"Billiards kiểu mới" vào Việt Nam và hình mẫu xã hội hóa thể thao
Hướng đi cho những môn thể thao được xã hội hóa và kiếm tiền như thế nào không còn là câu chuyện mới tại Việt Nam nữa. Những người làm thể thao của Việt Nam có thể tham khảo hình mẫu từ nhiều nơi, tiêu biểu là Hiệp hội Billiards Chuyên nghiệp (PBA), đơn vị chuẩn bị tổ chức một hệ thống giải quốc tế tại Việt Nam.
Năm 2019, cùng thời điểm nhiều CLB hàng đầu châu Âu nung nấu ý định thành lập Super League, một nhóm những người điều hành Billiards quốc tế thành lập Hiệp hội Billiards Chuyên nghiệp (PBA). Có trụ sở nằm tại Hàn Quốc, PBA được xem như một "kẻ ly khai" khỏi Liên đoàn Billiards Thế giới (UMB), tổ chức chính danh được Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) công nhận.
PBA mang đến cho người hâm mộ những trận đấu hấp dẫn với tiết tấu nhanh và nhiều thể thức đấu mới lạ.
Trong bối cảnh dự án Super League nhanh chóng chết yểu ít ngày sau khi được công bố, PBA đã phát triển với một tốc độ không thể ngăn cản. Hàng loạt cơ thủ Carom và Billiards truyền thống vốn thi đấu trong các giải thuộc hệ thống của UMB, nay chuyển sang đầu quân cho PBA. Họ tự nguyện làm điều này dù biết mình có thể bị UMB cấm thi đấu 1-3 năm khi trở lại.
Năm 2022, tròn 3 năm kể từ khi thành lập, PBA thông báo hệ thống giải đấu của họ đã kinh doanh có lãi. Đây là tiền đề giúp PBA bắt đầu tiến đến tổ chức những giải Billiards chuyên nghiệp nằm ngoài lãnh thổ Hàn Quốc. Vậy đâu là lý do giúp PBA có thể nhanh chóng thành công sau khi ly khai khỏi UMB, bất chấp những phản đối và cấm đoán từ đơn vị chính danh này?
Trước khi thành lập, những nhà quản lý đứng sau dự án PBA đã tìm ra hướng đi đúng cho Liên đoàn Thể thao non trẻ này. Họ tạo ra một quy chuẩn mới cho Carom và Billiards theo hướng đi mới: Đưa các trận đấu lên truyền hình, phục vụ khán giả. Mục tiêu của PBA là chuẩn hoá giải đấu, đưa các trận Billiards lên sóng trực tiếp ở đẳng cấp cao nhất.
Nguyên nhân sâu xa khiến PBA ly khai khỏi UMB là bởi mô hình quản lý Carom, Billiards như một môn thể thao Olympic không còn phù hợp với tình hình hiện tại nữa. Khác với bóng đá, Billiards là môn thể thao mang tính đặc trưng của cá nhân. Điều đó sẽ tất yếu dẫn đến việc tồn tại những hệ thống thi đấu song song, giống như câu chuyện của ATP và WTA trong môn Quần vợt.
Liên đoàn Quần vợt Quốc tế (ITF) là đơn vị chính danh quản lý môn thể thao quý tộc này ở cấp độ Olympic và các giải đồng đội như Davis Cup và Hopman Cup. Mặt khác, thị phần quần vợt chuyên nghiệp nằm hoàn toàn trong tay 2 tổ chức ATP (quản lý VĐV nam) và WTA (quản lý VĐV nữ). Sức mạnh của ATP và WTA là nguyên nhân khiến ITF luôn phải nhún nhường để có những tay vợt hàng đầu tham dự.
Trong câu chuyện của môn quần vợt, từng có thời điểm nhiều tay vợt hàng đầu thế giới "chê" tham gia các giải đấu đồng đội và Olympic. Phải đến thập niên 80 của thế kỷ trước, khi mối quan hệ giữa ATP, WTA và ITF dần mật thiết hơn, những VĐV quần vợt chuyên nghiệp mới trở lại đấu trường Thế vận hội và coi đây là giải đấu xứng đáng để họ tranh tài.
