Dùng tình người cảm hóa cái ác

Mỗi lần đến Trại giam Ninh Khánh (Ninh Bình) tôi đều cảm thấy gần gũi, dễ chịu bởi phong cảnh hữu tình và sự thân thiện, gần gũi của cán bộ, chiến sĩ (CBCS) nơi đây.

Nhìn cơ ngơi khang trang như thế này, ít ai biết rằng, nơi đây từng là một vùng sình lầy, đầy cỏ dại, đất chua cằn cỗi không có đường vào, xung quanh là đồi núi rậm rạp, cán bộ chiến sĩ phải phân tán ở nhờ nhà dân, phạm nhân gửi nhờ trại tạm giam Bình Sơn.

Cán bộ, chiến sĩ trại giam Ninh Khánh hướng dẫn phạm nhân lao động.

Trải qua 40 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, Trại giam Ninh Khánh đã trở thành địa chỉ tin cậy trong giáo dục, cải tạo, giúp các phạm nhân làm lại cuộc đời. Ngày ngày, cùng với công tác chuẩn bị đặc xá, CBCS Trại giam Ninh Khánh vinh dự được Chủ tịch nước tặng Huân chương bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất.

Năm 1975 thành lập Trại, mọi khó khăn, thử thách chưa vượt qua thì chỉ 3 năm sau, toàn miền Bắc chịu trận lụt lịch sử, Trại giam Ninh Khánh lại ngập trong biển nước, vật liệu xây dựng bị lũ cuốn trôi, nguồn nước ô nhiễm nghiêm trọng, đời sống CBCS và phạm nhân hết sức khó khăn, thiếu thốn, sức khỏe giảm sút, bệnh tật phát sinh. Nhưng không vì thế mà CBCS Trại giam Ninh Khánh nản chí, anh em quyết vượt qua khó khăn, đào hơn 2 vạn m3 đất đá, cải tạo đồng ruộng, khoanh vùng trồng rau, phụ hóa đồng hoang để cấy lúa.

Sức người đã chiến thắng thiên nhiên, vùng đầm lầy cỏ mọc hoang đã quy phục trước bàn tay lao động của CBCS nơi này. Năm 1979, Trại tiếp nhận thêm 400 phạm nhân phạm tội nguy hiểm, mức án dài nên đa phần không yên tâm cải tạo, luôn tìm cách để trốn, lúc đó Giám thị Phạm Hồng Hà đã vững tay chèo, cùng CBCS vừa giáo dục, thuyết phục vừa có biện pháp quản lí phù hợp  số phạm nhân trên để họ yên tâm cải tạo.

Nhờ đó, đến năm 1980, kỷ niệm 50 năm thành lập Đảng, 35 năm Cách mạng Tháng 8 và Quốc khánh 2-9, Trại đã tổ chức xét đặc xá cho 373 phạm nhân, trong đó có nhiều phạm nhân vào năm 1979 đã thực sự hối cải, cải tạo tiến bộ.

Những năm đầu đổi mới, đơn vị cũng gặp muôn vàn khó khăn. Nhận thấy cần nâng cao trình độ nghiệp vụ và văn hóa cho CBCS, Giám thị Nguyễn Thanh Đương đã cử cán bộ đi học, mở các lớp đào tạo tại chỗ cho anh, chị em, đồng thời phối hợp với xí nghiệp đá Hệ Dưỡng và Ninh Vân xây dựng được trường cấp 1, nhà trẻ để con em CBCS vui chơi học tập.

Những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ trước tình hình tội phạm phát triển, số phạm nhân vào trại ngày càng tăng, giai đoạn này phạm nhân chống đối lao động quyết liệt,  nhiều phạm nhân đã tìm cách trốn trại, Giám thị Nguyễn Minh Sơn cùng đồng đội họp, thống nhất mở đợt tổng truy bắt tất cả các đối tượng trốn trại. Trong một lần truy bắt phạm nhân, một cán bộ của Trại là đồng chí Trịnh Quốc Phương đã dũng cảm hi sinh…

Từ năm 1995 đến nay, kinh tế phát triển mạnh cũng là cơ hội cho nhiều đối tượng phạm tội hoạt động. Vào trại, chúng luôn tìm cách chống đối nhưng Đảng ủy, các Giám thị từ đồng chí Nguyễn Minh Sơn, Đặng Ngọc Hiệp đến đồng chí Phạm Hữu Học (Giám thị hiện nay) đã có nhiều quyết sách đúng đắn trong việc quản lí, giáo dục phạm nhân, đưa Trại giam Ninh Khánh trở thành địa chỉ tin cậy để các phạm nhân làm lại cuộc đời.

