Đề thi tốt nghiệp môn Văn từ 2025: Có tránh được “học tủ” văn mẫu?

Điểm mới nhất của yêu cầu và định dạng đề minh họa môn Ngữ văn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT từ 2025 do Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa công bố chủ yếu tập trung vào yêu cầu viết nghị luận văn học với ngữ liệu mới (văn bản không có trong các sách giáo khoa).

Nhiều ý kiến cho rằng, đây là một bước tiến lớn trong việc thi, kiểm tra ở môn Ngữ văn nhằm đánh giá theo năng lực, khuyến khích sự sáng tạo, động viên học sinh bày tỏ ý kiến riêng và góp phần khắc phục hiện tượng dạy tủ, học thuộc, chép văn mẫu. Tuy nhiên, kéo theo sự thay đổi này là cách dạy học, cách ôn luyện, kiểm tra đánh giá học sinh trong trường THPT cũng phải thay đổi.

5ea7fee7-a481-4214-8692-3cf7c9eb80f3_1_201_a.jpg -0
Nhiều ý kiến cho rằng, cần xây dựng ngân hàng ngữ liệu mới đối với môn Ngữ văn ở bậc THPT. Ảnh minh họa.

Theo đánh giá của các giáo viên môn Ngữ văn, nhìn chung cấu trúc đề thi minh họa môn Ngữ văn thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025 mà Bộ GD&ĐT công bố (dùng thử nghiệm với học sinh lớp 10, kì I) đã bám sát đúng các yêu cầu về đánh giá của Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) năm 2018. Đề thi vừa kế thừa phần đọc hiểu và nghị luận xã hội lâu nay đã khá quen thuộc, vừa tập trung đổi mới ở phần viết nghị luận văn học nhằm khắc phục việc học thuộc và chép văn mẫu.

Bên cạnh đó, đề thi chú trọng cả viết đoạn và viết bài văn bằng việc có cả 2 yêu cầu trong đề thi với giới hạn đoạn khoảng 200 chữ và bài khoảng 600 chữ. Đặc biệt, phần nghị luận văn học yêu cầu viết với ngữ liệu mới (không có trong các sách giáo khoa), đòi hỏi học sinh phải tự hiểu, tự nêu lên suy nghĩ của chính mình; không học thuộc và không chép văn mẫu được.

TS Trịnh Thu Tuyết, nguyên giáo viên môn Ngữ văn, Trường THPT Chu Văn An (Hà Nội) cho rằng, sự thay đổi lớn nhất trong đề minh họa môn Ngữ văn chính là ở khâu lựa chọn ngữ liệu ngoài sách giáo khoa cho đọc hiểu và viết, dù viết nghị luận xã hội hay nghị luận văn học. Đây là cách triệt tiêu tình trạng học tủ, học vẹt, học theo văn mẫu vốn là vấn nạn hầu như không thể thay đổi suốt mấy thập kỉ nay.

Sử dụng những ngữ liệu ngoài sách giáo khoa, đề thi không chỉ làm thay đổi cách dạy và học văn bao năm nay mà còn có giá trị mở rộng vốn đọc cho học sinh, gắn văn chương với cuộc đời, từng bước hình thành năng lực tự chủ, tự giải quyết vấn đề cho học sinh khi các em đối diện với một văn bản mới, một vấn đề mới, tự mình phải vận dụng những năng lực, những trải nghiệm bản thân để khám phá, tư duy, tìm ra hướng phân tích, cách diễn đạt độc lập…

Để học sinh có thể làm quen và làm tốt yêu cầu này, nhiều ý kiến cho rằng, trong quá trình dạy học, đòi hỏi giáo viên cũng phải thay đổi cách dạy, cách kiểm tra đánh giá theo hướng tăng cường các bài tập thực hành với các văn bản ngoài sách giáo khoa để học sinh tìm hiểu, nhận biết. Khả thi nhất là học xong bài về thể loại nào, giáo viên cần có ngay những bài tập vận dụng cho thể loại đó với những yêu cầu phù hợp với mục tiêu cần đạt của khối lớp đó để hình thành thói quen, kỹ năng cho học sinh. Về lâu dài, cũng cần tính tới việc xây dựng ngân hàng ngữ liệu cho việc kiểm tra, đánh giá đối với môn Ngữ văn.

