Tờ trình do Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng trình bày cho biết, việc xây dựng dự thảo nghị quyết nhằm tạo ra các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội nhằm tạo cơ sở pháp lý hữu hiệu để phát huy tiềm năng, lợi thế, tạo đột phá, giải quyết các điểm nghẽn, nút thắt về phát triển kinh tế - xã hội của TP, góp phần xây dựng và phát triển TP Hồ Chí Minh đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2045 như mục tiêu đã đặt ra tại các nghị quyết của Bộ Chính trị và Quốc hội.
Dự thảo nghị quyết bao gồm 12 điều, quy định thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP Hồ Chí Minh về quản lý đầu tư; tài chính, ngân sách nhà nước; quản lý đô thị và tài nguyên môi trường; ngành, nghề ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược vào TP; quản lý khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo; tổ chức bộ máy của chính quyền TP Hồ Chí Minh và TP Thủ Đức.
Trong đó, quy định thí điểm mô hình phát triển đô thị theo định hướng phát triển giao thông (TOD); TP được mở rộng lĩnh vực áp dụng đầu tư theo phương thức PPP đối với các dự án đầu tư trong lĩnh vực thể thao, công nghiệp văn hóa, bảo tàng, di tích và di sản văn hóa với quy mô không thấp hơn 100 tỷ đồng. Được áp dụng hợp đồng BOT đối với dự án công trình đường bộ hiện hữu; được thực hiện dự án đầu tư theo Hợp đồng BT thanh toán bằng tiền từ ngân sách TP.
Bên cạnh đó, HĐND TP quyết định dự toán, phân bổ ngân sách TP bảo đảm phù hợp với các định hướng cơ cấu lại ngân sách, phát triển kinh tế - xã hội và các lĩnh vực quan trọng theo quy định của Quốc hội và Chính phủ; quy định TP được tăng tổng mức dư nợ vay không vượt quá 120% số thu ngân sách TP được hưởng theo phân cấp...
Qua thẩm tra, Thường trực Ủy ban Tài chính - Ngân sách (UBTCNS) tán thành sự cần thiết ban hành nghị quyết với các căn cứ chính trị, pháp lý, thực tiễn, đặc biệt khi TP Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, thương mại, tài chính lớn nhất cả nước, có vai trò quan trọng trong điều tiết về ngân sách Trung ương, hiện đang đóng góp khoảng 27%. Việc có chính sách vượt trội là cần thiết, không chỉ đối với TP Hồ Chí Minh mà cả Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và cả đất nước.
Về các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), theo Phó Chủ nhiệm UBTCNS Vũ Thị Lưu Mai, trên thực tế, có những dự án quy mô vốn thấp nhưng vẫn là cấp thiết. Do vậy, để bảo đảm linh hoạt, đề nghị không quy định mức vốn cụ thể và giao HĐND TP quyết định phù hợp tình hình thực tiễn. Một số ý kiến đề nghị áp dụng PPP đối với cả lĩnh vực giáo dục, y tế, khoa học, công nghệ và giao cho HĐND TP quyết định mức cụ thể trên cơ sở nhu cầu các dự án cần xã hội hóa.
Đối với đề xuất áp dụng hợp đồng BOT để xây dựng nâng cấp, mở rộng đường bộ hiện hữu: Đa số ý kiến nhất trí với đề xuất này vì cần thiết có cơ sở pháp lý để huy động thêm nguồn lực cải tạo, nâng cấp, mở rộng các công trình giao thông trên địa bàn. Luật PPP năm 2020 không hạn chế các dự án BOT chỉ được áp dụng đối với tuyến đường mới và theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật thì phải áp dụng theo quy định của Luật PPP...
Góp ý về dự thảo nghị quyết, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ cho biết, đa số ý kiến của Đảng đoàn Quốc hội và UBTVQH đồng ý với việc cần mở rộng phạm vi áp dụng PPP hơn so với nội dung đề xuất, không chỉ là lĩnh vực thể thao mà có thể văn hóa, y tế. "Tức là những gì mà luật không quy định nhưng TP thấy cần thiết thì có thể mở rộng ra" - Chủ tịch Quốc hội lưu ý, đồng thời, không cần thiết quy định tổng mức đầu tư mà phân cấp cho TP chủ động trong thực hiện.
Về triển khai BOT trên đường hiện hữu, Chủ tịch Quốc hội đồng tình với dự thảo, đồng thời đề nghị Chính phủ và Cơ quan thẩm tra nghiên cứu có thêm quy định có tính chất như "van khóa", quy định về điều kiện, thủ tục thực hiện để hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và chủ đầu tư. Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị TP Hồ Chí Minh nên tính toán kỹ phương án tài chính và các cơ chế chính sách kèm theo để đảm bảo hài hòa và hợp lý trong quá trình tổ chức và triển khai...
Kết lại nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải nêu rõ, UBTVQH cơ bản tán thành sự cần thiết, thống nhất trình Quốc hội dự thảo nghị quyết; đồng thời đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu ý kiến của Chủ tịch Quốc hội và các đại biểu để hoàn thiện. UBTCNS cần họp toàn thể để thẩm tra nội dung này. Với các nội dung nhất định, Đảng đoàn Quốc hội sẽ báo cáo Bộ Chính trị xem xét, cho ý kiến...
Cơ chế đặc thù giúp TP Cần Thơ tạo động lực phát triển cả vùng 
Cơ chế đặc thù cho Hà Nội dễ gây ra hiểu lầm theo hướng “đặc quyền đặc lợi” 
Đà Nẵng và Hải Phòng sẽ có cơ chế đặc thù để phát triển 