Nét nổi bật trong 5 năm qua là đơn vị đã xây dựng được 2 khu nhà xưởng và một khu trung tâm dạy nghề cho phạm nhân. Đã phối hợp với trường trung cấp dạy nghề tỉnh Thanh hóa mở một lớp học nề cho phạm nhân sau khi thi kiểm tra tay nghề đã cấp chứng chỉ cho 70 phạm nhân. Xuất phát từ thực tế của đơn vị có phân trại nữ ngoài việc quan tâm đến cán bộ nữ Đảng uỷ, lãnh đạo đơn vị quan tâm đến đời sống, quá trình cải tạo của các phạm nhân nữ, nhất là phạm nhân nữ, có con nhỏ. đơn vị xây dựng nhà trẻ cho con phạm nhân nữ, vào các ngày kỷ niệm 8-3; 20-10, 1-6 hay tết trung thu đơn vị giao cho Hội phụ nữ tổ chức các hoạt động cho phạm nhân nữ, thông qua đó giáo dục tư tưởng, phẩm chất đạo đức cho phạm nhân, giúp phạm nhân yên tâm cải tạo sớm trở về gia đình, xã hội.

Định kỳ hằng tháng, đơn vị tổ chức các đợt giáo dục tập trung, tổ chức đối thoại với phạm nhân. Đảng ủy ra nghị quyết chuyên đề về công tác giáo dục phạm nhân (định kỳ hằng tháng đồng chí Phó giám thị phụ trách công tác giáo dục, quản giáo xuống các phân trại, hằng quí đồng chí Giám thị) xuống các phân trại kết hợp với việc gửi thông báo đến từng gia đình phạm nhân về kết quả chấp hành án phạt tù của thân nhân họ, mở hội nghị gia đình phạm nhân để phối hợp động viên, giáo dục cảm hoá giúp phạm nhân nhận rõ tội lỗi, sớm hoàn lương trở về với cộng đồng.

Hiện nay, Trại giam Ninh Khánh đang quản lí, giáo dục hàng nghìn phạm nhân, trong đó có hơn 100 phạm nhân chịu mức án chung thân, trong đó có những trùm ma túy khét tiếng, hay "trùm" những băng nhóm tội phạm hoạt động theo kiểu “xã hội đen”; hàng trăm đối tượng giết người, thậm chí giết nhiều người.

Khác với những người do sơ ý, do nhất thời suy nghĩ thiếu chín chắn mà phạm tội, những đối tượng này đa số đều am hiểu pháp luật, khi phạm tội đều biết trước kết cục của mình nên khi vào trại thường có thái độ chống đối. Để cảm hóa được những phạm nhân này, CBCS Trại giam Ninh Khánh luôn tâm niệm rằng, phải coi họ như người thân của mình để giáo dục, cải tạo, để phạm nhân biết rằng, trại giam cũng là nhà, là tổ ấm để họ phấn đấu, làm lại cuộc đời.

Cán bộ, chiến sĩ Trại giam Ninh Khánh làm thủ tục trao quyết định đặc xá cho phạm nhân.

Còn nhớ, có lần tôi gặp Phạm Thị Quế, quê ở Nam Định, phạm tội giết người, cướp tài sản. Đồng phạm với Quế cũng chính là người yêu của cô ta tên là Đoàn Ngọc Duy. Vì tiền, hai đứa đã bàn nhau sát hại anh Triệu Văn V - một người đã có vợ nhưng vẫn tán tỉnh Quế, để cướp tài sản. Cả hai bị bắt, Duy bị kết án tử hình, Quế chịu án chung thân. Cô gái này cũng là phạm nhân nữ đầu tiên thi hành án chung thân ở Trại giam Ninh Khánh. Cũng vì mức án dài không có tương lai, người yêu lại bị tử hình nên Quế vô cùng chán nản, không muốn cải tạo.

Nhận nhiệm vụ giáo dục Quế, Đại úy Hoàng Thị Hiệp, cán bộ giáo dục không chỉ coi cô gái này như em mình, mà còn giúp cô phát huy khả năng của mình. Quế vốn hát hay, múa đẹp, lại rất khéo tay nên Đại úy Hiệp đã đề xuất cho Quế vào đội văn nghệ.