Chia sẻ về vấn đề này, PGS.TS Đỗ Ngọc Thống, Chủ biên chương trình môn Ngữ văn, chương trình GDPT mới 2018 cho biết: Việc công bố định dạng và cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025 nói chung và đề minh họa môn Ngữ văn nói riêng đã gợi ra nhiều vấn đề cần giải quyết trong dạy học, ôn luyện và kiểm tra, đánh giá ở nhà trường phổ thông, nhất là vấn đề xây dựng ngân hàng ngữ liệu mới. Yêu cầu này hết sức khẩn thiết, nhất là với các kì thi lớn, nếu muốn có những đề thi hay, chất lượng.

Theo phân tích của PGS.TS Đỗ Ngọc Thống, điều cần nhấn mạnh ở đây chính là ngân hàng ngữ liệu chứ không phải ngân hàng đề. Đó là kho ngữ liệu về các loại văn bản, các thể loại văn học hay, tiêu biểu, phù hợp để người ra đề tham khảo, lựa chọn đưa vào đề văn cho mỗi kì thi. Ngân hàng ấy bảo đảm đầy đủ tất cả các loại văn bản (văn học, nghị luận, thông tin), tất cả các thể loại văn học quy định trong chương trình Ngữ văn 2018.

Việc xây dựng ngân hàng ngữ liệu mới có nhiều cấp độ: Ngân hàng của giáo viên, của tổ bộ môn, của quận/ huyện, của tỉnh/thành và của Bộ GD&ĐT. Càng cấp lớn hơn thì ngân hàng càng cần phong phú hơn bởi về nguyên tắc, các văn bản ngữ liệu trong ngân hàng đề ở các cấp độc lập với nhau, nếu có trùng, số lượng cũng không đáng kể.

Trong đó, với giáo viên, việc tự mình sưu tầm ngân hàng ngữ liệu để có văn bản rèn luyện cho học sinh cách đọc, cách viết trong quá trình dạy học. Với cấp trường, cấp huyện/ thị trở lên, ngân hàng này là để phục vụ việc ra đề kiểm tra, nên cần có chế độ bảo mật nhằm bảo đảm công bằng, khách quan trong đánh giá.

Cũng theo PGS.TS Đỗ Ngọc Thống, để tránh việc giáo viên dạy tủ theo ngân hàng ngữ liệu bằng cách cho ôn đúng các văn bản trong "gói" ngữ liệu đòi hỏi phạm vi, cách ôn luyện và ra đề kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh cũng phải theo yêu cầu mới là các thể loại và kiểu văn bản quy định trong chương trình chứ không phải nội dung những văn bản cụ thể ấy.

Điều này đòi hỏi trước hết giáo viên phải chuyển đổi việc dạy và học, đổi mới cách ôn luyện, kiểm tra; cần chuyển từ dạy học theo nội dung sang dạy học theo yêu cầu phát triển năng lực; dạy cách thức đọc các thể loại văn học; các kiểu văn bản; cách viết các kiểu bài mà chương trình đã quy định.

Việc ôn luyện cũng không phải chạy theo nội dung mà luyện tập cách đọc hiểu; cách phân tích, đánh giá một văn bản theo một thể loại với ngữ liệu mới... để sau đó gặp ngữ liệu nào học sinh cũng biết vận dụng để đọc hiểu và tạo lập văn bản theo yêu cầu của đề. Bên cạnh đó, giáo viên cũng cần thường xuyên tích lũy, tuyển lựa các loại văn bản làm ngữ liệu mới cho việc dạy học, để rèn luyện và ra đề kiểm tra, đánh giá.

Huyền Thanh

Các tin khác

Làm rõ vụ sinh viên ở Đồng Nai "đi nhầm xe" đến biên giới Campuchia

Làm rõ vụ sinh viên ở Đồng Nai "đi nhầm xe" đến biên giới Campuchia

Ngày 22/10, Cơ quan CSĐT Công an TP Đồng Nai phối hợp với các đơn vị chức năng đang xác minh vụ việc một sinh viên Trường Cao đẳng Công nghệ Quốc tế LILAMA 2 đón xe ô tô khách gần trường để về nhà ở Bà Rịa (TP Hồ Chí Minh), nhưng khi thức giấc thấy mình đang ở Tây Ninh, gần biên giới Campuchia.

