Cơ quan điều tra chỉ đề nghị, sao lại phải bồi thường?

“Căn cứ Điều 163 Bộ luật tố tụng hình sự cũ và Điều 232, 233 thì kết luận của cơ quan điều tra (CQĐT) chỉ là đề nghị, mà đã là đề nghị thì Viện Kiểm sát (VKS) có thể chấp nhận hoặc không được chấp nhận. Vậy tại sao lại bắt người đề nghị phải bồi thường?" - ĐBQH Nguyễn Hữu Cầu nêu quan điểm, đề nghị bỏ khoản 3 Điều 34 dự thảo Luật trách nhiệm bồi thường của nhà nước (sửa đổi), sáng 31-5.

Phiên thảo luận về Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (sửa đổi) sáng 31-5 sôi nổi và làm “nóng” nghị trường bởi các ý kiến phát biểu và tranh luận về cơ quan tố tụng chịu trách nhiệm bồi thường khi có oan sai.

Khoản 3 Điều 34 dự thảo luật quy định, Cơ quan điều tra (CQĐT) hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra là cơ quan giải quyết bồi thường trong trường hợp Viện kiểm sát (VKS) trả hồ sơ để điều tra bổ sung, CQĐT ra kết luận điều tra bổ sung hoặc giữ nguyên kết luận điều tra ban đầu nhưng VKS ra quyết định đình chỉ vụ án vì người bị khởi tố không thực hiện hành vi phạm tội hoặc hành vi không cấu thành tội phạm.

ĐBQH Bùi Văn Xuyền
ĐBQH Bùi Văn Xuyền

ĐBQH Bùi Văn Xuyền (Thái Bình) bày tỏ sự đồng tình với quan điểm của Bộ Công an là trách nhiệm bồi thường thuộc về VKS, chứ không phải của CQĐT như dự thảo luật. 

Ông lý giải, giai đoạn này VKS đã tham gia thực hiện quyền công tố và kiểm sát các hoạt động điều tra như phê chuẩn quyết định khởi tố bị can, phê chuẩn lệnh tạm giam của cơ quan điều tra (CQĐT), kiểm sát ra quyết định khởi tố bị can, lệnh tạm giam, quyết định tạm giam… Sau khi CQĐT hoàn tất hồ sơ chuyển sang VKS thì VKS thực hiện quyền công tố, xem xét và trả lại hồ sơ điều tra bổ sung. CQĐT thực hiện nhiệm vụ điều tra bổ sung và có kết luận điều tra bổ sung xong thì lại chuyển hồ sơ cho VKS và VKS lúc này ra quyết định đình chỉ vụ án.

“Điều này đã được quy định trong luật hiện hành và quá trình thực hiện trong thời gian qua báo cáo của Chính phủ cũng như trong thực tiễn không có gì vướng mắc lớn và cần phải sửa” – đại biểu nói. Theo ông, nếu quy định như Khoản 3, Điều 34 cũng có thể dẫn tới việc trả hồ sơ rồi đùn đẩy trách nhiệm cho nhau và có thể dẫn tới kéo dài thời gian bồi thường làm ảnh hưởng đến việc giải quyết bồi thường, đề nghị lấy lại quy định của luật hiện hành phù hợp hơn.

ĐBQH Đinh Công Sỹ (Sơn La) lại cho rằng, trong trường hợp tòa án (TA) sơ thẩm đã tuyên có tội, tòa phúc thẩm hủy để điều tra lại, sau đó CQĐT điều tra lại nhưng VKS không phê chuẩn và yêu cầu điều tra bổ sung; nhưng sau nhiều lần điều tra bổ sung mà VKS vẫn không đồng ý và đình chỉ vụ án vì bị can không thực hiện hành vi phạm tội hoặc hành vi không cấu thành tội phạm thì sẽ áp dụng Khoản 3, Điều 34 hay Khoản 5, Điều 36. Trường hợp theo Khoản 3, Điều 34 nghĩa là CQĐT phải bồi thường.

ĐBQH Nguyễn Hữu Cầu
ĐBQH Nguyễn Hữu Cầu

Tranh luận vấn đề này, ĐBQH Nguyễn Hữu Cầu (Nghệ An) nêu quan điểm, Khoản 3 Điều 34 là khoản thừa vì trùng với khoản 1, 2 của Điều 35 về trách nhiệm của VKS. “Căn cứ Điều 163 Bộ luật tố tụng hình sự cũ và Điều 232, 233 thì kết luận của CQĐT chỉ là đề nghị, mà đã là đề nghị thì VKS có thể chấp nhận hoặc không được chấp nhận. Vậy tại sao lại bắt người đề nghị (CQĐT) phải bồi thường? Do đó Khoản 3 Điều 34 là không cần thiết” – ông nói.

