Cú sốc mới đối với thị trường khí đốt toàn cầu

Theo Bộ Quốc phòng Qatar, ngày 2/3, các máy bay không người lái của Iran đã tấn công hai địa điểm trọng yếu: một bể chứa nước tại nhà máy điện ở Mesaieed Industrial City và một cơ sở năng lượng của QatarEnergy tại tổ hợp công nghiệp Ras Laffan – trung tâm sản xuất LNG lớn nhất thế giới.

Dù không ghi nhận thương vong, QatarEnergy đã quyết định đình chỉ sản xuất LNG và các sản phẩm liên quan tại những cơ sở bị ảnh hưởng vì lý do an ninh. Công ty buộc phải tuyên bố tình trạng “force majeure” – điều khoản pháp lý cho phép doanh nghiệp tạm miễn nghĩa vụ hợp đồng trong các trường hợp bất khả kháng như chiến tranh hoặc tấn công vũ trang, theo các nguồn tin từ Reuters và Bloomberg.

Tổ hợp Ras Laffan là đầu mối chế biến và xuất khẩu LNG chủ lực của Qatar. Việc ngừng hoạt động tại đây đồng nghĩa với việc một phần đáng kể nguồn cung toàn cầu bị rút khỏi thị trường chỉ trong thời gian ngắn.

Sự cố xảy ra trong bối cảnh căng thẳng quân sự giữa Iran và Mỹ leo thang trên biển, cùng với các đợt phóng tên lửa xuyên khu vực, khiến giao thương qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng chiến lược gần như tê liệt.

Theo Reuters, ít nhất 150 tàu, bao gồm nhiều tàu chở LNG, đã phải thả neo trong khu vực. Hãng thông tấn Anadolu cho biết lưu lượng tàu chở LNG và dầu qua eo biển đã giảm tới 86%, với khoảng 700 tàu mắc kẹt ở hai đầu tuyến đường.

Hormuz là huyết mạch của thương mại dầu khí toàn cầu. Khi tuyến vận tải này bị bóp nghẹt, ngay cả những nguồn cung chưa bị ảnh hưởng trực tiếp bởi tấn công cũng khó tiếp cận thị trường.

Qatar hiện chiếm khoảng 20% xuất khẩu LNG toàn cầu. Việc nguồn cung này suy giảm ngay lập tức tạo ra cú sốc cung, đẩy giá tăng mạnh.

Ngay sau thông báo của QatarEnergy, giá khí đốt bán buôn chuẩn tại Hà Lan và Anh đã tăng gần 50%, trong khi giá LNG chuẩn tại châu Á tăng gần 39%.

Al Jazeera trích lời Rachel Ziemba, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm An ninh Mỹ Mới, nhận định đây là một bước leo thang rõ rệt khi cơ sở hạ tầng năng lượng vùng Vịnh bị nhắm mục tiêu.

Tuy nhiên, Maksim Sonin, chuyên gia năng lượng tại Trung tâm Nhiên liệu Tương lai của Đại học Stanford, cho rằng thị trường sẽ chứng kiến biến động ngắn hạn nhưng chưa thể gọi đây là một “cuộc khủng hoảng” tương tự năm 2022 – thời điểm châu Âu phải cắt giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga sau xung đột Ukraine.

Khoảng 82% doanh số LNG của QatarEnergy được xuất sang châu Á. Các nền kinh tế như Bangladesh, Ấn Độ và Pakistan phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung này và có thể chịu áp lực giá lớn nhất trong ngắn hạn.

Trung Quốc – nước nhập khẩu khí tự nhiên lớn nhất thế giới, phần lớn lấy nguồn từ Australia, chiếm khoảng 34% lượng nhập khẩu, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, do đó mức độ phụ thuộc trực tiếp vào Qatar thấp hơn so với một số quốc gia Nam Á. Tuy nhiên, sự thiếu hụt nguồn cung toàn cầu có thể khiến Trung Quốc vẫn phải đối mặt với giá cao hơn do cạnh tranh mua hàng trên thị trường giao ngay.

Trước năm 2022, Nga từng là nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, nhưng doanh số đã sụt giảm mạnh sau chiến sự Ukraine. Hiện nay, Mỹ là nhà xuất khẩu LNG số một toàn cầu, tiếp theo là Qatar và Australia.

Trong bối cảnh Qatar tạm ngừng sản xuất, áp lực có thể dồn lên các nhà cung cấp còn lại, đặc biệt là Mỹ, nhằm bù đắp phần thiếu hụt. Tuy nhiên, năng lực tăng sản lượng trong ngắn hạn không phải là vô hạn, nhất là khi các chuỗi cung ứng LNG đòi hỏi hạ tầng hóa lỏng, vận chuyển và tái khí hóa phức tạp.

Dù phần lớn LNG Qatar hướng sang châu Á, việc nguồn cung toàn cầu thu hẹp vẫn gây sức ép lên châu Âu – khu vực đã trải qua cuộc khủng hoảng khí đốt nghiêm trọng năm 2022.

Điểm tích cực duy nhất, theo giới phân tích, là mùa đông khắc nghiệt tại châu Âu đã qua giai đoạn cao điểm, giúp giảm áp lực tiêu thụ tức thời. Tuy nhiên, nếu Qatar duy trì tình trạng ngừng hoạt động trong thời gian dài, các nước châu Âu sẽ phải đối mặt với chi phí bổ sung dự trữ khí cho mùa đông tới.

Nhóm điều phối khí đốt của Liên minh châu Âu dự kiến họp khẩn để đánh giá tác động của xung đột lan rộng tại Trung Đông và khả năng phối hợp phản ứng nhằm đảm bảo an ninh nguồn cung.

Việc QatarEnergy đình chỉ sản xuất không chỉ là một sự cố kỹ thuật, mà phản ánh mức độ rủi ro địa chính trị ngày càng gia tăng đối với hạ tầng năng lượng toàn cầu. Khi một nhà cung cấp chiếm tới 1/5 thị phần thế giới bị gián đoạn, hiệu ứng dây chuyền là điều khó tránh khỏi.

Trong ngắn hạn, thị trường LNG nhiều khả năng sẽ tiếp tục biến động mạnh. Trong trung và dài hạn, các quốc gia nhập khẩu có thể phải đẩy nhanh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung và đầu tư vào an ninh năng lượng – một bài học đã từng được khắc sâu sau cuộc khủng hoảng năm 2022.