Cử tạ Việt Nam mơ lớn với chuyên gia ngoại: Cú hích từ thay đổi bản lề

13 năm không chuyên gia ngoại

Từ năm 2013 đến đầu năm 2026, đội tuyển cử tạ Việt Nam không có chuyên gia ngoại cho nhóm VĐV trọng điểm. Trước đó, cử tạ Việt Nam từng có giai đoạn hợp tác hiệu quả với các chuyên gia nước ngoài.

Thậm chí, trong quá trình chuẩn bị cho Olympic 2008, lực sĩ Hoàng Anh Tuấn còn được hưởng chế độ chuyên gia riêng - một mô hình đầu tư cá biệt nhưng mang lại hiệu quả rõ rệt khi anh giành Huy chương bạc Olympic Bắc Kinh. Đến Olympic London 2012, lực sĩ Trần Lê Quốc Toàn xếp hạng 4 ở thời điểm thi đấu chuyên gia Deikov (Bulgaria), nhưng sau đó được đôn lên giành Huy chương đồng do đối thủ bị tước thành tích vì sử dụng chất cấm.

Dù vậy, ở thời điểm năm 2023, việc Trần Lê Quốc Toàn không đoạt huy chương ngay tại kỳ Olympic London đã khiến thành tích bị đánh giá là chưa đạt kỳ vọng. Đây trở thành một trong những nguyên nhân khiến Tổng cục TDTT (nay là Cục TDTT Việt Nam) không tái ký hợp đồng với chuyên gia Deikov.

Quyết định này, đã mở ra một giai đoạn kéo dài hơn 10 năm mà đội tuyển cử tạ Việt Nam không có chuyên gia ngoại cho nhóm VĐV trọng điểm. Trong giai đoạn này, các huấn luyện viên (HLV) nội đảm nhiệm hoàn toàn công tác huấn luyện, dẫn dắt những gương mặt nổi bật như Thạch Kim Tuấn, Vương Thị Huyền hay Trịnh Văn Vinh.

Không thể phủ nhận, các HLV nội đã giúp cử tạ Việt Nam duy trì được thành tích nhất định ở đấu trường khu vực và châu lục. Tuy nhiên, khi bước ra sân chơi lớn như ASIAD hay Olympic - nơi đòi hỏi không chỉ chuyên môn mà còn bản lĩnh, chiến thuật và khả năng điều chỉnh tức thời - thành tích lại không như kỳ vọng.

Từ Olympic Rio 2016, Olympic Tokyo 2020 (tổ chức năm 2021) đến Olympic Paris 2024, cử tạ Việt Nam đều không thể giành huy chương. Tại ASIAD, mục tiêu Huy chương vàng vẫn là điều chưa thể chạm tới trong suốt nhiều kỳ đại hội. Những lần "đánh rơi tạ" ở mức tạ thấp hơn so với khi tập luyện cho thấy hạn chế không chỉ nằm ở kỹ thuật mà còn ở tâm lý thi đấu và phương pháp chuẩn bị.

Dù thiếu vắng chuyên gia ngoại ở đội tuyển quốc gia, cử tạ Việt Nam vẫn duy trì hợp tác với chuyên gia nước ngoài ở tuyến trẻ. Trong gần một thập kỷ qua, chuyên gia Daniela Samuilova Kerkelova (Bulgaria) đã làm việc với đội tuyển trẻ quốc gia và để lại dấu ấn rõ nét.

Dưới sự dẫn dắt của bà, nhiều VĐV trẻ đã trưởng thành nhanh chóng, tiêu biểu như Ngô Sơn Đỉnh, người từng giành huy chương vàng Olympic trẻ 2018 và huy chương bạc giải vô địch thế giới 2022, 2023. Hay Phạm Đình Thi, người giành Huy chương đồng thế giới năm 2024.

Những thành tích này là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của việc có chuyên gia ngoại trong công tác huấn luyện, đặc biệt ở việc xây dựng nền tảng kỹ thuật, tư duy thi đấu và định hướng phát triển dài hạn cho VĐV.

Trước yêu cầu nâng tầm thành tích, Cục TDTT Việt Nam đã xác định cử tạ là một trong những môn thể thao trọng điểm, cùng với bắn súng và bắn cung, có khả năng cạnh tranh huy chương tại ASIAD và Olympic.

