Nhiều cơ chế còn vướng mắc
Những năm qua, nhờ loại trái cây này, nhiều hộ gia đình đã có thu nhập cao, ổn định và vươn lên làm giàu. Tuy nhiên, việc phát triển “nóng” về diện tích, kỹ thuật canh tác còn nhiều hạn chế cũng đã đặt ra nhiều vấn đề trong việc đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.
Bà Nguyễn Thị Thủy, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN và MT) tỉnh Đắk Lắk cho biết, đến nay toàn tỉnh đã có khoảng 41.000ha, sản lượng ước đạt hơn 446.000 tấn. “Trong niên vụ năm 2025, loại trái cây này đã mang về khoảng 1,1 tỷ USD, đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu nông sản của địa phương. Tuy nhiên, đến nay, toàn tỉnh mới chỉ được phê duyệt 280 mã số vùng trồng sầu riêng với diện tích khoảng 7.500ha và 42 mã số cơ sở đóng gói.Tiến độ cấp mã số vùng trồng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành hàng khi diện tích đủ điều kiện mới đạt khoảng 41,7% tổng diện tích sầu riêng đang cho thu hoạch”, bà Thuỷ thông tin.
Cũng theo bà Thuỷ, một trong những nguyên nhân lớn nhất dẫn đến tình trạng trên là quy định về vùng trồng còn chưa phù hợp với thực tiễn sản xuất sầu riêng tại Tây Nguyên. Phần lớn diện tích sầu riêng được trồng xen với cà phê, hồ tiêu hoặc các loại cây lâu năm khác nên gặp khó khăn trong việc đáp ứng điều kiện cấp mã số vùng trồng. “Do đó, đề nghị Bộ NN và MT kiến nghị Chính phủ xem xét sửa đổi khoản 1, Điều 3, Nghị định 38/2026/NĐ-CP theo hướng cho phép cấp mã số vùng trồng đối với diện tích cây ăn quả trồng xen bền vững, nếu chứng minh được việc áp dụng thống nhất quy trình kiểm soát sinh vật gây hại và an toàn thực phẩm. Thay đổi này sẽ phần nào khắc phục được những vướng mắc trong việc cấp mã số vùng trồng”, bà Thủy kiến nghị.
Ông Nguyễn Hắc Hiển, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Lắk cho biết, theo quy định hiện hành tại Nghị định 38, vùng trồng được xác định là khu vực chỉ sản xuất một loại cây trồng, áp dụng thống nhất quy trình kỹ thuật và có điều kiện sinh thái tương đồng. Đây là quy định nhằm nâng cao tính minh bạch và khả năng kiểm soát chất lượng, song trong điều kiện sản xuất của Việt Nam lại phát sinh nhiều khó khăn. Phần lớn diện tích canh tác của nông hộ còn nhỏ lẻ, để hình thành một vùng trồng đạt quy mô khoảng 10ha phải có sự tham gia của nhiều hộ dân, trong khi điều kiện sản xuất, mức độ liên kết và hiện trạng cây trồng chưa đồng đều.
Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Tố Trân, Phó giám đốc Sở NN và MT tỉnh Gia Lai cho hay, diện tích cây sầu riêng ngày càng tăng đồng nghĩa với khối lượng hồ sơ cấp mã số vùng trồng ngày càng lớn, trong khi đó đội ngũ cán bộ thực hiện việc này còn hạn chế. Việc kiểm tra, thẩm định vẫn phải thực hiện theo từng hồ sơ, từng mẫu cụ thể nên áp lực rất lớn. “Địa phương mong muốn Bộ NN và MT tiếp tục rà soát, điều chỉnh những quy định chưa phù hợp để giảm tải cho cơ sở nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý”, bà Trân nói.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lê Vũ Tuấn Anh, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu (xã Krông Pắk, tỉnh Đắk Lắk) cho rằng, hiện Đắk Lắk mới chỉ có 42 mã số cơ sở đóng gói, chưa đáp ứng được nhu cầu thu mua, xử lý toàn bộ sản lượng sầu riêng của tỉnh. “Với hơn 446.000 tấn quả, việc thu mua, đóng gói và xử lý là rất lớn. Trong khi đó, sầu riêng là loại trái cây đặc thù, chỉ thu hoạch trong một thời gian ngắn nhất định, nếu không xử lý kịp sẽ gây ra tình trạng ùn ứ, hư hỏng. Do đó, các doanh nghiệp mong muốn chính quyền địa phương, Bộ ngành Trung ương sớm thúc đẩy việc cấp thêm mã số cơ sở đóng gói để doanh nghiệp yên tâm thu mua, tránh nguy cơ ùn ứ sản phẩm của bà con nông dân”, ông Tuấn Anh nhấn mạnh.
