"Billiards kiểu mới" vào Việt Nam và hình mẫu xã hội hóa thể thao
Hướng đi cho những môn thể thao được xã hội hóa và kiếm tiền như thế nào không còn là câu chuyện mới tại Việt Nam nữa. Những người làm thể thao của Việt Nam có thể tham khảo hình mẫu từ nhiều nơi, tiêu biểu là Hiệp hội Billiards Chuyên nghiệp (PBA), đơn vị chuẩn bị tổ chức một hệ thống giải quốc tế tại Việt Nam.
Năm 2019, cùng thời điểm nhiều CLB hàng đầu châu Âu nung nấu ý định thành lập Super League, một nhóm những người điều hành Billiards quốc tế thành lập Hiệp hội Billiards Chuyên nghiệp (PBA). Có trụ sở nằm tại Hàn Quốc, PBA được xem như một "kẻ ly khai" khỏi Liên đoàn Billiards Thế giới (UMB), tổ chức chính danh được Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) công nhận.
PBA mang đến cho người hâm mộ những trận đấu hấp dẫn với tiết tấu nhanh và nhiều thể thức đấu mới lạ.
Trong bối cảnh dự án Super League nhanh chóng chết yểu ít ngày sau khi được công bố, PBA đã phát triển với một tốc độ không thể ngăn cản. Hàng loạt cơ thủ Carom và Billiards truyền thống vốn thi đấu trong các giải thuộc hệ thống của UMB, nay chuyển sang đầu quân cho PBA. Họ tự nguyện làm điều này dù biết mình có thể bị UMB cấm thi đấu 1-3 năm khi trở lại.
Năm 2022, tròn 3 năm kể từ khi thành lập, PBA thông báo hệ thống giải đấu của họ đã kinh doanh có lãi. Đây là tiền đề giúp PBA bắt đầu tiến đến tổ chức những giải Billiards chuyên nghiệp nằm ngoài lãnh thổ Hàn Quốc. Vậy đâu là lý do giúp PBA có thể nhanh chóng thành công sau khi ly khai khỏi UMB, bất chấp những phản đối và cấm đoán từ đơn vị chính danh này?
Trước khi thành lập, những nhà quản lý đứng sau dự án PBA đã tìm ra hướng đi đúng cho Liên đoàn Thể thao non trẻ này. Họ tạo ra một quy chuẩn mới cho Carom và Billiards theo hướng đi mới: Đưa các trận đấu lên truyền hình, phục vụ khán giả. Mục tiêu của PBA là chuẩn hoá giải đấu, đưa các trận Billiards lên sóng trực tiếp ở đẳng cấp cao nhất.
Nguyên nhân sâu xa khiến PBA ly khai khỏi UMB là bởi mô hình quản lý Carom, Billiards như một môn thể thao Olympic không còn phù hợp với tình hình hiện tại nữa. Khác với bóng đá, Billiards là môn thể thao mang tính đặc trưng của cá nhân. Điều đó sẽ tất yếu dẫn đến việc tồn tại những hệ thống thi đấu song song, giống như câu chuyện của ATP và WTA trong môn Quần vợt.
Liên đoàn Quần vợt Quốc tế (ITF) là đơn vị chính danh quản lý môn thể thao quý tộc này ở cấp độ Olympic và các giải đồng đội như Davis Cup và Hopman Cup. Mặt khác, thị phần quần vợt chuyên nghiệp nằm hoàn toàn trong tay 2 tổ chức ATP (quản lý VĐV nam) và WTA (quản lý VĐV nữ). Sức mạnh của ATP và WTA là nguyên nhân khiến ITF luôn phải nhún nhường để có những tay vợt hàng đầu tham dự.
Trong câu chuyện của môn quần vợt, từng có thời điểm nhiều tay vợt hàng đầu thế giới "chê" tham gia các giải đấu đồng đội và Olympic. Phải đến thập niên 80 của thế kỷ trước, khi mối quan hệ giữa ATP, WTA và ITF dần mật thiết hơn, những VĐV quần vợt chuyên nghiệp mới trở lại đấu trường Thế vận hội và coi đây là giải đấu xứng đáng để họ tranh tài.
Cạnh tranh và hợp tác
Để tồn tại và phát triển theo hướng chuyên nghiệp hóa, các môn thể thao đỉnh cao cần phải có doanh thu đủ bù đắp chi phí. Không môn thể thao nào có thể tồn tại nếu sống mãi vào ngân sách của một vài ông bầu. Vì thế, doanh thu từ các giải đấu trở thành một nguồn tiền ổn định giúp nuôi sống các môn thể thao đỉnh cao, tiêu biểu như câu chuyện của PBA cùng Billiards.
Trong quá khứ, UMB thường bán bản quyền truyền hình các giải đấu Billiards cho một vài đối tác như Kozoom, sau đó là Five&Six. Tuy nhiên, thể thức thi đấu các giải của UMB vẫn diễn ra theo lối cũ: Những trận đấu dài, thiên về phần "tĩnh" hơn "động", với hình ảnh nhiều cơ thủ đứng bất động, nhìn chăm chăm vào bàn Billiards và suy nghĩ về đường cơ trước khi đánh.