Cạnh tranh và hợp tác
Để tồn tại và phát triển theo hướng chuyên nghiệp hóa, các môn thể thao đỉnh cao cần phải có doanh thu đủ bù đắp chi phí. Không môn thể thao nào có thể tồn tại nếu sống mãi vào ngân sách của một vài ông bầu. Vì thế, doanh thu từ các giải đấu trở thành một nguồn tiền ổn định giúp nuôi sống các môn thể thao đỉnh cao, tiêu biểu như câu chuyện của PBA cùng Billiards.
Trong quá khứ, UMB thường bán bản quyền truyền hình các giải đấu Billiards cho một vài đối tác như Kozoom, sau đó là Five&Six. Tuy nhiên, thể thức thi đấu các giải của UMB vẫn diễn ra theo lối cũ: Những trận đấu dài, thiên về phần "tĩnh" hơn "động", với hình ảnh nhiều cơ thủ đứng bất động, nhìn chăm chăm vào bàn Billiards và suy nghĩ về đường cơ trước khi đánh.
Nói cách khác, UMB có một hệ thống giải đấu lớn, nhưng thể thức thi đấu lại không hỗ trợ cho các nhà đài phát sóng sản phẩm của họ. Khán giả theo dõi Billiards giờ đây ngày một khó tính hơn trước. Họ không muốn xem những trận đấu dài với tiết tấu chậm, bởi thiết bị theo dõi chủ yếu giờ đây là điện thoại và máy tính bảng, những thứ không thể cầm liên tục nhiều giờ đồng hồ.
Khác với UMB, PBA thiết lập một hệ thống các giải đấu tuân theo những tiêu chí mà độc giả mong muốn. Các trận đấu của PBA diễn ra với tốc độ cao, kết thúc nhanh chóng, thậm chí có giới hạn thời gian giữa những đường cơ, buộc cơ thủ phải liên tục thi đấu. Đó là nguyên nhân giúp khán giả không thể rời mắt khỏi những giải đấu của PBA, nơi họ luôn tìm được trận đấu yêu thích.
"Bóng đá vô nghĩa nếu không có khán giả". Biểu ngữ đó thường được giăng ở một vị trí trang trọng trên sân Old Trafford, và đây dường như cũng chính là tôn chỉ của PBA trong môn Billiards. Họ nghĩ ra nhiều giải đấu mới cùng thể thức thi đấu mới, theo cả mô hình cá nhân và đồng đội. Khán giả trước đây vốn chỉ xem những thứ nhà đài có, nay đã tìm xem được những thứ họ cần.
Chia sẻ về vấn đề bản quyền PBA và những khúc mắc giữa PBA và UMB, bà Mai Quỳnh Anh, đại diện Box Sports, đơn vị sở hữu bản quyền phát sóng PBA chia sẻ: "Chúng tôi nhận thức được mối quan hệ có phần không tốt giữa PBA và UMB. Tuy nhiên, tất cả đều xuất phát từ việc đáp ứng nhu cầu theo dõi của người hâm mộ Billiards và các giải đấu của PBA đang làm được điều đó".
Ly khai và trở lại
Sức hút của PBA đã khiến hàng loạt cơ thủ tìm đến và đầu quân. Không chỉ có những cơ thủ quốc tế, nhiều VĐV Billiards của Việt Nam như Nguyễn Quốc Nguyện, Nguyễn Đức Anh Chiến, Mã Minh Cẩm đã nhận lời đầu quân cho PBA. Bên cạnh khoản thu nhập cao, những cơ thủ đến với PBA vì họ sẽ có cơ hội tranh tài tại một hệ thống giải đấu mới, thi đấu liên tục và chạm trán cùng những cơ thủ hàng đầu thế giới.
Nhiều cơ thủ Việt Nam đã bắt đầu xuất hiện tại PBA.
Ở chiều ngược lại, số cơ thủ từ bỏ PBA để trở lại thi đấu theo hệ thống giải UMB không nhiều. Người hiếm hoi từng làm điều này là Jean Paul de Bruijn, cơ thủ Carom 3 băng người Hà Lan. Bù lại, hàng loạt cơ thủ khác như Semih Sayginer, Han Ji Eun và Daniel Sanchez đã đồng loạt từ bỏ UMB để đến với PBA trong năm nay. Dự kiến vào cuối năm 2023, PBA sẽ tổ chức 2 sự kiện ở Việt Nam.
