Sau hơn 20 năm khởi động Dự án nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Xuyên Tâm, ngày 18/11 vừa qua chủ đầu tư là BQL dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP Hồ Chí Minh (Ban Hạ tầng) đã phải cho phép nhà thầu khởi công gói thầu XL-01 và XL-02 trong điều kiện vừa làm vừa đẩy mạnh việc di dời, bàn giao mặt bằng.
Mặc dù chỉ có tổng chiều dài 8,875km, gồm tuyến chính dài 6,638km và ba tuyến nhánh dài 2,237km, nhưng đây là dự án hạ tầng - môi trường quy mô lớn, có vai trò quan trọng trong việc giải quyết ngập úng, cải thiện môi trường nước và chỉnh trang đô thị.
Sau lần tăng tổng vốn đầu tư lên rất cao, từ mức 9.664 tỷ đồng lên 17.229 tỷ đồng, TP Hồ Chí Minh đã ấn định thời điểm khởi công dự án là vào tháng 4 vừa qua. Tuy vậy, việc đền bù, giải tỏa phục vụ dự án vẫn rất chậm trong khi tổng số tiền phải chi trả lên tới 13.937 tỷ đồng.
Theo ông Đậu An Phúc, Giám đốc Ban Hạ tầng, toàn bộ số vốn đầu tư công Ban Hạ tầng được giao giải ngân trong năm ngoái để chi trả bồi thường, hỗ trợ cho người dân, đến cuối năm vừa qua Ban Hạ tầng đã chuyển cho Ban Bồi thường, giải phóng mặt bằng Bình Thạnh và Gò Vấp.
Để phục vụ thi công dự án này, trên địa bàn quận Bình Thạnh cũ có 2.077 hộ dân và cơ quan, tổ chức phải chịu ảnh hưởng, trong đó có 1.230 trường hợp phải giải tỏa "trắng" để phục vụ dự án. Nhưng gần đến thời điểm phải bàn giao toàn bộ mặt bằng, địa phương mới chỉ dừng lại ở việc ban hành 1.993 thông báo thu hồi đất và dự thảo phương án chi tiết bồi thường, hỗ trợ và tái định cư với 1.334 hồ sơ. Trong số này, địa phương cũng mới chỉ tiếp xúc được 784 đại diện hộ dân để lấy ý kiến cho phương án bồi thường.
Sau khi sáp nhập, việc bồi thường cũng được các phường Gia Định, Bình Thạnh, Bình Lợi Trung tiến hành rất chậm khiến dự án phải vừa thi công, vừa chờ cơ quan có trách nhiệm “ưu tiên đẩy mạnh công tác di dời, giải tỏa”.
Tháng 11/2024, Ban Hạ tầng đã dự kiến cho khởi công gói thầu XL-03 của dự án, nhưng bị vướng 20 hộ dân thuộc dự án khu dân cư Bình Hòa. Mốc thời hạn đặt ra là đến cuối tháng 4, địa phương đã phải bàn giao toàn bộ mặt bằng cho Ban Hạ tầng, nhưng theo ông Đậu An Phúc, tới tháng 6 vừa qua địa phương mới chỉ bàn giao được 87 trong tổng số 130 trường hợp phải thu hồi đất.
Để cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng, chỉnh trang đô thị, giai đoạn 2011-2015 TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu di dời 14.101 căn nhà trên và ven các tuyến kênh, rạch ô nhiễm, nhưng chỉ thực hiện được gần 30% trong số này. Giai đoạn 2015 - 2020 mục tiêu thành phố đặt ra là hoàn thành việc di dời đối với 20.000 căn nhà trên và ven kênh rạch, nhưng con số thực hiện cũng chỉ là hơn 12%.
Ngày 28/5 vừa qua Sở Xây dựng thành phố đã trình UBND thành phố tờ trình kèm theo dự thảo Đề án chỉnh trang đô thị khu vực nhà trên và ven sông, kênh, rạch giai đoạn 2025-2030. Mục tiêu được Sở Xây dựng nêu ra là tiếp tục di dời gần 40.000 căn nhà trên và ven các tuyến kênh, rạch trong 5 năm tới.
Lộ trình thực hiện được dự kiến là đến năm 2027 sẽ hoàn thành các bước lập thủ tục quy hoạch 1/2000 ở các khu vực dự kiến chỉnh trang đô thị. Trong các năm 2028-2030 sẽ cơ bản hoàn thành việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho người dân sống trên và ven các tuyến sông, kênh, rạch.
Đánh giá về những khó khăn, thách thức, chính Sở Xây dựng cũng đã phải thừa nhận rằng, chi phí thực hiện di dời, tổ chức lại cuộc sống cho các hộ dân sống trên và ven sông, kênh, rạch chiếm tỷ lệ lớn trong tổng mức đầu tư các dự án. Các chương trình, dự án chỉnh trang đô thị tại thành phố trước đây thuận lợi hơn do có thể huy động nguồn vốn vay ODA và các nguồn quỹ đất công. Nhưng nay các điều kiện này gần như không còn.
Để có thể chấm dứt tình trạng dự án cải tạo môi trường kênh, rạch vừa làm vừa phải chờ mặt bằng như trên thì đến nay vẫn chưa thấy đơn vị có trách nhiệm nào đưa ra được giải pháp hiệu quả.
Liên tiếp xảy ra sạt lở bờ sông, kênh rạch trên địa bàn tỉnh An Giang 
Cần Thơ: Xử lý cơ sở kinh doanh lấn chiếm kênh rạch 
