Gợi mở bí mật từ già làng
Mặc dù đã được chứng kiến hang "ma Xá", tuy nhiên chúng tôi chưa thỏa mãn hết sự tò mò vì không tìm ra lời giải đáp. Quay trở lại lều, chúng tôi được anh Tinh khẳng định rằng, lớp đất mùn trong "hang ma" là do phong hóa tạo thành. Bởi bộ tộc này rất tinh khôn, vì trước khi táng quan tài thì họ đã nghiên cứu kỹ địa hình, thế núi. Qua những điều mà anh Tinh suy luận, chúng tôi thấy cũng có phần đúng, vì bên ngoài hang là lớp vách chắn để tránh sự ảnh hưởng của phong hóa.
Thời còn đi chăn trâu, anh Tinh vào hang chơi thì vô tình nhặt được xương sườn, xương ống chân. Đa phần những chiếc xương này đều to và dài hơn người Thái rất nhiều. "Lúc đó, tôi lấy xương ống đo vào chân mình thì nó dài hơn 15cm. Chắc chắn không phải xương mình đâu, nó dài như xương người Mỹ, người Pháp ấy. Ngay cả xương sườn và xương tay cũng thế, nếu các anh phóng viên không tin thì cứ lấy xẻng đào xuống lớp đất mùn là thấy".
Câu chuyện về bộ tộc lạ mỗi lúc một nóng lên, vì mỗi người lại có cách suy luận cho riêng mình. Chúng tôi đang tranh luận thì anh Tinh kể một câu chuyện vui: "Cách đây mấy chục năm khi hợp tác xã chưa giao khoán đất, lúc lấy phân ở trong hang, ông cụ nhà tôi (chủ nhiệm hợp tác xã) lấy được một cái đầu to mang về làm "ca pô", (tiếng Thái "ca pô" là cái mõ, họ gõ để báo hiệu việc làng). Cũng từ đây mà nhiều người còn đồn thổi rằng trong hang thường phát ra tiếng hú của người Xá. Tôi lên đây ở được một năm rồi, thế mà chẳng nghe thấy điều gì. Mới đầu khi nằm ngủ một mình, tôi cũng hơi sợ vì trong hang thường hay phát ra tiếng vi vu của gió thổi".
Ông Lương Đình Thi đưa ra chiếc rìu đá ở hang Xá.
Nhằm tìm hiểu những chứng cứ khẳng định chắc chắn hơn về bộ tộc này, chúng tôi tiếp tục gặp cụ Lương Văn Thịnh (95 tuổi), ông là một cao niên ở bản. Khi chúng tôi thắc mắc về những khúc xương còn lại ở trong hang, kể cả tục treo, hay táng quan tài trên vách núi thì cụ Thịnh cho biết: "Tôi cũng chỉ nghe các cụ kể lại là, bộ tộc này thường có người sống và người chết ở trong hang động. Theo tôi thì đây không phải là tổ tiên của người Thái rồi, vì khi người Thái chết, họ chỉ chôn theo đá bia rồi khắc chữ thôi".
Lý giải về những cây gỗ để làm ra những chiếc quan tài này thì cụ Thịnh cho rằng họ dùng rìu đá để đục đẽo. Hiện trong nhà cụ vẫn còn giữ một chiếc rìu cổ được lấy từ trên hang về. Ông Lương Đình Thi (61 tuổi là con trai cụ Thịnh) đưa chiếc rìu đá ra cho chúng tôi xem, thì nó bóng nhẵn, nặng, sắc lẹm. Phía chuôi được đẽo theo khuôn vuông để lắp cán, độ cứng của nó tương đương như rìu sắt. Theo ông Thi, mới đây những người dò đồ cổ họ còn tìm được rất nhiều những loại rìu bé như thế này ở trong hang.
Nhấp chén trà đặc, cụ Thịnh nói thêm: "Các cụ ngày xưa còn bảo rằng những cỗ quan tài này là của một gia đình quan lang giàu có. Theo như nhiều người phỏng đoán thì đây không phải là người thuộc dòng tộc Việt Nam vì xương đầu to lắm các anh à. Thời gian sau, tôi còn lấy một cái xương ống chân về đo vào chân ông Cao Thắng, người cao 1,82m ở trong bản thì nó còn dài hơn đến mười phân".
Suy luận từ nhà buôn bán đồ cổ Cách lý giải về hang "ma Xá" thì các cụ cũng chỉ nghe kể lại từ thế hệ trước, chứ chưa có căn cứ khoa học xác minh. Nhằm hiện thực hóa hơn về những bí ẩn trong hang "ma Xá", chúng tôi tiếp tục tìm gặp anh Hà Văn Cường, người có thâm niên trong nghề buôn bán đồ cổ ở bản Chiềng Lau, xã Ban Công. Bởi thời gian gần đây, anh Cường cùng đoàn dò tìm đồ cổ trực tiếp đến hang khảo nghiệm. Đoàn anh Cường tìm về hang vì tin rằng ở đó đang còn cất giấu vàng bạc, châu báu của người cổ.
Chiều dài của quan tài là 2,4m.
