Khởi nguồn
Để thành công ở Mỹ, người ta cần phải có những chiêu bài độc đáo, dù đó chỉ là những công việc, những điều vô bổ nhất và tốn kém, chỉ cần nó mang lại niềm vui hay một giá trị tham khảo nào đó. Thống kê là công việc như vậy. Có tới 87% tổng số đầu báo tại Mỹ có phòng thống kê chuyên biệt.
Những phòng này lập ra chỉ để điều tra, thống kê những chuyện tưởng chừng vô cùng… vớ vẩn, đại loại như tỷ lệ người có thói quen đi giày chân phải trước nhiều hơn người xỏ giày chân trái trước. Rồi bao nhiêu phần trăm đàn ông thích xịt nước hoa nữ. Hay tỷ lệ số người có tật cắn móng tay sẽ có liên quan đến chuyện chăn gối như thế nào…
Chưa có kết luận chính thức, nhưng hiện nay người ta tạm đồng ý rằng, khởi nguồn của nghề thống kê, điều tra kiểu tỷ mẩn nằm ở Mỹ. Nguồn gốc của thống kê bóng đá cũng bắt đầu từ Mỹ, ở các môn bóng chày và bóng rổ cách đây gần 20 năm. Hãng truyền hình đầu tiên đưa thống kê vào bóng đá là Sky Sports.
Một cuộc họp cách đây 15 năm diễn ra tại trụ sở của Sky Sports với quyết định: thành lập một ban riêng biệt, chỉ có nhiệm vụ thống kê phục vụ cho các BLV ở mọi môn thể thao họ có tường thuật trực tiếp. Chỉ trong vài năm, bộ phận này phát triển mạnh mẽ và trở thành một phần không thể thiếu của kênh truyền hình.
Sven Alexis, chuyên gia phân tích cao cấp của Sky Sports nói: "10 năm trước, căn phòng thống kê của Sky Sports nhỏ nhắn, được trang bị khá kỹ nhưng có rất ít người làm việc. Tôi là một trong 4 người đầu tiên làm thống kê, nhưng bây giờ chúng tôi đã có trên 30 người.
Một thập kỷ trước, thông tin khai thác được trước mỗi trận đấu hoặc sự kiện chỉ vào khoảng 5 hoặc 6 trang khổ A4, nhưng hiện nay, trước mỗi trận bóng đá, chúng tôi phải hoàn thành ít nhất là 40 trang thống kê. Những tập tài liệu thống kê luôn phải có trên bàn làm việc của BLV trước trận đấu ít nhất 2 giờ".
Sopta Sportsdata có thể đếm số lần chạm bóng của cầu thủ trong một trận đấu.
Những con số đã trở thành đặc sản của Sky Sports và giúp họ trở thành một kênh truyền hình lớn, có nội dung đặc sắc và cực kỳ thú vị. Năm 2002, những buổi bình luận thể thao trực tiếp của Sky Sports, đặc biệt là bóng rổ, được xếp hạng 7 trong top 10 chương trình hấp dẫn nhất tại Mỹ. Với những khai thác từ thống kê, Sky Sports đã đưa những con số trở thành một thứ nghệ thuật sáng tạo vô hạn.
Đại bản doanh công nghệ thống kê Opta Sportsdata
Sky Sports là hãng truyền thông đi đầu trong việc áp dụng thống kê vào thực tiễn. Nhưng Opta Sportsdata lại là tập đoàn đầu tiên biến những con số trở thành món hàng siêu lợi nhuận và biến nó thành một thứ quyền lực có tác động ghê gớm đến bóng đá.