Tại hội thảo về đề án phát triển các môn thể thao trọng điểm đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 diễn trong cách đây gần 1 năm, các nhà chuyên môn đều thống nhất rằng cử tạ cần được đầu tư bài bản hơn, đặc biệt là về phương pháp huấn luyện. Trong đó, việc mời chuyên gia ngoại được xem là giải pháp khả thi. Không chỉ đơn thuần là nâng cao kỹ thuật, chuyên gia ngoại còn mang đến cách tiếp cận hiện đại, khoa học, từ xây dựng giáo án, phân tích dữ liệu đến điều chỉnh chiến thuật trong thi đấu.

Cục TDTT Việt Nam lúc đó cũng cho hay, sẵn sàng chi mức lương lên tới 8.000 USD/tháng, con số đủ sức cạnh tranh để thu hút các HLV hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, bài toán không chỉ nằm ở kinh phí mà còn ở việc lựa chọn đúng người, phù hợp với đặc thù VĐV Việt Nam.

Chuyên gia Li Shunzhu và kỳ vọng tạo "làn gió mới"

Việc ký hợp đồng với chuyên gia Li Shunzhu (Trung Quốc), người từng là HLV trưởng đội cử tạ nữ Trung Quốc giai đoạn 2004-2008, từng có học trò giành Huy chương vàng tại Olympic, đánh dấu bước đi cụ thể đầu tiên trong chiến lược này. Ông chính thức làm việc từ ngày 15/3/2026 tại điểm tập huấn ở Hà Nội.

Với kinh nghiệm huấn luyện các VĐV giành huy chương vàng Olympic, ông Li Shunzhu được kỳ vọng sẽ mang lại sự thay đổi rõ nét về chuyên môn, đặc biệt trong khâu chuẩn bị tâm lý và điều chỉnh chiến thuật thi đấu, những yếu tố mà cử tạ Việt Nam còn thiếu.

Bên cạnh đó, việc lựa chọn chuyên gia Trung Quốc cũng có lợi thế về ngôn ngữ và sự tương đồng trong phương pháp huấn luyện, giúp quá trình phối hợp giữa HLV nội, vốn có thể giao tiếp tốt bằng tiếng Trung Quốc, và chuyên gia ngoại diễn ra thuận lợi hơn.

Dù vậy, như nhiều chuyên gia nhận định, dù chuyên gia ngoại có vai trò quan trọng nhưng để tạo ra bước đột phá thực sự, cử tạ Việt Nam cần các điều kiện huấn luyện đồng bộ. Trong đó, không thể thiếu các yếu tố về y học thể thao, dinh dưỡng, phục hồi và khoa học dữ liệu.

Trong trao đổi gần đây, Trưởng phòng Thể thao thành tích cao (Cục TDTT Việt Nam) Hoàng Quốc Vinh đã nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm đầy đủ các điều kiện này song song với việc thuê chuyên gia. Điều này nhằm giúp VĐV không chỉ nâng cao thành tích mà còn duy trì phong độ ổn định, hạn chế chấn thương và đạt trạng thái tốt nhất khi bước vào thi đấu. Một trong những giải pháp đáng chú ý là việc nghiên cứu lắp đặt sàn tập mô phỏng thi đấu thực tế, với hệ thống ánh sáng và không gian tương tự sân đấu. Đây là mô hình đã được cử tạ Trung Quốc áp dụng thành công, giúp VĐV rèn luyện bản lĩnh và thích nghi với áp lực thi đấu.

Trong kế hoạch hai năm tới, cử tạ Việt Nam xác định hai mục tiêu lớn là ASIAD 2026 tại Nhật Bản và Olympic 2028 tại Mỹ.

Thực tế, trong lịch sử, cử tạ Việt Nam chưa từng giành Huy chương vàng tại ASIAD, trong khi thành tích tốt nhất tại Olympic là một Huy chương bạc và một Huy chương đồng. Khoảng cách với đỉnh cao châu lục và Olympic thực tế đang ngày càng rộng ra với các đô cử Việt Nam nhưng vẫn có thể thu hẹp nếu có chiến lược đúng đắn. Để từ đó, cử tạ Việt Nam có thể mơ tới việc tranh chấp Huy chương vàng ASIAD hay tấm huy chương Olympic như lứa lực sĩ Hoàng Anh Tuấn, Trần Lê Quốc Toàn từng làm được.

Giấc mơ ấy giờ đây đã có thêm điểm tựa, từ một quyết định mời chuyên gia ngoại trở lại. Trong bối cảnh thể thao đỉnh cao ngày càng cạnh tranh khốc liệt, việc quay lại với mô hình chuyên gia ngoại sau hơn một thập kỷ gián đoạn cho thấy quyết tâm thay đổi tư duy huấn luyện, đầu tư có trọng tâm, trọng điểm của ngành thể thao Việt Nam.