Được sống đúng với mình, dần dần, Quế đã ổn định tâm lí, cải tạo tốt. Nói chuyện với tôi, Quế kể rằng, các cán bộ quản giáo, giáo dục đã làm cuộc đời cô thay đổi, đã giúp cô nhận thức được rằng chỉ có hối cải mới thực sự giải thoát, bởi cho dù không thể cứu được người yêu nhưng sẽ phần nào vơi bớt tội lỗi, sự ân hận dằn vặt và cả những tiếc nuối mà hai đứa đang trải qua. Và, đặc biệt, chỉ có cải tạo tốt, cô mới làm vơi đi nỗi đau của cha mẹ, có cơ hội làm lại cuộc đời…

Hay các bị án trong vụ án  Phương "linh hột" (tức Nguyễn Tiến Phương, SN 1957), ở Móng Cái, Quảng Ninh từng nổi danh là một đại gia cai quản "thế giới ngầm" trong việc mua bán, xuất khẩu hàng hóa qua biên giới Móng Cái, từng gây ra hàng loạt vụ giết người, gây thương tích khiến dư luận hoang mang nhưng khi thi hành án ở Trại giam Ninh Khánh cũng luôn chấp hành tốt nội quy, quy định.

Rồi như "sát thủ" Lê Thanh Hợp (Hợp cán), từng dùng súng AK giết người không ghê tay gây náo loạn TP Thanh Hóa vào giữa năm 2008 cũng đã biết hoàn lương, bởi CBCS Trại giam Ninh Khánh khiến hắn hiểu rằng chỉ có "quay đầu là bờ", cải tạo tốt mới sớm được khoan hồng…

Một trong những thành công nổi bật của CBCS Trại giam Ninh Khánh, đó là công tác vận động các phạm nhân khai báo, tố giác hoạt động phạm tội ngoài xã hội. Nhờ thông tin phạm nhân cung cấp, hàng loạt vụ án lớn đã được công an các địa phương khám phá. Điển hình như năm 2012, qua nguồn tin chúng ta khai thác được đã giúp Công an tỉnh Hà Nam triệt phá được tụ điểm bán trái phép chất ma túy tại thôn Bảo Lộc, xã Thanh Châu, TP Phủ Lý, Hà Nam do các đối tượng Nguyễn Đình Toan, Hoàng Thị Thủy cầm đầu cùng một số đối tượng khác; giúp cho công an tỉnh Bắc Giang triệt phá đường dây buôn bán ma túy với số lượng lớn từ Sơn La - Hà Nội - Bắc Giang - Trung Quốc do đối tượng Nguyễn Thị Thìn cầm đầu.

Năm 2013, từ nguồn tin thu thập được đã giúp Công an Bắc Ninh phá được đường dây mua bán trái phép chất ma túy do đối tượng Nguyễn Thị Thính, sinh năm 1975, trú tại Đông Cứu, Gia Bình, Bắc Ninh làm chủ… Đặc biệt, qua công tác rà soát đã phát hiện phạm nhân Tạ Văn Nhàn, đang chấp hành án tại Phân trại số 1 có đặc điểm trùng khớp với đối tượng truy nã của Trại giam Quyết Tiến năm 1993, đã lợi dụng sơ hở trốn khỏi nơi giam, sau khi trốn tự thay đổi họ tên và thân nhân gia đình cũng như các mối quan hệ xã hội để che giấu hành vi phạm tội của bản thân...

Đại tá Phạm Hữu Học, Giám thị trại giam Ninh Khánh cho biết,  phạm nhân dù đã bị pháp luật xử phạt, nhưng họ cũng là con người, cũng có suy nghĩ, tâm tư, tình cảm, trăn trở như bao con người bình thường khác nên chúng tôi coi cảm hóa bằng tình người như một con đường ngắn nhất nhằm thuyết phục, giúp họ trở thành những phạm nhân biết nhận rõ lỗi lầm, hối cải để từ đó có quyết tâm cao lao động cải tạo. Bên cạnh đó, chúng tôi luôn thực hiện đúng, đủ các quy định về chế độ, chính sách đối với phạm nhân, ngoài các tiêu chuẩn theo quy định, những phạm nhân ốm đau, có hoàn cảnh khó khăn, phạm nhân cải tạo tốt đều được tặng quà. Việc đề nghị đặc xá, giảm thời hạn chấp hành án phạt tù cho phạm nhân được thực hiện công khai dân chủ, đảm bảo công bằng, khách quan. Đối với số phạm nhân hết án, đơn vị liên hệ với Hội luật gia, Công an tỉnh Ninh Bình đến tư vấn pháp luật, Hướng dẫn các qui định về cư trú, hộ khẩu và thủ tục cấp giấy chứng minh nhân dân, Cung cấp các thông tin cần thiết để phạm nhân tiếp cận với xã hội sau khi hết án.