Những ngày đầu tháng 11/2023, dù thời tiết ở miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế có mưa lớn nhưng các cán bộ xã Quảng Nhâm vẫn nhiệt tình dẫn chúng tôi đến nhà các hộ dân là người Lào được nhập quốc tịch Việt Nam và hiện đang sinh sống tại địa bàn xã.
Bên trong ngôi nhà cấp 4 vừa mới được xây dựng, chị Hồ Thị Hương (SN 1985) cho biết, trước đây gia đình chị sinh sống gần vùng biên giới Việt - Lào. Năm 2010, chị Hương di cư tự do từ Lào sang Việt Nam theo đường biên giới và ở lại tại xã Quảng Nhâm để buôn bán mưu sinh. Tại vùng đất mới, chị Hương gặp anh Lê Văn Tới (SN 1982) là người ở địa phương và sau đó hai người nên duyên vợ chồng. Thấu hiểu hoàn cảnh khó khăn của vợ chồng chị Hương, thực hiện "Thỏa thuận giải quyết vấn đề di cư tự do và kết hôn không giá thú trong vùng biên giới" giữa Chính phủ hai nước Việt Nam và Lào, UBND xã Quảng Nhâm đã báo cáo lên các cấp để tạo điều kiện giúp đỡ cho gia đình chị Hương. Đến năm 2019, chị Hương được nhập quốc tịch Việt Nam và được chính quyền địa phương tạo điều kiện hỗ trợ kinh phí xây nhà ở, cấp bò giống để chăn nuôi, phát triển kinh tế.
"Sau khi được nhập quốc tịch Việt Nam, cuộc sống của tôi và gia đình đã bước sang một trang mới khi được các cấp ban, ngành quan tâm, tạo điều kiện giúp đỡ về mọi mặt trong đời sống. Tôi đã nỗ lực học tiếng Việt, tìm hiểu và nắm rõ các phong tục tập quán tại địa phương để chung sống hòa đồng, đoàn kết với mọi người trong thôn bản. Đồng thời tôi luôn ghi nhớ bản thân mình phải sống và làm việc đúng theo các quy định pháp luật mà Nhà nước Việt Nam quy định", chị Hồ Thị Hương chia sẻ thêm.
Cũng nhiều năm về trước, chị A Viết Thị Nós (SN 1986) di cư cùng với chú ruột từ bản Ka Lô, huyện Kà Lừm, tỉnh Sê Kông (Lào) sang làm ăn tại xã biên giới Quảng Nhâm, huyện A Lưới. Năm 2009, chị Nós cưới anh Hồ Viết Anh ở xã Quảng Nhâm và sau đó anh chị có 2 người con chung nhưng vẫn chưa trở thành vợ chồng chính thức theo quy định của pháp luật. Đến năm 2019, khi chị Nós được nhập quốc tịch Việt Nam thì vợ chồng anh chị mới làm được giấy đăng ký kết hôn. Không những được nhập quốc tịch Việt Nam, chị Nós còn được Phòng Tư pháp huyện A Lưới, Công an huyện A Lưới quan tâm hỗ trợ làm các thủ tục, giấy tờ cá nhân liên quan.
"Trước khi chưa nhập quốc tịch Việt Nam, con cái tôi sinh ra không làm được giấy khai sinh, ảnh hưởng đến việc học tập của các cháu. Kể từ ngày nhập quốc tịch thì chúng tôi được chính quyền địa phương và các cấp tạo điều kiện về mọi mặt. Tôi còn được cán bộ các Hội, đoàn thể ở địa phương hỗ trợ đào tạo nghề dệt dèng truyền thống của A Lưới. Đến nay tôi đã thành thạo nghề dệt dèng và cùng chồng chăm chỉ lao động để có thu nhập nuôi các con ăn học nên người. Có được điều này tôi rất biết ơn Đảng, Nhà nước, Chính phủ Việt Nam, chính quyền huyện A Lưới và các cơ quan, ban, ngành tạo điều kiện cho tôi được nhập quốc tịch, trở thành một công dân Việt Nam", ngồi bên khung cửi dệt dèng, chị Nós trải lòng.