Đồng tình cao với nguyên tắc chung là cơ quan quyết định gây ra oan sai sau cùng thì phải chịu trách nhiệm bồi thường, đại biểu Nguyễn Hữu Cầu cho rằng VKS không phải là cơ quan bồi thường cho cả 3 cơ quan (CSĐT, VKS, TA), và việc xác định điểm rơi cơ quan nào gây ra oan sai sau cùng dễ chứ không khó.

“Chỉ cần chia ra hai nhóm quan hệ là xác định được ngay. Thứ nhất là nhóm quan hệ giữa VKS và TA, đây là nhóm quan hệ trung tâm giữa bên buộc tội và bên kết tội. Ai ra quyết định buộc tội sai thì người đó phải đền bù, ai ra quyết định kết tội sai thì người đó phải đền bù. Theo đó, tại Khoản 3,4,5,7 của Điều 35 thì VKS đền bù là đúng; tại Điều 36 thì TA đền bù là đúng. Mối quan hệ thứ 2 là giữa VKS và CQĐT. Người ra quyết định sau cùng là người ra quyết định có hiệu lực pháp lý cao nhất. Ví dụ, CQĐT đề nghị VKS phê chuẩn thì VKS phải đền bù. VKS yêu cầu CQĐT áp dụng biện pháp nào mà sau này oan sai thì VKS cũng phải đền bù” – đại biểu phân tích.

Giải trình thêm trước Quốc hội về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long khẳng định, việc xác định cơ quan giải quyết bồi thường phải theo một nguyên tắc là cơ quan kê oan sai sau cùng.

“Vấn đề này chúng tôi thảo luận nhiều lần, đồng chí Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu đã triệu tập các cơ quan tố tụng mấy lần để thảo luận. Tôi thấy cơ bản đã thống nhất được, tuy nhiên có điểm rơi mà chúng ta thảo luận nhiều liên quan đến Khoản 3, Điều 34 chưa có sự thống nhất cao giữa các cơ quan tố tụng, cụ thể là CQĐT và VKS” – Bộ trưởng nói.

Ông khẳng định sẽ tiếp tục cố gắng thiết kế Luật có sự tham gia của các cơ quan để đạt sự đồng thuận, còn nếu không vẫn phải theo nguyên tắc. 

Quỳnh Vinh

Các tin khác

Thẩm tra dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia

Thẩm tra dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia

Dự thảo Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia gồm 41 điều, được chia thành 7 chương; quy định về nguyên tắc bảo vệ, tiêu chí xác định, thẩm quyền xác định, biện pháp bảo vệ, lực lượng bảo vệ, quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, công dân trong bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia.

Cần thiết xây dựng cộng đồng thực thi pháp luật ASEAN có tính kết nối cao hơn

Cần thiết xây dựng cộng đồng thực thi pháp luật ASEAN có tính kết nối cao hơn

Trong khuôn khổ Hội nghị lãnh đạo cấp cao cơ quan thực thi pháp luật các nước ASEAN về hợp tác đấu tranh với tội phạm truy nã dưới chủ đề "Tăng cường hợp tác khu vực vì một ASEAN thượng tôn pháp luật và không có tội phạm truy nã", sáng 30/9, ngài Kao Kim Hourn, Tổng Thư ký ASEAN đã có bài phát biểu dưới hình thức ghi hình.

Bộ trưởng Lương Tam Quang với các Trưởng đoàn các nước ASEAN tại hội nghị.

Vì một ASEAN thượng tôn pháp luật và không có tội phạm truy nã

Sáng 30/9, Hội nghị lãnh đạo cơ quan thực thi pháp luật các nước ASEAN về hợp tác đấu tranh với tội phạm truy nã do Bộ Công an Việt Nam chủ trì tổ chức với chủ đề "Tăng cường hợp tác khu vực vì một ASEAN thượng tôn pháp luật và không có tội phạm truy nã" đã khai mạc trọng thể tại Thủ đô Hà Nội.

Thảo luận 7 luật trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch

Thảo luận 7 luật trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch

Qua thảo luận, các đại biểu Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát quy định về phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục và đẩy mạnh chuyển đổi số, bảo đảm các quy định mới đi vào thực chất, không phát sinh gánh nặng cho người dân, doanh nghiệp.