Bà Ngô Thị Minh Trinh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Ea Knuếc cho biết, toàn xã có khoảng 5.000ha sầu riêng và là cây trồng chủ lực của địa phương. Khoảng 90% sản lượng được tiêu thụ qua thị trường xuất khẩu. Việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, minh bạch chất lượng và giá bán không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn góp phần bảo vệ uy tín thương hiệu sầu riêng của địa phương, hạn chế tình trạng sản phẩm chất lượng không đồng đều ảnh hưởng đến thị trường.
Tập trung mọi nguồn lực để tháo gỡ khó khăn
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn cho biết, tỉnh sẽ tiếp tục rà soát các vùng trồng còn vướng mắc về chủ thể pháp lý, phối hợp với các đơn vị của Bộ NN và MT hoàn thiện hồ sơ, đồng thời kêu gọi thêm doanh nghiệp đầu tư cơ sở đóng gói và chế biến để nâng cao năng lực tiêu thụ.
Theo ông Nguyễn Thiên Văn, hiện hoạt động xuất khẩu sầu riêng đang chịu áp lực rất lớn từ các quy định kiểm soát của nước nhập khẩu, đặc biệt là các chỉ tiêu về Cadimi, chất Vàng O, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kiểm dịch thực vật. Ngoài ra, việc tất cả các lô hàng đều phải kiểm nghiệm trước khi xuất khẩu cũng đang tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp bởi Đắk Lắk chưa có phòng thử nghiệm được phía Trung Quốc công nhận. Các doanh nghiệp phải gửi mẫu đến TP Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Đà Nẵng hoặc Hà Nội, làm tăng đáng kể chi phí và thời gian thông quan.
“Để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành hàng, tỉnh kiến nghị Bộ NN và MT hỗ trợ xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc đồng bộ, ưu tiên chuyển giao nền tảng số phục vụ quản lý mã số vùng trồng; hỗ trợ xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu và rút ngắn thời gian thẩm định các dự án kho lạnh, chế biến sâu tại khu vực Tây Nguyên. Bên cạnh đó, địa phương sẽ sớm ban hành chế tài xử phạt riêng đối với các hành vi gian lận liên quan đến mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói; tăng cường quản lý việc cho mượn, sử dụng trái phép mã số nhằm bảo vệ uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế”, Phó Chủ tịch Nguyễn Thiên Văn khẳng định.
Đến nay, toàn tỉnh đã được phê duyệt 280 mã số vùng trồng và 42 mã số cơ sở đóng gói. Đồng thời, địa phương đã hoàn thiện hồ sơ đề nghị phía Trung Quốc phê duyệt thêm 165 vùng trồng và 66 cơ sở đóng gói. Địa phương cũng đề xuất Bộ NN và MT sớm ban hành hướng dẫn cụ thể về quy trình phục hồi hoạt động đối với mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói sau khi khắc phục các lỗi cảnh báo; đồng thời làm rõ cơ chế xử lý đối với những trường hợp hệ thống dữ liệu hiển thị trạng thái tạm dừng hoặc thu hồi nhưng địa phương chưa nhận được thông báo chính thức.
Trong buổi làm việc với tỉnh Đắk Lắk để nghiên cứu các giải pháp tháo gỡ cho ngành sầu riêng, Thứ trưởng Bộ NN và MT Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng, quan điểm của Bộ NN và MT là tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người trực tiếp sản xuất được cấp mã số vùng trồng cũng như mã số cơ sở đóng gói. Việc thực hiện phải theo hướng đơn giản hóa thủ tục, tăng cường ứng dụng số, bảo đảm công khai, minh bạch và rõ trách nhiệm. “Nghị định 38/2026/NĐ-CP mới được ban hành từ đầu năm, nhưng qua quá trình triển khai đã bộc lộ một số nội dung chưa phù hợp với thực tiễn. Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ khẩn trương nghiên cứu để sớm tham mưu sửa đổi”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho hay.
Đối với niên vụ sầu riêng năm nay, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, Bộ NN và MT sẽ làm việc ngay với phía Trung Quốc trong tuần tới để thúc đẩy việc phê duyệt các mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói mà Đắk Lắk đã hoàn thiện hồ sơ. “Nếu toàn bộ hồ sơ được chấp thuận, trên 50% diện tích sầu riêng của Đắk Lắk sẽ có mã số vùng trồng, qua đó cơ bản đáp ứng nhu cầu xuất khẩu chính ngạch trong vụ năm nay”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh.
Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cũng lưu ý, cùng với việc mở rộng diện tích, tỉnh cần xác định tiếp tục phát triển theo hướng chất lượng thay vì tăng trưởng nóng.