Qua tìm hiểu của PV Báo CAND, do nhiều nguyên nhân khác nhau nên trong những năm qua, có nhiều người dân ở các tỉnh Salavan và tỉnh Sê Kông, Lào di cư tự do và sang sinh sống tại các địa bàn xã biên giới của tỉnh Thừa Thiên Huế. Những người này không có giấy tờ chứng minh quốc tịch, không có giấy tờ tùy thân và bị rơi vào tình trạng không quốc tịch.
Thực hiện "Thỏa thuận giải quyết vấn đề di cư tự do và kết hôn không giá thú trong vùng biên giới" giữa Chính phủ hai nước Việt Nam và Lào, nhiều năm qua, tỉnh Thừa Thiên Huế đã phối hợp với tỉnh Salavan và tỉnh Sê Kông, Lào tiến hành khảo sát song phương để có số liệu thống nhất các trường hợp người di cư tự do, kết hôn không giá thú từ các tỉnh bạn qua cư trú tại huyện A Lưới. Từ đó có các giải pháp hỗ trợ, giúp đỡ và cho nhiều người Lào sinh sống tại A Lưới nhập quốc tịch Việt Nam.
Theo thống kê, từ năm 2013 đến nay, có 164 người Lào cư trú trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế được Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam đồng ý cho nhập quốc tịch Việt Nam. Trong đó, chỉ riêng tại xã Quảng Nhâm, theo ông Hồ Trọng Chăn, Chủ tịch UBND xã này, trên địa bàn xã có 82 người Lào cư trú tại địa bàn đã được nhập quốc tịch Việt Nam.
Chủ tịch UBND huyện A Lưới Nguyễn Mạnh Hùng còn cho biết, người Lào di cư tự do qua A Lưới sống rải rác ở các xã biên giới, trong đó nhiều nhất ở Quảng Nhâm, Hồng Vân, A Roàng. Trước đây, khi chưa được nhập quốc tịch, người Lào ở huyện A Lưới nói riêng và những người Lào di cư tự do sinh sống dọc biên giới Việt Nam khá thiệt thòi, không làm được các giấy tờ pháp lý của bản thân và cho con cái học hành. Sau khi được nhập quốc tịch, họ được hưởng các quyền và nghĩa vụ như công dân Việt Nam, được hỗ trợ nhà ở, đất sản xuất, được cấp cây và con giống và được vay vốn; cấp bảo hiểm y tế; giấy khai sinh, đăng ký kết hôn. Đồng thời họ được hưởng các chế độ, chính sách ưu đãi đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số vùng đặc biệt khó khăn, vùng biên giới.
Ông Nguyễn Văn Hưng, Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Thừa Thiên Huế khẳng định, việc thực hiện "Thỏa thuận giải quyết vấn đề di cư tự do và kết hôn không giá thú trong vùng biên giới" giữa Chính phủ hai nước Việt Nam và Lào đã cơ bản kiểm soát được tình trạng di cư tự do và kết hôn không giá thú trong vùng biên giới Việt Nam, Lào tại huyện A Lưới. Qua đó bảo đảm ổn định tình hình an ninh chính trị, ANTT tại vùng biên giới giữa Thừa Thiên Huế với hai tỉnh Salavan và Sê Kông.
"Chính sách Nhà nước cho nhập quốc tịch Việt Nam đối với người di cư tự do và kết hôn không giá thú thể hiện bản chất nhân đạo và nhân văn cao đẹp của Đảng và Nhà nước ta, là mốc son đậm nghĩa tình gắn bó trong tình hữu nghị Việt Nam - Lào. Nhờ thế nên nhiều công dân Lào sau khi được nhập quốc tịch Việt Nam đã có cuộc sống ổn định, tốt đẹp hơn", lãnh đạo Sở Tư pháp tỉnh Thừa Thiên Huế chia sẻ.
Điều kiện nhập quốc tịch Việt Nam 
Trao quyết định nhập quốc tịch Việt Nam cho 350 người dân vùng biên giới Việt - Lào 
