê Hồng Thiện, Võ Khắc Nghiêm, Ngân Vịnh, Phạm Đình Ân, Đặng Huy Giang, Đinh Công Thuỷ… thì cũng xuất hiện nhiều gương mặt tác giả mới với nhiều những hứa hẹn mang tới sinh khí mới cho thể loại này như Dương Thị Thảo Nguyên, Nguyễn Thị Cẩm Hà, Mai Quyên, Nguyễn Phong Việt, Nguyễn Xuân Lai...
Sự thành công nữa mà Ban tổ chức nhìn nhận, đó là các tác phẩm có cách viết hết sức đa dạng, sinh động, giàu mĩ cảm với sự pha trộn của nhiều hình thức thể loại, thoát khỏi sự câu nệ vào các quy chuẩn, cũng như những khuôn sáo, để tiến đến sự diễn đạt, truyền đạt tốt nhất, chính xác nhất. Điểm nổi trội nhất chính là việc đã hạn chế những bài học gượng ép, giáo điều to tát, mà chú trọng đến khơi gợi trí tưởng tượng trong từng chi tiết nhỏ của đời sống để giáo dục về nhân tính.
Xúc động khi nhận được giải thưởng ở hạng mục văn xuôi Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2023, nhà văn Nguyễn Một cho biết, các tác phẩm đoạt Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam hôm nay có thể chưa phải là những cuốn sách hay nhất của văn học Việt Nam trong năm 2023. Bởi hầu hết sự lựa chọn nào cũng chỉ mang tính tương đối. Nhưng ông và những tác giả tin rằng sự lựa chọn của các Hội đồng và Ban Chấp hành là nhận diện được tiếng nói của những trái tim, là ánh mắt nhân văn và “Tâm trạng của đời sống” trong các tác phẩm.
“Nhận giải thưởng này, chúng tôi cảm thấy vô cùng tự hào nhưng cũng đầy trách nhiệm. Chúng tôi sẽ không ngừng nỗ lực, tiếp tục viết nên những câu chuyện đầy ý nghĩa chứa đựng tậm trạng của đời sống của thời đại chúng ta đang sống để làm cầu nối giữa con người với con người, làm cho thế giới trở nên gần gũi và yêu thương hơn. Tôi tin rằng, qua mỗi trang sách, con người có thể hiểu nhau hơn, thông cảm và chia sẻ với nhau nhiều hơn”, nhà văn Nguyễn Một nhấn mạnh.
Chia sẻ tại buổi lễ, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam khẳng định, các tác giả đoạt giải hôm nay đã mang đến cho đời sống văn chương một tinh thần mới, một diện mạo mới, một con đường mới. Họ đều là những bản lĩnh, dám vượt qua những cái cũ kỹ, lối mòn, vượt qua những “bức tường” của quá khứ để tìm cho mình một lối đi riêng “chạm” vào trái tim bạn đọc. Với các thể loại khác nhau, các tác phẩm như đang tìm lại những giá trị bị lãng quên để chúng ta thêm trân trọng cuộc sống này.
Trao đổi với PV Báo CAND bên lề buổi lễ, tác giả Đức Anh (sinh năm 1993 – giải thưởng Tác giả trẻ Hội Nhà văn Việt Nam năm 2023) cho biết, giải thưởng sẽ là động lực, nguồn cổ vũ, động viên để anh tiếp tục dấn thân vào con đường văn chương. “Các tác giả trẻ như chúng tôi rất cần sự bứt phá vươn lên để tìm cho mình một chỗ đứng, trong đó sự động viên, khích lệ của Hội Nhà văn Việt Nam là rất quan trọng để chúng tôi tự tin đi trên con đường đầy gian nan, thử thách phía trước”, tác giả Đức Anh nhấn mạnh.
Cục Truyền thông CAND ký kết bản ghi nhớ hợp tác với Hội Nhà văn Việt Nam, Nhà hát Tuổi trẻ 
Dòng họ có 7 hội viên Hội Nhà văn Việt Nam 
