Đưa nông sản Quảng Trị vươn ra thế giới

Ở khu vực ven biển Quảng Trị, khá nhiều doanh nghiệp đã sớm xác định hướng đi là làm hàng xuất khẩu. Những doanh nghiệp này xây dựng chuỗi cung ứng hải sản ngay từ khâu thu mua trực tiếp trên các tàu khai thác xa bờ, kiểm soát chặt nguyên liệu đầu vào, tổ chức chế biến khép kín và hướng đến các thị trường xuất khẩu với những tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm.

Một số doanh nghiệp đã xây dựng hệ thống sản xuất đáp ứng tiêu chuẩn của Hệ thống phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn, qua đó đưa các sản phẩm hải sản chế biến tham gia chuỗi cung ứng cho các thị trường như Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc thông qua hình thức xuất khẩu ủy thác.

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị, hiện khu vực ven biển của tỉnh có hơn 50 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến thủy sản. Trong số đó có 13 sản phẩm được công nhận OCOP, gồm 1 sản phẩm đạt 4 sao và 12 sản phẩm đạt 3 sao. Không ít doanh nghiệp đạt doanh thu hằng năm trên 10 tỉ đồng, tạo việc làm ổn định cho hàng trăm lao động địa phương. Sản lượng hải sản chế biến phục vụ xuất khẩu đạt khoảng 10.000 tấn mỗi năm - một con số chưa lớn so với nhiều địa phương ven biển khác, nhưng mang ý nghĩa mở đường để ngành thủy sản Quảng Trị từng bước tiếp cận thị trường quốc tế bằng con đường chính ngạch, bài bản.

Nếu ở vùng biển, câu chuyện phát triển gắn với mực, cá và các sản phẩm hải sản chế biến, thì tại miền núi phía Nam tỉnh Quảng Trị, cây trẩu - một loại cây bản địa - đang dần được khơi dậy giá trị. Hiện toàn tỉnh có khoảng 3.000 ha trẩu, tập trung chủ yếu tại các xã vùng cao của khu vực này. Trước đây, hạt trẩu phần lớn được bán thô cho thương lái, giá cả bấp bênh, đầu ra thiếu ổn định. Bài toán thị trường và giá trị gia tăng chỉ thực sự được đặt ra khi một số doanh nghiệp nhà nước và tư nhân bắt đầu đầu tư vào ngành hàng này theo hướng chế biến và xuất khẩu.

Tháng 11/2025, một doanh nghiệp nhà nước tại Quảng Trị đã xuất khẩu thành công lô 60 tấn hạt trẩu sang Ấn Độ - thị trường có yêu cầu khắt khe về chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Sự kiện này được xem là dấu mốc đầu tiên đưa ngành hàng trẩu của Quảng Trị bước vào bản đồ xuất khẩu.

Theo lãnh đạo doanh nghiệp, để hình thành một ngành hàng đủ sức phát triển bền vững, đơn vị lựa chọn tiếp cận theo bốn trụ cột, đó là chuẩn vùng nguyên liệu, chuẩn chất lượng, chuẩn cam kết khách hàng và chuẩn văn hóa đối tác. Song song với việc phát triển vùng nguyên liệu, doanh nghiệp cũng đầu tư nghiên cứu công nghệ ép dầu trẩu đạt chuẩn nhằm xuất khẩu tinh dầu, hướng tới các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao như mực in tiền, mực in hộ chiếu và các vật liệu công nghiệp đặc thù.

Từ hải sản đến cây trẩu, có thể thấy nông sản Quảng Trị chỉ thực sự bước ra thị trường quốc tế khi doanh nghiệp đóng vai trò hạt nhân tổ chức lại chuỗi sản xuất. Trên quy mô toàn tỉnh, Quảng Trị hiện có tổng diện tích gieo trồng khoảng 222.810 ha, hình thành nhiều vùng cây nguyên liệu tập trung như cà phê, cao su, hồ tiêu, dược liệu, sắn, lúa chất lượng cao và các vùng cây ăn quả chủ lực. Tính đến hết năm 2025, tỉnh đã có 12 vùng trồng được cấp mã số phục vụ xuất khẩu chính ngạch, trong đó nổi bật là các vùng lúa gạo hướng tới thị trường Liên minh châu Âu và vùng chuối xuất khẩu sang Trung Quốc.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị, trọng tâm hiện nay là tái cơ cấu sản xuất theo chuỗi giá trị, tập trung phát triển các chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ đối với những cây trồng chủ lực; đồng thời hình thành và mở rộng các vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn, gắn kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Song song với việc tổ chức lại chuỗi sản xuất, Quảng Trị đặt trọng tâm nâng chuẩn chất lượng nông sản thông qua định hướng sản xuất theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và hữu cơ; đồng thời đẩy nhanh việc cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và chuẩn hóa hồ sơ kỹ thuật, tạo điều kiện để nông sản địa phương tiếp cận các thị trường cao cấp.

Bên cạnh đó, ngành nông nghiệp cũng tập trung hỗ trợ doanh nghiệp và người sản xuất về kỹ thuật canh tác, thu hoạch, sơ chế và bảo quản sau thu hoạch; kết nối thông tin thị trường, khuyến khích đầu tư chế biến sâu và từng bước ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc cũng như xúc tiến thương mại.

Ở góc độ hạ tầng xuất khẩu, theo Chi cục Hải quan khu vực IX, năm 2025, hoạt động xuất nhập khẩu trên địa bàn tỉnh tiếp tục tăng trưởng so với cùng kỳ. Tổng khối lượng hàng hóa đạt hơn 11,33 triệu tấn, tăng 11,46%; trị giá đạt 5,09 tỉ USD, tăng 14,4%. Riêng xuất khẩu đạt 5,419 triệu tấn, với trị giá hơn 2 tỉ USD.

Để giúp nông sản địa phương thâm nhập thị trường, Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại Quảng Trị đang triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã tiếp cận đối tác trong và ngoài nước thông qua các hội chợ thương mại, hội nghị kết nối cung - cầu, tập huấn kỹ năng thương mại điện tử và chuyển đổi số. Trung tâm cũng đưa vào vận hành phần mềm hỗ trợ truy xuất nguồn gốc xuất xứ cho các sản phẩm nông sản đặc trưng của tỉnh, tạo thêm công cụ để doanh nghiệp minh bạch hóa thông tin sản phẩm khi tiếp cận các thị trường xuất khẩu.

Theo ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị, định hướng của tỉnh là tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, chuẩn hóa vùng nguyên liệu và nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, qua đó tạo nền tảng để nông sản địa phương từng bước tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng quốc tế.

Từ những lô mực đầu tiên rời cảng, từ hạt trẩu vùng cao lần đầu vượt biên giới, đến các cánh đồng lúa, vườn chuối được cấp mã số vùng trồng, nông nghiệp Quảng Trị đang dịch chuyển rõ rệt từ tư duy làm ra sản phẩm sang tư duy làm ra hàng hóa có thị trường. Con đường đưa nông sản Quảng Trị vươn ra thế giới vì thế không chỉ được mở bằng sản lượng, mà được hình thành từ các chuẩn mực sản xuất, sự liên kết giữa nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp và vai trò ngày càng rõ nét của doanh nghiệp trong tổ chức sản xuất nông nghiệp hiện đại.