Để phục vụ hoạt động của tập đoàn là cả một toà nhà với hệ thống bảo vệ chẳng khác gì ngân hàng Thụy Sĩ, được đặt ở địa chỉ ngắn gọn: Capital Tower tại London. Opta Sportsdata trở thành nơi thường xuyên lui tới của các CĐV, các nhà nghiên cứu và cả những HLV, chuyên gia bóng đá…
Tại Opta Sportsdata, hàng chục tỷ dữ liệu, con số được bảo mật, phát triển và cập nhật từng phút. Nó là một công nghệ siêu tinh vi với tiêu chí đầu tiên là sự sáng tạo, tỷ mẩn và khả năng "lần mò" siêu việt.
Aiden Cooney, người đàn ông 37 tuổi với chức vụ CEO và là người đại diện của Opta Sportsdata là một người kì lạ, làm việc ở một môi trường kì lạ. Ông không am hiểu bóng đá, nhưng lại là người chỉ đạo những nội dung đề mục thống kê. Bù lại kiến thức rỗng tuếch về thể thao, Aiden Cooney có sự nhạy cảm kinh doanh khi quyết định mua lại Opta Index năm 2003, sáp nhập vào công ty thống kê thể thao SportingStatz của mình.
Chính Aiden Cooney là người đưa những con số ra bán và thu về kết quả kỳ diệu, khi nó trở thành những món hàng đắt hơn cả tôm tươi và dùng những con số để "khống chế" hầu hết các CLB bóng đá lớn nhất thế giới (đặc biệt là tại Anh), các nhà nghiên cứu, chuyên gia, các kênh truyền hình lớn, các tạp chí, các hãng cá cược lớn nhất thế giới…
Opta Index xuất hiện từ năm 1996 dưới phiên bản bóng đá, dựa vào hình mẫu đã rất thành công của "hệ số thống kê Cooper&Lybrand" ở môn cricket. Ban đầu, các dữ liệu được đưa ra dựa trên các sự kiện mang tính truyền thống như bàn thắng, thẻ phạt, sút bóng cầu môn, phạm lỗi, phạt góc… Nhưng càng về sau, những con số này trở nên tầm thường và quá lỗi thời.
Sự phát triển đòi hỏi họ phải tiến sâu với công nghệ được trang bị đáng ở mức siêu hạng: Opta Sportsdata áp dụng các chương trình hỗ trợ theo công nghệ… NASA, từ con chíp gắn trên sân theo dõi cầu thủ, đến việc thuê vệ tinh để đo chặng đường cầu thủ chạy, vị trí, hướng tấn công, bản đồ đo nhiệt theo dõi tầm di chuyển cầu thủ…
Trụ sở Opta Sportsdata bao gồm hàng chục căn phòng bố trí thông nhau. Họ sử dụng laptop siêu mạnh, và hàng chục máy chủ lưu giữ dữ liệu được bảo vệ chẳng khác gì những món đồ cổ quý giá vừa giống viện bảo tàng, vừa giống một pháo đài. Opta Sportsdata chia ra nhiều mảng thể thao, trong đó bóng đá là mảng lớn nhất, quan trọng nhất và cũng kiếm về nhiều tiền nhất.
Opta Sportsdata lặng lẽ khống chế bóng đá thế giới. Opta Sportsdata từng "vỗ ngực" khẳng định họ sở hữu những công nghệ đặc biệt, không có kể cả ở NASA. Opa Sportsdata vươn tầm ba phủ của mình ra trên 80 chi nhánh trên toàn thế giới và họ luôn mở rộng đội ngũ các nhà phân tích chuyên môn.
ProZone đối thủ đáng sợ
Opta Sportsdata có một đối thủ lớn là ProZone, một tập đoàn đi sâu vào lĩnh vực vĩ mô, hoành tráng và cụ thể hơn, với sản phẩm là thông tin, chỉ số chuyên môn, số liệu của các cầu thủ cho các CLB. Hiện tại, toàn bộ 20 CLB ở giải Ngoại hạng Anh đều đặt hàng mua các số liệu của ProZone (cộng thêm 14 CLB ở hạng Nhất).
Tất cả các CLB tại Ngoại hạng Anh đều là khách hàng của những hãng thống kê.