Nói cách khác, UMB có một hệ thống giải đấu lớn, nhưng thể thức thi đấu lại không hỗ trợ cho các nhà đài phát sóng sản phẩm của họ. Khán giả theo dõi Billiards giờ đây ngày một khó tính hơn trước. Họ không muốn xem những trận đấu dài với tiết tấu chậm, bởi thiết bị theo dõi chủ yếu giờ đây là điện thoại và máy tính bảng, những thứ không thể cầm liên tục nhiều giờ đồng hồ.
Khác với UMB, PBA thiết lập một hệ thống các giải đấu tuân theo những tiêu chí mà độc giả mong muốn. Các trận đấu của PBA diễn ra với tốc độ cao, kết thúc nhanh chóng, thậm chí có giới hạn thời gian giữa những đường cơ, buộc cơ thủ phải liên tục thi đấu. Đó là nguyên nhân giúp khán giả không thể rời mắt khỏi những giải đấu của PBA, nơi họ luôn tìm được trận đấu yêu thích.
"Bóng đá vô nghĩa nếu không có khán giả". Biểu ngữ đó thường được giăng ở một vị trí trang trọng trên sân Old Trafford, và đây dường như cũng chính là tôn chỉ của PBA trong môn Billiards. Họ nghĩ ra nhiều giải đấu mới cùng thể thức thi đấu mới, theo cả mô hình cá nhân và đồng đội. Khán giả trước đây vốn chỉ xem những thứ nhà đài có, nay đã tìm xem được những thứ họ cần.
Chia sẻ về vấn đề bản quyền PBA và những khúc mắc giữa PBA và UMB, bà Mai Quỳnh Anh, đại diện Box Sports, đơn vị sở hữu bản quyền phát sóng PBA chia sẻ: "Chúng tôi nhận thức được mối quan hệ có phần không tốt giữa PBA và UMB. Tuy nhiên, tất cả đều xuất phát từ việc đáp ứng nhu cầu theo dõi của người hâm mộ Billiards và các giải đấu của PBA đang làm được điều đó".
Ly khai và trở lại
Sức hút của PBA đã khiến hàng loạt cơ thủ tìm đến và đầu quân. Không chỉ có những cơ thủ quốc tế, nhiều VĐV Billiards của Việt Nam như Nguyễn Quốc Nguyện, Nguyễn Đức Anh Chiến, Mã Minh Cẩm đã nhận lời đầu quân cho PBA. Bên cạnh khoản thu nhập cao, những cơ thủ đến với PBA vì họ sẽ có cơ hội tranh tài tại một hệ thống giải đấu mới, thi đấu liên tục và chạm trán cùng những cơ thủ hàng đầu thế giới.
Nhiều cơ thủ Việt Nam đã bắt đầu xuất hiện tại PBA.
Ở chiều ngược lại, số cơ thủ từ bỏ PBA để trở lại thi đấu theo hệ thống giải UMB không nhiều. Người hiếm hoi từng làm điều này là Jean Paul de Bruijn, cơ thủ Carom 3 băng người Hà Lan. Bù lại, hàng loạt cơ thủ khác như Semih Sayginer, Han Ji Eun và Daniel Sanchez đã đồng loạt từ bỏ UMB để đến với PBA trong năm nay. Dự kiến vào cuối năm 2023, PBA sẽ tổ chức 2 sự kiện ở Việt Nam.
Theo chia sẻ từ Tổng Giám đốc PBA, các hệ thống giải đấu do họ tổ chức hiện có 800 cơ thủ tham gia, gồm 300 người thuộc hạng nhất, 500 người thi đấu ở hạng 2 và 3. Tổng tiền thưởng cho các cơ thủ PBA hằng năm rơi vào khoảng 6 triệu USD. So với số tiền tài trợ và doanh thu từ bản quyền truyền hình, PBA thu lời mỗi năm 7-10 triệu USD.
Sáng 19/10 (theo giờ Việt Nam), tại thành phố Nagoya (Nhật Bản), lực sĩ Lê Văn Công giành huy chương bạc môn cử tạ tại Đại hội Thể thao Người khuyết tật châu Á lần thứ 5 (ASIAN Para Games 5). Đây là tấm huy chương đầu tiên của Đoàn Thể thao Người khuyết tật Việt Nam tại đại hội.
Tối 18/10, trên sân Hàng Đẫy (Hà Nội), CLB bóng đá Công an Hà Nội (CAHN) để thua CLB Hà Nội FC với tỷ số 1-2 ở vòng 4 V.League 2026/27. Kết quả này chấm dứt chuỗi toàn thắng của CAHN tại giải đấu.
