Đại biểu Quốc hội "truy" vì sao không xử lý hình sự doanh nghiệp trốn đóng BHXH

Sáng 6/6, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 5, Quốc hội khoá XV, dưới dự điều hành của Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ, Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (LĐ, TB & XH) Đào Ngọc Dung trả lời chất vấn các đại biểu. Vấn đề nhiều đại biểu quan tâm đó là đào tạo nghề, thất nghiệp, đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài, rút bảo hiểm xã hội (BHXH) 1 lần...

Vì sao người lao động rút BHXH 1 lần

Nêu câu hỏi tại hội trường, đại biểu Tráng A Dương (đoàn Hà Giang) phản ánh thực trạng thời gian qua, nhiều người lao động mất việc làm. Trong bối cảnh đó nhiều người lựa chọn hưởng BHXH một lần vì cần tiền để chi tiêu trang trải trong cuộc sống. Theo đại biểu, tình trạng trên tạo sức ép đến hệ thống an sinh xã hội, ảnh hưởng đến mục tiêu BHXH  toàn dân. “Để giúp lao động bớt khó khăn, ổn định cuộc sống, có ý kiến đề xuất lập quỹ từ nguồn ngân sách để hỗ trợ họ. Cách làm này giống như chính sách trong đại dịch COVID-19”, đại biểu đoàn Hà Giang nói. Cùng vấn đề trên, đại biểu Ma Thị Thúy (đoàn Tuyên Quang) cho rằng, việc chậm đóng BHXH gây hệ lụy lớn, ảnh hưởng lớn đến trăm nghìn lao động. Do vậy, đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ LĐTB&XH cho biết nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, giải pháp khắc phục.

Trả lời nhóm câu hỏi liên quan đến rút BHXH 1 lần gia tăng, nhất là sau dịch COVID, Bộ trưởng Đào Ngọc Dung cho biết, tình trạng rút BHXH 1 lần từ năm 2022 đến nay gia tăng.  Để giải quyết tình trạng này, theo Bộ trưởng cần tìm nguyên nhân, giải pháp cụ thể, đặc biệt việc tạo công ăn việc làm, thu nhập đời sống phải tốt lên. Thứ 2 là, điều chỉnh các chính sách cho phù hợp.

Không thoả mãn với câu hỏi trên, một số đại biểu tranh luận, trả lời đại biểu, Bộ trưởng Đào Dung nêu rõ nguyên nhân quan trọng là làm sao cải thiện đời sống người lao động là sâu xa nhất. Hai là thời gian qua khi tung ra thông tin thay đổi chính sách, dẫn đến người lao động ồ ạt rút BHXH 1 lần. Bộ trưởng cho rằng, ở đây có hạn chế do chưa quan tâm đầy đủ thông tin tuyên truyền đến người lao động. Do đó, nếu làm tốt công tác thông tin tuyên truyền để người lao động hiểu rõ thì có lẽ mức độ sẽ không nhiều như vừa qua, đồng thời cho rằng cần tính tổng thể các chính sách liên quan đến bảo hiểm, nếu tiếp tục đóng 20 năm thì người lao động không đợi được mà nhất là ở những ngành lĩnh vực ngành thâm dụng lao động. Quan điểm của Bộ là giảm xuống 15 năm hoặc 10 năm theo thông lệ quốc tế, tương ứng là đóng ít hưởng ít, bên cạnh đó nguyên tắc chia sẻ có nguyên tắc đóng hưởng và bình đẳng. 

“Truy” vì sao không xử lý được doanh nghiệp trốn đóng BHXH

Về câu hỏi liên quan chậm, trốn đóng BHXH, Bộ trưởng Đào Ngọc Dung cho hay, đến hết năm 2022, tình trạng chậm đóng, trốn đóng cộng cả lãi và gốc là 8.560 tỷ. So với năm 2021 tăng 2,69%. Trong đó có 26.670 doanh nghiệp chậm đóng và có một bộ phận trốn đóng nên ảnh hưởng tới khoảng 206.000 người lao động. Hiện, Bộ đã thực hiện các giải pháp đảm bảo cho số người lao động này. Đến nay cơ bản đã được giải quyết căn bản.

Nguyên nhân do doanh nghiệp làm ăn khó khăn, thiếu đơn hàng; có doanh nghiệp cố tình. Thứ 2 là cơ quan quản lý bảo hiểm chưa quản lý hết đối tượng; sử dụng thiếu hiệu quả; ứng dụng công nghệ thông tin kết nối dữ liệu chưa tốt. “Về vấn đề này, Bộ đã triển khai các biện pháp cụ thể, thực hiện nguyên tắc “người lao động thu đến đâu thực hiện chế độ chính sách đến đó”. Có những năm người lao động ngắt quãng thì BHXH không tính chế độ. Chúng tôi không đồng ý việc này mà thực hiện tạm thời để đó và tiếp tục giải quyết chính sách cho người lao động. Vì vậy mà 206.000 trường hợp như nói trên đã được giải quyết. Còn lại khoản nợ ấy tiếp tục phải tính toán để người lao động không bị ảnh hưởng. Đồng thời tạo điều kiện cho người lao động tiếp tục đóng ở đơn vị mới hoặc bảo lưu khi thôi tham gia" -  Bộ trưởng Đào Ngọc Dung nói và cho biết, về căn cơ lâu dài phải sửa Luật BHXH, trình kỳ họp tới vào tháng 10.