Theo chia sẻ từ Tổng Giám đốc PBA, các hệ thống giải đấu do họ tổ chức hiện có 800 cơ thủ tham gia, gồm 300 người thuộc hạng nhất, 500 người thi đấu ở hạng 2 và 3. Tổng tiền thưởng cho các cơ thủ PBA hằng năm rơi vào khoảng 6 triệu USD. So với số tiền tài trợ và doanh thu từ bản quyền truyền hình, PBA thu lời mỗi năm 7-10 triệu USD.
Ngày 17/5, tại đảo Vũ Yên (TP Hải Phòng) đã diễn ra giải chạy “Hải Phòng Legacy Marathon 2026 - Dấu chân thành phố Cảng”, hoạt động nằm trong chuỗi các sự kiện chào mừng kỷ niệm 71 năm Ngày Giải phóng Hải Phòng (13/5/1955 – 13/5/2026) và 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890-19/5/2026).
Tối 17/5, trên sân Hàng Đẫy, CLB Công an Hà Nội (CAHN) đánh bại Đông Á Thanh Hóa với tỷ số 2-0 tại vòng 23 LPBank V.League 2025/26, qua đó chính thức đăng quang ngôi vô địch trước 3 vòng đấu.
Sáng 17/5 theo giờ Việt Nam, đội tuyển U17 Việt Nam đã khép lại hành trình tại Vòng chung kết U17 châu Á 2026 sau thất bại 0-3 trước U17 Australia ở trận tứ kết. Dù không thể tiến sâu hơn, thầy trò HLV Cristiano Roland vẫn tạo nên cột mốc lịch sử khi lần đầu tiên giành quyền tham dự FIFA U17 World Cup 2026.
Siêu phẩm đánh gót đầy ngẫu hứng của Antoine Semenyo đã giúp Man City vượt qua Chelsea với tỷ số 1-0 trong trận chung kết FA Cup 2025/26 trên sân Wembley, qua đó mang về thêm một danh hiệu lớn cho đoàn quân của HLV Pep Guardiola.
Chiến tích giành vé dự FIFA U17 World Cup 2026 mang đến niềm tự hào lớn cho bóng đá Việt Nam, nhưng phía sau cảm xúc ấy còn là một bài toán dài hạn cho tương lai. Từ một thế hệ cầu thủ trẻ giàu tiềm năng đến mục tiêu World Cup 2034 sẽ là hành trình kéo dài gần một thập kỷ, nơi tài năng chỉ mới là điểm khởi đầu. Điều quan trọng hơn cả là tạo ra một môi trường đủ tốt để những “viên ngọc thô” được trưởng thành, được thi đấu và đủ bản lĩnh tồn tại ở đỉnh cao bóng đá chuyên nghiệp.
Rạng sáng 14/5 theo giờ Việt Nam, CLB Paris St Germain (PSG) đã chính thức bảo vệ thành công chức vô địch Ligue 1 mùa giải 2025/2026 sau chiến thắng 2-0 trên sân của Lens, qua đó tiếp tục khẳng định vị thế thống trị tại bóng đá Pháp.
U17 Việt Nam tạo nên dấu mốc đáng nhớ cho bóng đá trẻ nước nhà khi đánh bại U17 UAE 3-2 ở lượt trận quyết định bảng C VCK U17 châu Á 2026, qua đó giành quyền vào tứ kết và lần đầu tiên góp mặt tại U17 World Cup.
Sau những tranh cãi liên quan đến danh sách đội tuyển cờ vua Việt Nam tham dự Olympiad 2026 (giải vô địch đồng đội cờ vua lớn nhất thế giới do Liên đoàn Cờ vua Thế giới (FIDE) tổ chức định kỳ 2 năm/lần), Cục Thể dục Thể thao Việt Nam khẳng định, việc lập nhóm Zalo chỉ là bước rà soát ban đầu của Liên đoàn Cờ vua Việt Nam, chưa phải quyết định tuyển chọn chính thức đội tuyển quốc gia.
Viện Kiểm sát nhân dân tối cao vừa ban hành Kế hoạch tổ chức Hội thao ngành Kiểm sát nhân dân - Cúp Báo Bảo vệ pháp luật lần thứ XIV năm 2026. Hội thao sẽ diễn ra tại tỉnh Ninh Bình từ ngày 25 - 27/6/2026 với 3 môn thi đấu gồm: Cầu lông, Bóng bàn và Pickleball.
