Theo số liệu từ Tòa án Bầu cử Cấp cao Brazil (TSE) được Reuters và các hãng thông tấn quốc tế dẫn lại sau cuộc bỏ phiếu ngày 4/10, Thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro - con trai cả của cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, thuộc Đảng Tự do (PL) - dẫn đầu vòng một với khoảng 47% số phiếu hợp lệ, tương đương hơn 55,8 triệu phiếu. Đương kim Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva, đại diện Đảng Lao động (PT), đứng thứ hai với gần 45%, tương đương khoảng 53,2 triệu phiếu.
Do không ứng viên nào vượt ngưỡng 50% số phiếu hợp lệ theo quy định, hai ứng viên sẽ bước vào vòng bỏ phiếu thứ hai ngày 25/10. Kết quả này khác với dự báo của nhiều cuộc khảo sát trước bầu cử, đồng thời cho thấy một số xu hướng đáng chú ý có thể tác động tới cục diện chính trị Brazil trong những tuần tới.
Khoảng cách về số phiếu ủng hộ giữa ông Bolsonaro và ông Lula sau vòng một ở mức tương đối hẹp. Ảnh: Getty Images
Trước ngày bầu cử, phần lớn các viện nghiên cứu dư luận lớn tại Brazil dự báo Tổng thống Lula sẽ dẫn trước ở vòng một. Datafolha từng ghi nhận kịch bản ông Lula dẫn ông Flávio Bolsonaro với tỷ lệ 48%-45% trong một cuộc đối đầu vòng hai, trong khi AtlasIntel cũng cho thấy khoảng cách giữa hai ứng viên ở mức rất hẹp.
Việc ông Flávio Bolsonaro vượt lên với cách biệt hơn 2,6 triệu phiếu cho thấy khả năng huy động cử tri của ứng viên cánh hữu cao hơn những gì nhiều cuộc khảo sát đã phản ánh.
Theo chuyên gia phân tích chính trị Rafael Favetti được Reuters dẫn lời, một bộ phận cử tri vốn được dự báo chỉ chuyển sang ủng hộ ông Bolsonaro ở vòng hai có thể đã lựa chọn ông ngay từ vòng đầu. Điều này giúp lý giải phần nào kết quả cao hơn dự báo của ứng viên PL, nhưng đồng thời cũng đặt ra câu hỏi về mức độ dư địa mà ông còn có thể mở rộng thêm trong vòng bỏ phiếu tiếp theo.
Ở chiều ngược lại, Tổng thống Lula tiếp tục duy trì nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt tại khu vực Đông Bắc - địa bàn truyền thống của Đảng Lao động. Tuy nhiên, kết quả thấp hơn kỳ vọng cho thấy chiến dịch của ông sẽ cần điều chỉnh thông điệp và tăng cường tiếp cận nhóm cử tri chưa có lựa chọn ổn định trong ba tuần vận động còn lại.
Giới quan sát nhận định những vấn đề như chi phí sinh hoạt, giá lương thực, việc làm, tình hình kinh tế và an ninh tại các đô thị lớn nhiều khả năng sẽ tiếp tục giữ vị trí quan trọng trong chiến dịch vòng hai. Đây cũng là những lĩnh vực mà hai ứng viên có cách tiếp cận và ưu tiên chính sách khác nhau.
Về chi phí sinh hoạt và chính sách kinh tế, Tổng thống Lula tiếp tục đặt trọng tâm vào các chương trình hỗ trợ xã hội, duy trì chính sách tăng lương tối thiểu cao hơn lạm phát và thúc đẩy đầu tư công nhằm hỗ trợ thu nhập, sức mua và tăng trưởng. Trong khi đó, ông Flávio Bolsonaro đề xuất cách tiếp cận thiên về thị trường hơn, với các biện pháp cắt giảm chi tiêu công, xây dựng quy tắc tài khóa mới, giảm một số sắc thuế và đẩy mạnh tư nhân hóa, nhượng quyền để tạo thêm dư địa cho khu vực tư nhân.
Khác biệt này thể hiện khá rõ trong bài toán việc làm và tăng trưởng. Chương trình của ông Lula nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong thúc đẩy đầu tư vào hạ tầng và công nghiệp, trong đó có việc tiếp tục các dự án thuộc Chương trình Tăng tốc Tăng trưởng (PAC). Phía ông Flávio Bolsonaro lại đặt ưu tiên vào kiểm soát nợ công, tinh giản bộ máy, giảm thuế và khôi phục chương trình tư nhân hóa, với kỳ vọng cải thiện môi trường đầu tư và thúc đẩy hoạt động của doanh nghiệp.
Ở lĩnh vực an ninh, Tổng thống Lula đề xuất tăng cường vai trò điều phối của chính quyền liên bang, đẩy mạnh chia sẻ dữ liệu, tình báo và điều tra, đồng thời tập trung vào việc phong tỏa nguồn tài chính của các tổ chức tội phạm và tăng cường kiểm soát vũ khí. Ông Flávio Bolsonaro lựa chọn cách tiếp cận cứng rắn hơn, với các đề xuất tăng hình phạt đối với một số loại tội phạm, mở rộng hệ thống nhà tù an ninh cao và siết chặt các quy định liên quan tới tội phạm có tổ chức.