Cô gái “vàng” Thiên văn học quốc tế và ước mơ trở thành bác sĩ

Cô gái “vàng” Thiên văn học quốc tế và ước mơ trở thành bác sĩ

Trong số 6 em học sinh xuất sắc đoạt huy chương Vàng (HCV) Kỳ thi Olympic Thiên văn và Vật lý Thiên văn quốc tế (IOAA) lần thứ XIX lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam, có em Lê Gia Hồng Minh, học sinh lớp 12 Lý 1, Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam, cô gái “vàng” có hành trình nỗ lực vượt bậc để tỏa sáng, mang vinh quang về cho Trường THPT Chuyên Hà Nội – Amsterdam, cho Hà Nội và Tổ quốc.

Đại học Đà Nẵng đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu phục vụ công nghệ chiến lược

Đại học Đà Nẵng đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu phục vụ công nghệ chiến lược

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo có nêu nhiệm vụ “triển khai các chương trình đào tạo tài năng, đào tạo sau đại học gắn kết với nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo trong các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật và công nghệ, nhất là công nghệ chiến lược”.

Ban phụ huynh hoạt động như thế nào khi không còn quỹ lớp?

Ban phụ huynh hoạt động như thế nào khi không còn quỹ lớp?

Từ ngày 15/11 tới, Ban đại diện cha mẹ học sinh sẽ không còn được trực tiếp thu, tiếp nhận và quản lý tiền hỗ trợ hoạt động của ban. Quy định mới đặt ra yêu cầu thay đổi cách tổ chức nhiều hoạt động vốn quen thuộc ở các lớp học, đồng thời góp phần ngăn chặn tình trạng biến tướng, gây áp lực cho phụ huynh học sinh.

Vinschool trở thành đối tác đầu tiên của Mental Health First Aid International tại Việt Nam

Vinschool trở thành đối tác đầu tiên của Mental Health First Aid International tại Việt Nam

Là đối tác đầu tiên của Mental Health First Aid International (MHFA) tại Việt Nam, Vinschool bắt đầu triển khai chương trình “Youth Mental Health First Aid” (Youth MHFA) theo lộ trình, giúp giáo viên và nhân viên biết cách nhận diện các dấu hiệu sức khỏe tinh thần cần được quan tâm, hỗ trợ ban đầu và kết nối học sinh với các nguồn trợ giúp phù hợp. Chương trình được triển khai trên nền tảng mạng lưới tâm lý học đường và chương trình chăm sóc toàn diện đối với học sinh tại Vinschool hiện nay.

Sửa chương trình và sách giáo khoa: Tinh giản nhưng không hạ chuẩn

Sửa chương trình và sách giáo khoa: Tinh giản nhưng không hạ chuẩn

PGS.TS Bùi Mạnh Hùng cho rằng, đổi mới giáo dục là một quá trình đồng bộ: Chương trình xác định mục tiêu và yêu cầu cần đạt; sách giáo khoa, học liệu tạo điều kiện thực hiện hoạt động dạy học; phương pháp dạy học định hướng cách thức tổ chức cho học sinh hoạt động để đạt yêu cầu của chương trình; kiểm tra, đánh giá xác định mức độ đạt được. Bốn khâu phải cùng hướng đến phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh.

Đến cơ sở cai nghiện ma túy đào tạo nghề cho học viên

Đến cơ sở cai nghiện ma túy đào tạo nghề cho học viên

Ngày 16/10, Trường Cao đẳng Kỹ Nghệ II (thuộc Cục Cảnh sát quản lý tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự tại cộng đồng - Bộ Công an) tổ chức Lễ khai giảng khóa đào tạo sơ cấp nghề cho học viên Cơ sở Cai nghiện ma túy số 6 (ấp Phú Thiện, xã Hòa Hiệp, thuộc Công an TP Hồ Chí Minh). Đây là khóa đào tạo nghề đầu tiên dành cho học viên cơ sở cai nghiện ma túy sau khi nhà trường được chuyển giao về Bộ Công an.