Thành lập năm 1997, công ty đóng tại thành phố Leeds (Anh) đã dùng các công nghệ cảm biến trên tất cả các SVĐ tại Anh để đo chỉ số từng cầu thủ và sự di chuyển chi tiết của trái bóng trong suốt cả trận đấu. Và ProZone tiếp cận bóng đá trong tư cách của một nhà tư vấn, người bán thông tin đáng sợ. Chính họ là người có tiếng nói quyết định đến việc chuyển nhượng, thi đấu, chiến thuật, lối chơi… của các đội bóng.
ProZone bao gồm khoảng 1.500 đề mục tư vấn với 6 dịch vụ cơ bản: Phân tích trận đấu, phân tích đối lập, phân tích hiệu suất trực tiếp, phân tích trọng tài, tư vấn, và tìm kiếm cầu thủ.
Khách hàng của ProZene có thể lựa chọn các gói dịch vụ với các thông tin cụ thể như hiệu suất thi đấu của CLB, cầu thủ với thông số về khả năng hoạt động, di chuyển, số lần giữ bóng, chuyền bóng, sút bóng, phối hợp, các số liệu chuyên môn của cầu thủ, chi tiết đến mức cầu thủ đó chạy 100m mất bao nhiêu thời gian ở từng thời điểm, một ngày tiêu hao bao nhiêu năng lượng trong 90 phút, hiệu suất hoạt động ra sao, so sánh với các cầu thủ khác, phân tích xu hướng chuyển nhượng, khả năng tích hợp với đội bóng…
Nó có giá trị chuyên môn để phân tích chiến thuật. Chính Sir Alex Ferguson từng tiết lộ, ông đã mua C.Ronaldo nhờ tham khảo số liệu từ ProZone. Và bây giờ, hầu hết các thương vụ chuyển nhượng lớn đều có bàn tay tư vấn con số của ProZone.
Dịch vụ khá đắt khách của ProZone là thống kê, phân tích thông tin đối thủ. Hầu hết các HLV tại Ngoại hạng Anh đều mua thông tin này để đánh giá đối thủ trước mỗi trận đấu. Rõ ràng, những ông chủ đứng phía sau những trận đấu đỉnh cao chính là ProZone, Opta Sportsdata!
Ngoài chuyên môn, các con số thống kê từ ProZone hay Opta Sportsdata chính là những người có tác động lớn đến đời sống của dân… "cá cược". Bóng đá nói riêng và thể thao nói chung, thắng thua không chỉ phụ thuộc vào kẻ mạnh người yếu, mà nhiều khi chỉ cần có cái gọi là sự "kị dơ", một thói quen, một chút ám ảnh quá khứ cũng có thể làm thay đổi kết quả. Điều này do các hãng thống kê phát hiện. Vì thế mà có những trận đấu, tỉ lệ cá cược được đưa ra rất vô lí, có nhiều "cái bẫy" ngọt ngào giết chết bao nhiêu tham vọng.
Dĩ nhiên, các hãng cá cược dựa nhiều vào các chuyên gia và phân tích lý tính, nhưng trước mỗi trận đấu, các dữ liệu được mua từ các hãng thống kê luôn là điều bắt buộc phải có, những thông số này được mua độc quyền từ các hãng cá cược. Do đó, các hãng cá cược ngày một giàu, còn những người chơi thì ngày càng teo tóp, tàn tạ và túng quẫn.
Opta Sportsdata và ProZone đã và đang trở thành một phần không thể thiếu của thể thao. Nếu một ngày, chính bạn cũng trở thành chủ thể của một thống kê nào đó thì cũng đừng ngạc nhiên, ví dụ đó chỉ là một thống kê rất vớ vẩn kiểu: bạn có thuộc 27,8% số người có thói quen đọc đoạn kết trước khi quyết định đọc từ đầu…
Để có sơ đồ loằng ngoằng này, cần một hệ thống đặc biệt mà chỉ các chuyên gia mới đọc được.