Một tín hiệu quan trọng khác từ cuộc bỏ phiếu ngày 4/10 là tương quan lực lượng mới tại Quốc hội Brazil. Kết quả bầu cử lập pháp cho thấy các lực lượng cánh hữu và trung hữu tiếp tục duy trì ảnh hưởng đáng kể tại cả Hạ viện và Thượng viện. Đảng Tự do (PL), lực lượng chính trị gắn với gia đình Bolsonaro, đạt kết quả tích cực và củng cố vị trí trong cơ quan lập pháp. Một số thành viên của gia đình cựu Tổng thống Jair Bolsonaro cũng giành được ghế tại Quốc hội.
Phó Giáo sư André Pagliarini, chuyên gia nghiên cứu lịch sử và chính trị Mỹ Latinh tại Đại học Bang Louisiana, nhận định kết quả này cho thấy xu hướng chính trị bảo thủ tại Brazil vẫn duy trì. Tương quan mới tại Quốc hội có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng điều hành của người giành chiến thắng ngày 25/10.
Tổng thống đương nhiệm Luiz Inácio Lula da Silva (trái) và Thượng nghị sĩ cánh hữu Flávio Bolsonaro sẽ bước vào vòng bầu cử quyết định dự kiến diễn ra ngày 25/10. Ảnh: Isabella Finholdt/NurPhoto/Shutterstock, Douglas Shineidr/Getty
Nếu Tổng thống Lula tái đắc cử, việc thúc đẩy các chương trình kinh tế - xã hội và những đề xuất lập pháp lớn nhiều khả năng sẽ tiếp tục đòi hỏi quá trình thương lượng rộng với các lực lượng trung hữu và bảo thủ. Trong trường hợp ông Flávio Bolsonaro giành chiến thắng, việc PL gia tăng hiện diện tại Quốc hội có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình tìm kiếm sự ủng hộ đối với một số ưu tiên chính sách của chính quyền mới.
Dù vậy, đặc thù chính trị liên minh của Brazil đồng nghĩa bất kỳ tổng thống nào cũng khó có thể chỉ dựa vào lực lượng của riêng đảng mình. Việc xây dựng đa số tại Quốc hội vẫn sẽ phụ thuộc vào khả năng thương lượng với nhiều đảng phái, đặc biệt là nhóm trung dung vốn giữ vai trò quan trọng trong đời sống chính trị nước này.
Bên cạnh tương quan trong cơ quan lập pháp, một biến số khác của vòng hai nằm ở số phiếu dành cho các ứng viên không thể bước tiếp.
Khoảng cách giữa ông Bolsonaro và ông Lula sau vòng một ở mức tương đối hẹp, trong khi tổng số phiếu dành cho các ứng viên còn lại lên tới hàng triệu. Điều này khiến hướng lựa chọn của nhóm cử tri này trở thành một trong những yếu tố cần theo dõi sát trong ba tuần tới.
Đáng chú ý, việc một cử tri lựa chọn ứng viên thứ ba ở vòng một không đồng nghĩa lá phiếu đó sẽ tự động chuyển sang một trong hai ứng viên dẫn đầu. Quyết định trong vòng hai có thể chịu tác động bởi nhiều yếu tố, từ đánh giá về kinh tế, an ninh, chính sách xã hội cho tới mức độ thuyết phục của từng chiến dịch trong giai đoạn nước rút.
Đây cũng là lý do cả ông Lula và ông Bolsonaro sẽ phải mở rộng thông điệp ra ngoài nhóm cử tri truyền thống. Với ông Bolsonaro, thách thức là duy trì động lực sau kết quả cao hơn dự báo và tiếp tục thu hút những cử tri chưa hoàn toàn gắn với phe bảo thủ. Với ông Lula, nhiệm vụ là thu hẹp khoảng cách và củng cố niềm tin của những nhóm cử tri còn băn khoăn về đời sống, kinh tế và an ninh.
Các bang đông dân và có tính cạnh tranh cao, đặc biệt là Minas Gerais và São Paulo, nhiều khả năng tiếp tục trở thành địa bàn vận động trọng điểm. Bên cạnh việc giành thêm phiếu từ nhóm cử tri trung gian, tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu cũng sẽ là một biến số quan trọng.
Vì vậy, dù vòng một mang lại lợi thế ban đầu cho ông Flávio Bolsonaro, kết quả ngày 25/10 vẫn còn để ngỏ. Khoảng cách hiện tại chưa đủ lớn để tạo ra một ưu thế mang tính quyết định, trong khi lựa chọn của nhóm cử tri còn lại, khả năng huy động lực lượng ủng hộ và hiệu quả vận động trong ba tuần cuối đều có thể tác động tới kết quả chung cuộc.
Cuộc bầu cử vì thế không chỉ xác định người lãnh đạo nền kinh tế lớn nhất Mỹ Latinh trong bốn năm tới, mà còn cho thấy rõ hơn cách cử tri Brazil lựa chọn giữa những ưu tiên khác nhau về tăng trưởng, an sinh, an ninh và vai trò của nhà nước trong giai đoạn tiếp theo.
