Bảo vệ động vật quý hiếm ở Vườn Di sản ASEAN

Nhờ vậy nên những hành vi săn bắn, đặt bẫy trái phép đã được kịp thời phát hiện, xử lý và nhiều cá thể động vật quý hiếm được cứu sống, tái thả về tự nhiên.

Nỗ lực giữ rừng, bảo vệ các loài thú quý hiếm

VQG Bạch Mã là một trong những cánh rừng nguyên sinh lớn nhất Việt Nam với tổng diện tích hơn 37.000ha. Dù tuyến đường độc đạo nối từ QL1A lên đỉnh núi Bạch Mã bị sạt lở nghiêm trọng nhiều điểm sau đợt mưa lũ lịch sử vào đầu tháng 11/2025 nhưng trong những ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, cán bộ Trạm Kiểm lâm Khe Dớn vẫn băng rừng, lội suối, vượt nhiều đoạn đèo dốc cheo leo để thực hiện công tác tuần tra rừng, kiểm tra bẫy ảnh để kịp thời ngăn chặn hành vi bẫy thú rừng.

“Nếu không có sức khỏe, niềm đam mê với công việc, không yêu rừng thì có lẽ chúng tôi không thể nào làm tốt công tác giữ rừng và bảo vệ động vật, nhất là các loài thú quý hiếm tại Bạch Mã”, ông Nguyễn Hoàng Quốc Việt, Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Khe Dớn chia sẻ.

Hiện Trạm Kiểm lâm Khe Dớn đang bảo vệ khoảng 2.000ha rừng đặc dụng nhưng Trạm chỉ có 4 cán bộ biên chế. Là rừng nguyên sinh có nhiều loài ĐVHD nên thời gian qua, không ít đối tượng lẻn vào rừng đặt bẫy thú, săn bắn chim.

“Qua tuần tra, anh em chúng tôi biết rõ ở khoảnh rừng nào thường có các loài thú xuất hiện kiếm ăn thì tăng cường tuần tra ở khu vực đó. Nhờ thế nên đã kịp thời phát hiện nhiều cá thể động vật mắc bẫy thú để ứng cứu. Như cuối tháng 11/2025, trong lúc tuần tra tại khe Hiên ở khoảnh 11, Tiểu khu 228, chúng tôi phát hiện một cá thể lợn rừng (tên khoa học Sus scrofa) bị mắc bẫy thòng lọng của các đối tượng nên đã tháo bẫy để giải cứu cá thể lợn rừng về tự nhiên. Ngoài ra có nhiều chim, thú rừng bị dính bẫy cũng đã được phát hiện cứu sống kịp thời”, ông Nguyễn Hoàng Quốc Việt thông tin.

Theo các kiểm lâm viên, tại VQG Bạch Mã thường xuyên xuất hiện các loài động vật quý hiếm, thuộc bậc nguy cấp cần bảo vệ. Như vừa qua, một cá thể lửng lợn Đông Dương (tên khoa học Arctonyx collaris dictator, được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế xếp vào loại bị đe dọa trong sách đỏ IUCN) được phát hiện tại khuôn viên Bưu điện Bạch Mã cũ. Còn tại Km 18+500 trên đỉnh Bạch Mã và tại Hải Vọng Đài, các cá thể mang Trường Sơn, gà lôi trắng cũng được kiểm lâm phát hiện và ghi hình.

Để bảo vệ các loài động vật quý hiếm này, VQG Bạch Mã đã triển khai nhiều kế hoạch, tích cực phối hợp với Công an các xã Phú Lộc, Nam Đông (TP Huế) nằm ở vùng đệm để tăng cường công tác tuần tra, kiểm tra. Đặc biệt, một trong những cách làm hay là các kiểm lâm VQG Bạch Mã đã tích cực tuyên truyền, vận động nhiều người dân ở vùng đệm rừng Bạch Mã tham gia bảo vệ rừng. Trong đó có không ít trường hợp trước đây làm nghề săn bắt chim, thú ở Bạch Mã đã được các cán bộ kiểm lâm “cảm hóa” trở thành người giữ rừng. Nhờ vậy, đến nay có 5.800ha rừng Bạch Mã được giao cho các tổ cộng đồng, người dân ở các thôn vùng đệm bảo vệ.

