Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 22/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, các đại biểu Quốc hội họp, thảo luận tại hội trường về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).
Góp ý về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), các đại biểu thống nhất sự cần thiết hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công. Đây là chủ trương lớn, đúng đắn khi tiến hành tích hợp hai luật quan trọng về ngân sách quốc gia, về đầu tư công, bảo đảm tinh gọn và dễ thực hiện.
Việc hợp nhất hai luật này giúp tập trung đầu mối, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giảm tầng nấc quản lý, giảm thủ tục hành chính; đồng thời, nâng cao hiệu quả quản trị ngân sách nhà nước và đầu tư công.
Đối với quy định về phân cấp quyết định và điều chỉnh vốn đầu tư công ở địa phương, có ý kiến cho rằng, điểm b, khoản 2, Điều 31 quy định Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định chi tiết danh mục và mức chi đầu tư công. Các đại biểu cho rằng, cần nghiên cứu cơ chế phân cấp linh hoạt hơn, không nhất thiết phải lựa chọn giữa việc Hội đồng nhân dân quyết định tất cả hoặc giao hết cho Ủy ban nhân dân.
Theo đó, có thể quy định Hội đồng nhân dân quyết định tổng mức vốn, nguyên tắc phân bổ và các chương trình, dự án lớn; Ủy ban nhân dân được chủ động điều chỉnh những nội dung cụ thể trong phạm vi tổng mức Hội đồng nhân dân đã quyết, đồng thời phải công khai và báo cáo Hội đồng nhân dân.
Nhiều ý kiến thống nhất, quy định về phân cấp, phân quyền mạnh cho các địa phương nhằm giao quyền chủ động, linh hoạt cho địa phương trong việc quản lý, điều hành ngân sách, quyết định cho các hoạt động về đầu tư công, giảm cơ chế xin - cho, nhưng vẫn bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương. Tuy nhiên, cần quy định chặt chẽ và rõ tiêu chí, điều kiện, nguyên tắc và trách nhiệm trong việc sử dụng ngân sách nhà nước, cũng như cơ chế kiểm soát, giám sát và bảo đảm kỷ cương, kỷ luật tài chính và đầu tư công.
Các đại biểu dự phiên họp.
Cũng quan tâm đến phân cấp, phân quyền, đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Quảng Trị) đề nghị, sửa đổi, bổ sung nguyên tắc phân cấp và phân bổ ngân sách cho ngân sách cấp xã. Dự thảo luật đã xác định ngân sách cấp xã là một trong ba cấp ngân sách thuộc hệ thống ngân sách nhà nước theo quy định tại Điều 7 và khoản 1, Điều 10. Vì thế, nội dung này cần được thể hiện đồng bộ, thực chất trong các quy định cụ thể của luật. Cơ bản thống nhất với quy định tại điểm r khoản 10 Điều 31 giao Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách của ngân sách địa phương, phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương.
Tuy nhiên, đối với khoản chi thường xuyên, đại biểu đề nghị, Quốc hội xem xét khung tối thiểu áp dụng thống nhất trong toàn quốc; đồng thời, đề nghị bổ sung quy định giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành khung nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ chi thường xuyên tối thiểu để áp dụng thống nhất cho cấp xã trên toàn quốc, có quy định hệ số điều chỉnh đối với các khu vực đặc thù. Quy định rõ Hội đồng nhân dân cấp tỉnh căn cứ khung quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để cụ thể hóa định mức phân bổ cho từng đơn vị hành chính cấp xã thuộc phạm vi quản lý, bảo đảm không phân bổ thấp hơn mức tối thiểu do Trung ương quy định, kể cả những tỉnh chưa tự cân đối được ngân sách.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Quảng Trị) phát biểu tại phiên họp.
Thảo luận về việc phân chia nguồn thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất tại điểm g, khoản 2, Điều 36, đại biểu Quốc hội Hà Sỹ Huân (Đoàn Thái Nguyên) đề nghị, cần xem xét điều chỉnh theo hướng địa phương được hưởng 100% từ tiền sử dụng đất và tiền thuê đất.
Lý giải về đề nghị trên, đại biểu giải thích, các địa phương là nơi trực tiếp thu trên địa bàn, gắn trách nhiệm của địa phương trong công tác quản lý đất đai, lập quy hoạch, giải phóng mặt bằng, đầu tư kết cấu hạ tầng và tạo quỹ đất. Trong đó, nhu cầu chi của địa phương cho phát triển chỉnh trang đô thị, xây dựng hạ tầng kỹ thuật, xây dựng hạ tầng các khu vực an sinh xã hội ngày càng tăng lớn.
Việc để địa phương hưởng trọn bộ phần thu này sẽ góp phần làm tăng tính chủ động, cân đối, bố trí nguồn lực, tạo điều kiện tái đầu tư cho phát triển hạ tầng, nâng cao giá trị hiệu quả sử dụng đất; đồng thời khuyến khích địa phương tăng cường công tác quản lý, khai thác nguồn lực đất đai công khai, tiết kiệm và hiệu quả.
Về việc tăng giảm thu chi so với dự toán trong quá trình chấp hành ngân sách nhà nước, quy định tại Điều 70 dự thảo luật đã xác định thứ tự ưu tiên trong sử dụng tăng thu so với dự toán và dự toán chi ngân sách còn lại.
Đại biểu Quốc hội Hà Sỹ Huân (Đoàn Thái Nguyên) phát biểu tại phiên họp.
Tuy nhiên, thực tiễn điều hành ngân sách địa phương thường phát sinh những nhiệm vụ cấp bách chưa được dự kiến hoặc chưa được bố trí ngay từ đầu năm. Bên cạnh đó, ngân sách cấp dưới cũng có thể cần được hỗ trợ để triển khai thực hiện nhiệm vụ công trình dự án quan trọng cấp bách.
Nếu phạm vi sử dụng nguồn tăng thu và dự toán chi còn lại được quy định quá hẹp, địa phương sẽ thiếu tính chủ động, phải thực hiện nhiều thủ tục điều chỉnh, trong khi yêu cầu về thời hạn thực hiện thực tế đòi hỏi phải kịp thời.
Vì vậy, đại biểu đề nghị, cơ quan soạn thảo nghiên cứu mở rộng nội dung sử dụng số tăng thu so với dự toán và dự toán chi ngân sách còn lại theo hướng: cho phép bố trí chi thường xuyên để thực hiện nhiệm vụ cấp thiết phát sinh trong năm nhưng chưa có nguồn đảm bảo.
Đồng thời, cho phép ngân sách cấp trên hỗ trợ ngân sách cấp dưới thực hiện các nhiệm vụ công trình dự án quan trọng cấp bách, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh.
“Việc bổ sung quy định này sẽ tạo điều kiện cho các địa phương chủ động, linh hoạt hơn trong điều hành ngân sách, kịp thời xử lý các nhiệm vụ phát sinh, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực ngân sách nhà nước”, đại biểu Hà Sỹ Huân nêu rõ.