Ngày 12/5, tại Hà Nội, Hiệp hội Thể thao Công an nhân dân (CAND) Việt Nam và Công ty Cổ phần New Sports chính thức triển khai chương trình phối hợp phát triển bóng rổ, pickleball trong các trường CAND. Chương trình hướng tới xây dựng môi trường rèn luyện thể chất chuyên nghiệp, hiện đại cho cán bộ, học viên lực lượng Công an, đồng thời từng bước hình thành hệ thống thể thao thành tích cao trong CAND.
Trận thua ngược 1-4 trước U17 Hàn Quốc mang đến nhiều bài học quý giá cho thầy trò HLV Cristiano Roland, đồng thời đặt ra yêu cầu phải nhanh chóng đứng dậy để hướng tới trận quyết định với U17 UAE. Trong bối cảnh vẫn nắm quyền tự quyết, đội tuyển trẻ Việt Nam đang đứng trước cơ hội chứng minh sự trưởng thành cả về chuyên môn lẫn tinh thần thi đấu trên hành trình chinh phục tấm vé World Cup.
Sáng 12/5, tại Nhà thi đấu xã Khâm Đức (Đà Nẵng), Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng phối hợp chính quyền địa phương tổ chức khai mạc Giải bắn ná, bắn nỏ Đại hội Thể dục thể thao thành phố lần thứ X - năm 2026.
Chiến thắng kịch tính 3-2 trước CLB Thép Xanh Nam Định (TXNĐ) tối 10/5 trên sân vận động Hàng Đẫy (Hà Nội) giúp CLB Công an Hà Nội (CAHN) tiến rất gần tới chức vô địch V.League 2025/2026.
Thi đấu đầy nỗ lực và từng tạo ra thế trận áp đảo trước đối thủ Châu La (Trung Quốc), võ sĩ Bàn Văn Hoàng vẫn phải nhận thất bại đầy tiếc nuối ở những giây cuối hiệp 2 trong trận đấu tâm điểm của LION Championship 31. Màn so tài hấp dẫn giữa hai võ sĩ hạng 70kg đã để lại nhiều cảm xúc cho người hâm mộ MMA Việt Nam.
Lễ bốc thăm chia bảng Vòng chung kết Asian Cup 2027 diễn ra tối 9/5 tại Riyadh, Arab Saudi (tức rạng sáng 10/5 giờ Hà Nội). Kết quả bốc thăm đưa ĐTQG Việt Nam vào bảng E cùng Hàn Quốc, UAE và đội thắng trong cặp play-off Lebanon/Yemen. Dù thử thách lớn, thầy trò HLV Kim Sang Sik vẫn có cơ hội cạnh tranh vé đi tiếp.
Hơn 4.700 vận động viên trong nước và quốc tế đã hội tụ về Đà Nẵng tham gia VNG IRONMAN Việt Nam 2026 và VNG IRONMAN 70.3 Đà Nẵng 2026 – mùa giải được xem có quy mô lớn nhất từ trước đến nay tại Việt Nam. Không khí thể thao sôi động đang bao trùm thành phố biển khi các nội dung thi đấu chính thức bước vào cao trào vào các ngày 9 -10/5.
Tối 8/5, sự kiện võ thuật tổng hợp LION Championship 31 (LC31) sẽ diễn ra tại Nhà thi đấu Xuân Đỉnh (Hà Nội), quy tụ nhiều võ sĩ hàng đầu Việt Nam và quốc tế. Với 9 trận đấu thuộc các nội dung MMA Pro và MMA Striking, LC31 được kỳ vọng tiếp tục tạo nên sức hút lớn cho phong trào MMA Việt Nam trong năm 2026.
Rạng sáng 7/5 (giờ Việt Nam), U17 Việt Nam có màn ra quân thuận lợi tại bảng C VCK U17 châu Á 2026 khi đánh bại U17 Yemen với tỷ số 1-0. Chiến thắng tối thiểu nhưng đầy giá trị này giúp thầy trò HLV Cristiano Roland giành 3 điểm quan trọng, qua đó tiến gần hơn tới mục tiêu góp mặt tại U17 World Cup 2026.
Không còn là tập thể dễ sụp đổ ở những thời khắc quyết định, Paris Saint-Germain (PSG) cho thấy sự trưởng thành rõ rệt khi vượt qua Bayern Munich (Bayern) ngay tại “chảo lửa” Allianz Arena bằng sự lạnh lùng và bản lĩnh của một ứng viên vô địch thực thụ.
Thể thao Việt Nam hướng đến Olympic 2024: Gian nan tìm vé 