Anh Cường phân tích, người Việt thường táng quan tài đơn giản không phức tạp, tuy nhiên người Xá thì họ đã biết chọn mái đá để "sơn táng". Điều đặc biệt là họ chỉ chọn những chỗ ít chịu ảnh hưởng của phong hóa, vì xương táng trong hang động có thể giữ được hàng ngàn năm. Lý giải chuyện nhìn thấy mặt trời mọc và lặn ở vách hang, anh Cường nói tiếp: "Người phương đông họ luôn chú trọng ánh sáng mặt trời, vì ánh sáng là sự sống. Họ quan niệm rằng khi chết con người cũng cần được chiếu sáng. Bởi khi sinh ra con người đã muốn làm chủ vũ trụ, cũng từ đây mà triết lý nhân sinh mới có".
Anh Cường cho rằng ở trong hang vẫn còn đồ cổ bằng sắt, gốm, tuy nhiên không ai dám lấy. Bởi những cỗ quan tài đầy bí ẩn này chắc chắn sẽ phải có điều gì đó bí ẩn thì bộ tộc này mới tồn tại được lâu như vậy. Cũng theo anh Cường, vào thời nhà Hán thì họ đã biết sử dụng thuốc độc. Hầu như một số các hang động ở miền Tây Thanh Hóa thường chôn theo độc tố, nếu không biết quy luật táng quan tài của từng triều đại thì sẽ không bao giờ lấy được đồ cổ trong các động quan tài này.
Mới đây, đoàn anh Cường còn dò được hai thanh kiếm mũi vát có chiều dài 50cm ở trong hang Xá. Cùng thời điểm này, một đoàn khác cũng tìm được tiền xu bằng đồng...
Lý giải từ nhà nghiên cứu văn hóa Thái
Nhằm trả lời những điều thắc mắc trên, chúng tôi tiếp tục tìm đến ông Hà Nam Ninh (63 tuổi) nhà nghiên cứu văn hóa Thái để phân tích rõ điều này. Bởi ở khu vực miền Tây xứ Thanh, không chỉ có hang Xá mà còn rất nhiều những hang quan tài được táng thức kiểu này. Đa số đều được "sơn táng" trên hang núi, cách thức táng quan tài cũng tương tự như nhau.
Khi chúng tôi đưa ra câu chuyện về hang "ma Xá", ông Ninh giải thích thêm: Hiện ở miền Tây Thanh Hóa chỉ có người Giới và người Xá mới có kiểu sơn táng trong hang núi. Ở xã Hạ Trung có hang "ma Xá", ở làng Khuyn có hang Xá, ở xã Kỳ Tân có tá Xá. Còn người Giới thì có ở xã Kỳ Tân, Mường Ca Da thuộc xã Hồi Xuân (Quan Hóa), ở làng Buốc của xã Lâm Phú (Lang Chánh). Người Giới có đặc điểm là họ chọn đồi cao, đỉnh tròn làm đồn hay còn gọi là đồn giới. Xung quanh có hào lũy, người Giới thường to cao. Phương thức sản xuất của họ chủ yếu là săn bắn hái lượm... Chính vì điều này mà các hang động thường có rất nhiều vỏ ốc trong quan tài.
Đỉnh núi cao nhưng luôn có ánh sáng mặt trời chiếu vào.
Người Xá và người Giới có đặc điểm chung là họ đều đóng đồn trên đồi núi cao để sinh sống. Hai bộ tộc này đều là người hiếu chiến vì họ biết sử dụng cung nỏ để tự vệ hoặc bắn giết nhau. Tuy nhiên, họ sẽ bị thất bại nếu bị bao vây do không có nguồn nước. Có thể những người chết ở trong các cỗ quan tài này là do giữa các bộ tộc họ tiêu diệt lẫn nhau. Hiện ở làng Cha, xã Thiết Kế (Bá Thước) vẫn còn 4 bộ quan tài treo giữa lưng chừng núi, còn ở làng Cốc, xã Thành Lâm (Bá Thước) thì có cả quan tài ở dưới chân núi và ở trên đồi.
Ngưới Thái ở huyện Bá Thước, huyện Quan Sơn, họ lại thêu dệt câu chuyện là có anh chàng Mường tên là Oắt Mo vào kinh hầu vua. Sau đó công chúa phải lòng, đến khi chàng quay về thì công chúa xin phép vua đi theo. Vua không cho đi, Oắt Mo về trước, công chúa trốn theo sau. Vua tức quá truyền lệnh cho các Mường dọc từ kinh thành đến Mường Mo, Mường Chử. Mường nào cũng phải treo các bộ quan tài trên động đá, nếu thấy công chúa chết ở đâu thì chôn. Tuy nhiên, đó chỉ là câu chuyện huyền thoại trong dân gian thêu dệt mà thôi.
Theo tôi, ở đây có một bộ tộc nào đó vẫn còn tập quán hang táng, hiện nay ở đảo Sri Lanka nằm phía Nam Ấn Độ Dương vẫn dùng hình thức hang táng. Cho đến bây giờ người ta vẫn chưa giải thích được rằng những người táng trong các hang động này thuộc bộ tộc nào. Ngay như hang Phi ở xã Hồi Xuân (Quan Hóa), nhiều người cũng đã tìm thấy hòm gỗ, có cả xương, thế nhưng chưa có ai xác định được nhân chủng học. Chắc chắn rằng đây là một tộc người thuộc dòng Nam Á, không phải là thời kỳ cổ đại lắm.
Những câu hỏi về hang quan tài “ma Xá” ở xứ Thanh vẫn chưa có lời giải đáp. Mong rằng tới đây, các nhà chức trách, cơ quan chức năng và các nhà khoa học sẽ tiếp tục nghiên cứu và có những công bố rõ ràng về hiện tượng lịch sử bí ẩn này