Ngăn chặn tình trạng biến tướng dạy thêm núp bóng tự nguyện

Ngăn chặn tình trạng biến tướng dạy thêm núp bóng tự nguyện

Thông tư 85/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) thiết lập ranh giới rõ hơn giữa hoạt động giáo dục tăng cường, giáo dục theo nhu cầu người học và dạy thêm, học thêm. Tuy nhiên, để ngăn chặn tình trạng biến những hoạt động mang danh tự nguyện thành hình thức dạy thêm có thu tiền, cần tăng cường việc giám sát thực thi.

VNG tài trợ 12 tỷ đồng tài nguyên GPU cho Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh

VNG tài trợ 12 tỷ đồng tài nguyên GPU cho Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh

Ngày 13/10, tại lễ Khai khóa 2026 của Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh (ĐHQG-HCM), ông Lê Hồng Minh, Nhà sáng lập & Chủ tịch HĐQT VNG, đã trao tặng gói tài nguyên GPU trị giá 12 tỷ đồng cho ba trường thành viên gồm Trường Đại học Bách khoa, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên và Trường Đại học Công nghệ Thông tin.

Ngăn tội phạm từ những biểu hiện lệch chuẩn trong thanh thiếu niên

Ngăn tội phạm từ những biểu hiện lệch chuẩn trong thanh thiếu niên

Trước tình trạng vi phạm pháp luật trong học sinh, thanh thiếu niên (HS, TTN) còn diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tội phạm, Công an TP Hải Phòng đã triển khai nhiệm vụ, giải pháp phòng ngừa, đấu tranh, xử lý tội phạm và vi phạm pháp luật trong HS, TTN, người thất nghiệp trên địa bàn. Trong đó đánh giá thực trạng, nhận diện nguyên nhân, đề ra giải pháp nhằm chủ động phòng ngừa từ sớm, từ cơ sở, không để những biểu hiện lệch chuẩn trở thành mầm mống tội phạm.

Vĩnh Long tăng cường phòng, chống bạo lực học đường

Vĩnh Long tăng cường phòng, chống bạo lực học đường

Thời gian qua, Công an tỉnh Vĩnh Long phối hợp với ngành Giáo dục và chính quyền địa phương triển khai đồng bộ các biện pháp phòng ngừa, kịp thời ngăn chặn mâu thuẫn phát sinh, góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh.

Gỡ “điểm nghẽn” về bữa ăn học đường ra sao?

Gỡ “điểm nghẽn” về bữa ăn học đường ra sao?

Bữa ăn học đường luôn là vấn đề nóng bỏng, nhất là thời gian vừa qua, xảy ra nhiều vụ cắt xén khẩu phần ăn của học sinh, bữa ăn nghèo nàn dinh dưỡng, thậm chí có công ty còn dùng xe chuyên chở vật liệu xây dựng để chở đồ ăn đến trường học.

Học viện ANND khai giảng Khóa D58 đại học chính quy

Học viện ANND khai giảng Khóa D58 đại học chính quy

Khoá D58 đào tạo đại học chính quy của Học viện An ninh nhân dân có tổng số 500 thí sinh trúng tuyển. Học viên của khóa học là những thí sinh đã đạt thành tích cao trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế, thi tốt nghiệp THPT và Kỳ thi đánh giá của Bộ Công an năm 2026.

Nghệ An: Khi “nút thắt” được tháo gỡ, trẻ thơ rộn rã đến trường

Nghệ An: Khi “nút thắt” được tháo gỡ, trẻ thơ rộn rã đến trường

Sáng ngày 9/10/2026, khuôn viên Trường Tiểu học Quỳnh Tam (xã Quỳnh Tam, tỉnh Nghệ An) ngập tràn không khí hân hoan khi 161 trên tổng số 166 học sinh thôn Tiến Sơn đã chính thức trở lại lớp học. Bước ngoặt tích cực này là thành quả từ sự chỉ đạo quyết liệt của bộ máy chính quyền, các quyết sách hỗ trợ thấu lý đạt tình và trên hết là sự kiên trì đầy trách nhiệm của đội ngũ nhà giáo.