Bộ trưởng Đào Ngọc Dung cũng cho biết, trốn đóng BHXH hiện nay đã được quy định, thậm chí xử lý hình sự nhưng khái niệm và phạm vi không xác định rõ được nên hiện chưa xử lý được trường hợp nào. “Ví dụ như tại TP Hồ CHí Minh, 84 đơn chuyển cơ quan điều tra nhưng không xử lý được” – Bộ trưởng Đào Ngọc Dung nêu và cho rằng, cần áp dụng một số chế tài mạnh hơn, kiên quyết hơn, mạnh mẽ hơn như dừng hóa đơn trọng một thời gian, thậm chí một số nước hoãn xuất cảnh trong một số trường hợp…

Chưa thấy thoả đáng với câu trả lời trên, đại biểu Lý Văn Huấn (đoàn) Thái Nguyên “truy” nguyên nhân vì sao đã có quy định nhưng không xử lý hình sự được các doanh nghiệp, cá nhân trốn đóng BHXH, trả lời vấn đề này, Bộ trưởng Đào Ngọc Dung cho biết, quy định đã có nhưng xử lý rất khó. Đối với 84 trường hợp có biểu hiện trốn đóng BHXH ở TP Hồ Chí Minh, Bộ đã làm việc với Công an TP Hồ Chí Minh nhưng không xử lý được vì chưa đủ căn cứ để hình sự vì chưa chứng minh được việc doanh nghiệp trốn hay chậm đóng BHXH.

Thu sai BHXH của chủ hộ kinh doanh

Về thu BHXH của chủ hộ kinh doanh, Bộ trưởng Đào Ngọc Dung nhắc lại báo cáo của Ban Dân nguyện, thời gian qua cơ quan BHXH có thu sai một tỷ lệ không nhỏ chủ hộ kinh doanh cá thể. Đây không phải đối tượng đóng bảo hiểm bắt buộc. Việc thu sai này diễn ra từ 2003 – 2016. Bộ đã phát hiện và chấn chỉnh BHXH, về cơ bản đã được giải quyết.  Bộ vừa kết thúc 8 đoàn kiểm tra xung quanh vấn đề này và chuẩn bị sửa Luật BHXH. Đây là nội dung chưa quy định trong luật. “Quan điểm của tôi là chúng ta phải đặt lợi ích của người lao động, của chủ hộ kinh doanh lên hàng đầu. Cơ quan công quyền làm sai thì cơ quan công quyền phải xin lỗi và xử lý theo quy định” -  Bộ trưởng Đào Ngọc Dung khẳng định.

Về hướng giải quyết, Bộ trưởng Đào Ngọc Dung nêu 3 hướng. Đó là, đề xuất chuyển toàn bộ số này sang đóng BHXH bắt buộc để đảm bảo quyền lợi cho họ. Thứ 2, trường hợp không có nhu cầu thì chuyển sang bảo hiểm tự nguyện. Trường hợp xấu nhất thì thoái thu trả quyền lợi cho người lao động, tính lãi chí ít cũng bằng tăng trưởng mà quỹ bảo hiểm đang sử dụng. 

 Tham gia trả lời câu hỏi này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc cho biết, năm 2003, chúng ta có chủ trương mở rộng độ bao phủ BHXH, BHXH Việt Nam đã có văn bản hướng dẫn cho một số tỉnh về đóng BHXH. Có 54 tỉnh thu của 4240 đối tượng từ năm 2003 đến năm 2016, đến năm 2016 thì có chủ trương dừng lại, nhưng có một số đối tượng vẫn nộp tiếp đến năm 2020 thì dừng hẳn. “Về bản chất và đạo lý không có gì sai, nhưng vẫn bị vướng về quy định pháp luật. Cụ thể, quy định của pháp luật BHXH là phải có hợp đồng về giao kết bảo hiểm, nhưng ở đây, các chủ hộ kinh doanh không có hợp đồng giao kết, mà chỉ có hợp đồng của họ với nhân viên, những nhân viên của họ được nộp BHXH bắt buộc, nhưng đối với các chủ hộ thì không có hợp đồng với ai cả, nên không được nộp bảo hiểm. Về bản chất, những đối tượng này vừa là chủ hộ, vừa là người lao động, vừa có thu nhập, nên việc được tham gia bảo hiểm có thể coi là chấp nhận được, nhưng pháp luật lại không quy định, nên có thể kết luận là sai đối tượng. Bộ trưởng cho rằng, tới đây, khi tiến hành sửa đổi Luật BHXH sẽ cho phép chủ hộ kinh doanh được tham gia BHXH bắt buộc” – Bộ trưởng Hồ Đức Phớc nêu.