“Bóng ma” nghi kỵ từ chuyện… bờ rào
Câu chuyện bắt đầu từ mâu thuẫn giữa hai gia đình ông Phạm Văn Ngờ và bà Phạm Thị Lía liên quan đến ranh giới đất làm hàng rào. Mâu thuẫn này đã được chính quyền địa phương hòa giải. Chuyện tưởng như đã xong. Nhưng thời gian sau đó, sức khỏe của ông Ngờ bỗng sa sút nghiêm trọng. Thay vì tìm đến cơ sở y tế thăm khám, ông lại tìm đến thầy cúng. Từ những lời phán thiếu căn cứ, sự hoài nghi hình thành rồi lớn dần.
Ông Ngờ nghi bà Lía đã “yểm” “đồ độc” ở khu vực đất tranh chấp làm cho bệnh của ông nặng thêm. Từ mâu thuẫn đất đai, câu chuyện chuyển sang sự nghi kỵ. Tin đồn ấy lan ra trong cộng đồng…
Ông Phạm Văn Nhiết - Già làng thôn Đá Chát, nhớ lại: “Ngày trước, đời sống của bà con còn nhiều khó khăn, hiểu biết hạn chế, một số hủ tục, quan niệm cũ tồn tại qua nhiều thế hệ như tệ nghi kỵ “cầm đồ độc”, tục “cà xóa”, tục chôn tài sản theo người chết... Nặng nề nhất là tệ nghi “cầm đồ độc”. Mỗi khi trong làng có người đau ốm, gia súc chết hoặc gia đình gặp chuyện không may bà con thường hay tìm đến thầy cúng để hỏi nguyên nhân. Và rồi tin theo lời phán của thầy cúng làm người này nghi cho người kia là “cầm đồ thuốc độc”, rồi sinh ra mất tình làng nghĩa xóm”.
Nguy hiểm nhất là thực tế chưa ai từng tận mắt thấy “đồ độc” cụ thể ra sao, mỗi nơi thêu dệt theo một cách khác nhau. Và một khi nó được gắn với bệnh tật, mất mát hay tai ương, nỗi sợ hãi lan rộng khiến người ta dễ dàng tin vào những lời đồn huyền bí. Từ niềm tin sai lệch ấy, sự nghi kỵ nảy sinh và đẩy mâu thuẫn lên đỉnh điểm.
Theo Trung tá Bùi Ngọc Vương, Trưởng Công an xã Ba Động, ngoài “đồ độc”, ở Ba Động, Quảng Ngãi trước đây từng tồn tại tục “cà xóa” (cà xóa phép) - một hình thức phạt vạ của đồng bào Hrê ở vùng miền núi. Với hình thức này, người bị phạt không phải chỉ nộp nhiều tài sản như trâu, bò, lợn, gà, tiền mặt, chiêng, ché… cho hội đồng già làng hoặc bên nguyên đơn mà còn phải chịu sự xa lánh, thậm chí bị cô lập trong cộng đồng.
“Thực tế khi các hủ tục và quan niệm lạc hậu vẫn chi phối tư duy lẫn hành vi con người, chúng sẽ trở thành “ngòi nổ” làm phát sinh hoặc kéo dài các mâu thuẫn xã hội. Do đó, đấu tranh xóa bỏ hủ tục không đơn thuần là thay đổi một thói quen sinh hoạt mà đó là một cuộc vận động bền bỉ để người dân thay đổi nhận thức, ứng xử thượng tôn pháp luật, đồng thời thanh lọc, giữ gìn những giá trị văn hóa tốt đẹp của cộng đồng”, Trung tá Bùi Ngọc Vương chia sẻ và cho biết, với vụ việc ở thôn Đá Chát, ngay sau khi nắm tình hình, Ban chỉ huy Công an xã Ba Động đã phân công cán bộ trực tiếp đến nhà vận động gia đình đưa ông Ngờ đi cơ sở y tế để khám bệnh. Kết quả cho thấy ông mắc bệnh gan giai đoạn cuối.
“Ngay sau khi ông Ngờ qua đời, nhận thấy nguy cơ mâu thuẫn giữa hai gia đình có thể tiếp tục phát sinh nếu những nghi ngờ trước đó không được giải quyết, chúng tôi đã chủ động có mặt bảo đảm an ninh, trật tự trong thời gian tang lễ, phối hợp với già làng, người có uy tín ở cơ sở tuyên truyền, giải thích cho bà con hiểu rõ nguyên nhân gây ra cái chết của ông Ngờ. Đồng thời thăm hỏi, động viên bà Phạm Thị Lía – người bị nghi ngờ – giúp bà ổn định tâm lý, không để sự việc phức tạp”, lãnh đạo Công an xã Ba Động thông tin thêm.