Trò chuyện với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Trung, Trưởng thôn Trung Phước Tượng (xã Phú Lộc, TP Huế), Tổ trưởng tổ cộng đồng bảo vệ rừng Bạch Mã chia sẻ: “Trước đây thường có nhiều người dân vào rừng Bạch Mã để đốn cây lấy gỗ, đặt bẫy thú, nhưng sau khi được tuyên truyền, nhắc nhở, bà con đã nhận thức được hành vi này là vi phạm pháp luật. Nhờ thế mà ngày càng có nhiều người dân tự nguyện đăng ký tuần tra, bảo vệ rừng Bạch Mã”.

Khi người dân chung tay bảo vệ rừng

Để bảo vệ rừng và các loài ĐVHD tại Bạch Mã, VQG Bạch Mã đã phối hợp với Công an các xã Phú Lộc, Nam Đông xây dựng, triển khai 15 mô hình an ninh, bảo vệ rừng. Đặc biệt thông qua mô hình “camera an ninh”, đã có nhiều camera được lắp đặt tại các cửa rừng, khu vực xung yếu để kịp thời phát hiện, ngăn chặn đối tượng xâm nhập vào rừng trái phép.

Bên cạnh đó, VQG Bạch Mã đã phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an và chính quyền các xã vùng đệm phát động phong trào Toàn dân bảo vệ ANTQ. Các lực lượng đã thực hiện nhiều buổi tuyên truyền pháp luật lồng ghép các quy định bảo vệ rừng, bảo vệ ĐVHD với hàng trăm người dân tham gia, trong đó có các già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng. Từ đó nâng cao nhận thức chấp hành pháp luật của người dân, hạn chế hành vi xâm hại tài nguyên rừng và an ninh trật tự trên địa bàn.

Trung tá Nguyễn Tiến Dũng, Phó trưởng Công an xã Nam Đông cho hay, nhờ làm tốt công tác tuyên truyền nên trong năm 2025, Công an xã đã vận động người dân tự nguyện giao nộp gần 20 vũ khí, công cụ hỗ trợ, súng tự chế các loại. Song song với đó, cơ quan Công an và lực lượng kiểm lâm VQG Bạch Mã còn trực tiếp đến nhà dân vận động, tổ chức cho người dân ký cam kết không sử dụng các loại vũ khí, súng tự chế, công cụ hỗ trợ, không vi phạm pháp luật về lâm nghiệp; không săn bắt, buôn bán, tàng trữ ĐVHD.

Chia sẻ về công tác bảo vệ sự đa dạng sinh học tại Bạch Mã, ông Nguyễn Vũ Linh, Giám đốc VQG Bạch Mã cho biết: “Nhờ thực hiện tốt quy chế phối hợp với Công an TP Huế và các đơn vị nên tình hình an ninh trật tự tại VQG Bạch Mã trong thời gian qua được giữ vững.

Chỉ tính riêng trong năm 2025, VQG Bạch Mã đã tổ chức hơn 6.100 lượt tuần tra kiểm soát tại các vị trí cửa rừng và khu vực xung yếu. Qua đó phát hiện, tháo dỡ gần 2.500 bẫy động vật và hàng chục lán trại dựng trái phép trong rừng. Người dân tự giác giao nộp hơn 50 khẩu súng tự chế, vũ khí, công cụ hỗ trợ và hàng trăm bẫy động vật. Nhờ vậy nên tình trạng săn bắn, đặt bẫy trái phép tại Bạch Mã giảm đáng kể, góp phần bảo tồn, bảo vệ các loài động, thực vật quý hiếm ở khu rừng nguyên sinh này”.

Box: Vào đầu tháng 12/2025, VQG Bạch Mã được công nhận là Vườn Di sản ASEAN với 2.421 loài thực vật, trong đó có 74 loài thuộc Sách Đỏ Việt Nam, 20 loài có tên trong Danh lục IUCN và 204 loài đặc hữu; 1.728 loài động vật, gồm 70 loài thuộc Sách Đỏ Việt Nam, 52 loài trong Danh lục IUCN và 15 loài đặc hữu. Công an TP Huế đang xem xét hồ sơ, đề xuất Bộ Công an tặng bằng khen cho VQG Bạch Mã về thành tích xuất sắc trong phong trào Toàn dân bảo vệ ANTQ năm 2025.