Đề xuất duy trì phương thức bảo hiểm xã hội phù hợp cho người cao tuổi, người khuyết tật

Đề xuất duy trì phương thức bảo hiểm xã hội phù hợp cho người cao tuổi, người khuyết tật

Đại biểu Quốc hội đề nghị khi thiết kế thủ tục, dự thảo luật Bảo hiểm xã hội phải tính đến một bộ phận người dân chưa có điều kiện sử dụng thiết bị thông minh, kỹ năng số còn hạn chế hoặc việc kết nối dữ liệu chưa ổn định, không để phương thức điện tử trở thành rào cản mới đối với việc thực hiện quyền bảo hiểm xã hội.

Tháo điểm nghẽn, hiện thực hóa mục tiêu xây dựng trên 5.000km đường bộ cao tốc

Tháo điểm nghẽn, hiện thực hóa mục tiêu xây dựng trên 5.000km đường bộ cao tốc

Ngày 29/9, Bộ Xây dựng đã tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026-2030. Sự kiện quy tụ khoảng 170 đại biểu đại diện các cơ quan của Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương, chính quyền địa phương, các tổ chức tín dụng, chuyên gia kinh tế và đông đảo cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia. 

Gần 2,2 triệu bài tham dự cuộc thi tìm hiểu Hiến pháp và pháp luật

Gần 2,2 triệu bài tham dự cuộc thi tìm hiểu Hiến pháp và pháp luật

Cuộc thi trực tuyến trên Cổng Pháp luật quốc gia Tìm hiểu Hiến pháp và pháp luật do Bộ Tư pháp tổ chức đang thu hút đông đảo người dân trên cả nước tham gia, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng. Đặc biệt, đồng bào các dân tộc rất ít người cùng nhiều nhóm đối tượng đặc thù sôi nổi tham gia cuộc thi cho thấy độ bao phủ rộng và khả năng kết nối đa dạng người dân của hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật trên môi trường số.

Xử lý vi phạm thận trọng, kẻo "vạ lây" người thứ ba

Xử lý vi phạm thận trọng, kẻo "vạ lây" người thứ ba

Nhiều đại biểu có ý kiến về đề xuất tăng mức phạt tiền tối đa cũng như việc chuyển giao thẩm quyền và áp dụng các biện pháp cưỡng chế mới đòi hỏi phải đánh giá tác động kỹ lưỡng, để vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, vừa không gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Cho ý kiến các luật, bộ luật: Hình sự, Tố tụng hình sự, Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi)

Cho ý kiến các luật, bộ luật: Hình sự, Tố tụng hình sự, Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi)

Thảo luận về Bộ luật Hình sự (sửa đổi); Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi); Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), các đại biểu đều thống nhất cần phải sửa đổi các luật, bộ luật trên nhằm kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn.

Nhiều nơi nghĩa vụ chỉ trên giấy còn trước cổng nhà, xe rác vẫn gom chung

Nhiều nơi nghĩa vụ chỉ trên giấy còn trước cổng nhà, xe rác vẫn gom chung

Các đại biểu đã tập trung thảo luận nhằm tháo gỡ “nút thắt” trong công tác quản lý chất thải. Từ đó nhấn mạnh việc phân loại rác tại nguồn hay quản lý chất thải xây dựng không chỉ là nghĩa vụ riêng lẻ của người dân mà phải được thiết kế thành một chuỗi trách nhiệm đồng bộ của cả hệ thống từ chính quyền địa phương đến các đơn vị thu gom, xử lý.

Sửa Luật Điện lực: Người dân cần được bảo vệ trước các khoản chi không hợp lý

Sửa Luật Điện lực: Người dân cần được bảo vệ trước các khoản chi không hợp lý

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, giá điện hợp lý cũng không thể là cơ chế chuyển mọi rủi ro và chi phí của hoạt động đầu tư, kinh doanh sang người sử dụng điện. Điều chúng ta cần là một khuôn khổ minh bạch, trong đó nhà đầu tư có cơ hội thu hồi chi phí chính đáng, đơn vị điện lực có động lực nâng cao hiệu quả, còn người dân biết mình đang trả tiền cho những khoản chi phí nào và được bảo vệ trước các khoản chi không hợp lý.

Bảo đảm an ninh dữ liệu góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân

Bảo đảm an ninh dữ liệu góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân

Sáng 28/9, thảo luận tại Hội nghị đại biểu Quốc hội (ĐBQH) hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, nhiệm kỳ Quốc hội khoá XVI, các ĐBQH đã thảo luận, góp ý kiến về các dự thảo luật thuộc lĩnh vực an ninh: Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia; Luật An ninh dữ liệu; Luật Định danh và xác thực điện tử.