Gieo bình yên từ gốc rễ bản làng
Hơn ai hết, già làng, trưởng thôn là những người am hiểu, “nằm lòng” cư dân, văn hóa, tập tục của quê mình. Nhìn từ công tác đảm bảo an ninh trật tự, đây là những nhân tố quan trọng bởi không chỉ là người giữ vai trò “cầu nối” truyền tải chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến bà con bằng ngôn ngữ và cách hiểu gần gũi; mà còn là người trực tiếp tham gia giải quyết, hòa giải các tranh chấp, xích mích nhỏ trong nội bộ nhân dân từ khi mới phát sinh, góp phần ngăn ngừa những mầm mống dễ tạo thành “điểm nóng” về an ninh trật tự;…
Phát huy vai trò của người có uy tín, các già làng, trưởng thôn giữ vai trò rất quan trọng trong phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc; cùng tham gia kêu gọi người dân nêu cao tinh thần cảnh giác, không nghe theo kẻ xấu hay các tệ nạn xã hội; thay vào đó là gìn giữ phong tục tốt đẹp, xây dựng nếp sống văn hóa lành mạnh tại địa phương;…
“Nhận thức được điều đó, cùng với phương châm “chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa”, thời gian qua, Công an xã Ba Động đã chủ động phối hợp và đồng hành cùng các già làng, trưởng thôn để thực hiện công tác phòng ngừa tội phạm, không chạy theo giải quyết hậu quả. Đó là hành trình bền bỉ. Chúng tôi đặt nặng nhiệm vụ vận động, giải thích và gieo sự đồng thuận ngay từ khi sự việc mới chỉ là manh nha”, Trung tá Bùi Ngọc Vương cho biết.
Theo ông Phạm Văn Leo, Trưởng thôn Ba Liên (xã Ba Động), nhờ nỗ lực và linh hoạt trong tuyên truyền, hướng dẫn của lực lượng Công an và Đoàn thanh niên xã, giờ đây bà con, nhất là lớp trẻ đã biết cách chọn lọc thông tin, thường xuyên truy cập vào các tài khoản mạng xã hội chính thống của địa phương như “Công an xã Ba Động”, “Ba Động ngày mới” để nắm bắt tình hình. “Đáng mừng là đứng trước những tin đồn lạ, dân làng đã thận trọng hơn rất nhiều. Việc gì chưa hiểu thì hỏi ngay cán bộ, tuyệt đối không nghe theo và không lan truyền những chuyện mập mờ, thiếu căn cứ”, ông Leo kể thêm.
“Một khi người dân biết tìm đến cán bộ để hỏi khi có vấn đề chưa rõ, biết kiểm chứng thông tin, biết phân biệt giữa phong tục văn hóa tốt đẹp với những tập tục không còn phù hợp thì những tin đồn tạo ra mâu thuẫn, những tập tục lạc hậu cũng giảm đi. Theo đó, công tác công an ở cơ sở sẽ không còn phải căng mình huy động lực lượng, phương tiện khi sự đã rồi, mà là chủ động khơi dậy sức dân, đưa người dân trở thành chủ thể tự quản, tự phòng ngừa ngay từ cơ sở”, Trung tá Bùi Ngọc Vương chia sẻ.
Vụ việc ở Đá Chát được hóa giải trong sự đồng thuận, để lại bài học kinh nghiệm sâu sắc về công tác giữ gìn an ninh, trật tự ở cơ sở. Đó là một quá trình tác động thường xuyên, kiên trì và đồng bộ, thay vì chỉ tập trung ứng phó khi sự việc đã an bài. Trong đó, cấp ủy phải nắm chắc tình hình, nhất là các nguy cơ đe dọa khối đại đoàn kết trong dân; chính quyền kịp thời giải quyết dứt điểm các kiến nghị, tranh chấp ngay từ cơ sở; các tổ chức chính trị - xã hội làm tốt công tác tuyên truyền, vận động. Lực lượng Công an với vai trò nòng cốt phải chủ động nắm tình hình, chủ động tham mưu phối hợp với các lực lượng trong hệ thống chính trị. phát huy vai trò của già làng, người có uy tín, tham mưu xử lý, giải quyết triệt để các vấn đề mới phát sinh liên quan đến an ninh, trật tự, không để xảy ra “điểm nóng”, bất ngờ.
Ông Đinh Xuân Hòa, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Ba Động, cho biết, ở địa bàn miền núi như Ba Động, một số tập quán, quan niệm lạc hậu vẫn còn tồn tại. Nếu không được tuyên truyền, giải thích kịp thời, rất dễ trở thành nguyên nhân phát sinh nghi kỵ, chia rẽ trong nhân dân. “Chính vì vậy chúng tôi xác định phải làm thật tốt công tác dân vận. Cán bộ, đảng viên phải bám sát địa bàn, gần dân, hiểu dân, nắm bắt tâm tư của dân, kịp thời giải quyết những vấn đề mới, phát sinh ngay từ cơ sở, giúp người dân hiểu đúng vấn đề. Không để những suy nghĩ thiếu căn cứ trở thành mầm mống gây mất đoàn kết trong cộng đồng”, ông Đinh Xuân Hòa nhấn mạnh.
Sự bình yên trở lại với Đá Chát hôm nay không chỉ là câu chuyện hóa giải một lời đồn “đồ độc” mà đó còn là câu chuyện về cách một địa phương miền núi Quảng Ngãi đang từng bước làm thay đổi nhận thức của người dân, xóa bỏ dần những tập tục lạc hậu, củng cố niềm tin và xây dựng cuộc sống bình yên.
“Bình yên của một bản làng không tự nhiên mà có. Nó được tạo nên từ sự sâu sát của cấp ủy, sự trách nhiệm của chính quyền, sự chủ động của lực lượng Công an và trên hết là sự đồng thuận của nhân dân. Khi cán bộ thực sự đến với dân bằng trách nhiệm, sự chân thành và hiểu biết thì niềm tin sẽ được củng cố. Khi niềm tin trong dân được củng cố thì những điều tưởng như khó hóa giải cũng có thể được hóa giải từ chính lòng dân”, ông Đinh Xuân Hòa Phó Bí thư thường trực Đảng ủy xã Ba Động bày tỏ thêm.