Chiều 18/10, các trận đấu thuộc vòng 13 Giải bóng đá nữ Vô địch Quốc gia - Cúp Thái Sơn Bắc 2026 đã diễn ra. Đáng chú ý, dù để thua CLB Thái Nguyên T&T với tỷ số 1-2, CLB bóng đá nữ TP Hồ Chí Minh 1 (CLB TP HCM I) vẫn có ngày đăng quang đáng nhớ sau khi sớm giành chức vô địch trước hai vòng đấu.
Ngày 16/10, tại TP Nagoya, tỉnh Aichi, Nhật Bản, Đoàn Thể thao người khuyết tật Việt Nam tham dự Asian Para Games 5 đã thực hiện nghi thức Thượng cờ, trong khi các vận động viên ở hai môn bóng bàn và cầu lông bước vào những trận đấu đầu tiên.
Hai thất bại liên tiếp của CLB Bóng đá Công an Hà Nội (CAHN) và Thể Công Viettel lần lượt trước Kashima Antlers (Nhật Bản), Persib Bandung (Indonesia) trong các ngày 13 và 14/10 cho thấy các đại diện Việt Nam vẫn gặp thách thức trước những đối thủ giàu kinh nghiệm ở đấu trường châu lục.
Sáng 15/10, trong không khí thi đua sôi nổi chào mừng kỷ niệm 76 năm Ngày giải phóng Lạng Sơn (17/10/1950 - 17/10/2026), hướng tới kỷ niệm 195 năm Ngày thành lập tỉnh và 117 năm Ngày sinh đồng chí Hoàng Văn Thụ (04/11/1909 - 04/11/2026), Lễ khai mạc Đại hội Thể dục thể thao (TDTT) tỉnh Lạng Sơn lần thứ X năm 2026 đã diễn ra sôi nổi tại Sân vận động Đông Kinh.
CLB Bóng đá Công an Hà Nội (CAHN) hai lần đề nghị hưởng phạt đền nhưng không được trọng tài chấp thuận trong trận đấu với Kashima Antlers (Nhật Bản) thuộc khuôn khổ giải AFC Champions League Elite 2026/27 tối 13/10.
Sau hai ngày (10-11/10) diễn ra tại không gian văn hóa hồ Hoàn Kiếm và Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục (Hà Nội), Lễ phát động phong trào toàn dân tập luyện thể thao năm 2026 với chủ đề “Một quốc gia vận động - Vì một Việt Nam khỏe mạnh, hùng cường” đã góp phần lan tỏa tinh thần rèn luyện thể chất trong cộng đồng.
Ngày 12/10, Ban Tổ chức công bố thông tin về chương trình “Kỳ tích trí tuệ – Nghị lực phi thường”, dự kiến diễn ra từ ngày 30/10 đến 7/11. Điểm nhấn của chương trình là hoạt động trình diễn cờ tưởng tượng lần thứ nhất và giao lưu với những người yêu cờ, hướng đến tôn vinh trí tuệ, nghị lực con người và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống.
Trưa 12/10, tại Hà Nội, trong cuộc họp báo trước trận gặp CLB Kashima Antlers (Nhật Bản) ở lượt trận thứ hai AFC Champions League Elite 2026/27, HLV Mano Polking khẳng định CLB Bóng đá Công an Hà Nội (CAHN) tự tin cạnh tranh sòng phẳng với đối thủ, dù đội bóng đang gặp khó khăn về thể lực do lịch thi đấu dày đặc.
Sáng 11/10, tại Nhà thi đấu Tương Mai (Hà Nội), Giải Bóng rổ Trẻ VnExpress Cup Ziaja 2026 khu vực Hà Nội chính thức khai mạc. Giải đấu quy tụ 76 đội bóng tham dự.
Đây là khẳng định của Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà tại lễ phát động phong trào: Toàn dân luyện tập thể thao vì sức khỏe nhân dân, vì một Việt Nam khỏe mạnh và cường thịnh.
Chiều 9/10, đồng chí Lâm Thị Phương Thanh Uỷ viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT &DL) đã trực tiếp kiểm tra, tổng duyệt công tác chuẩn bị cho Lễ phát động Phong trào toàn dân tập luyện thể thao.
Đánh dấu một cột mốc mới trong hành trình đồng hành cùng thế hệ trẻ Việt Nam, MILO Việt Nam chính thức trở thành đối tác chính thức của NBA (Hiệp hội bóng rổ Quốc gia Hoa Kỳ), mở ra thêm nhiều cơ hội để trẻ em tiếp cận thể thao, nuôi dưỡng niềm yêu thích vận động và xây dựng lối sống năng động.
Lionel Messi và Cristiano Ronaldo đang đi đến những năm cuối của sự nghiệp quốc tế, nhưng lựa chọn của hai siêu sao lại theo hai hướng khác nhau. Messi bước vào chương cuối với tư thế của người đã hoàn thành những giấc mơ lớn nhất, trong khi Ronaldo vẫn muốn chứng minh giá trị và chưa sẵn sàng để thời gian quyết định điểm dừng.
Lễ khai mạc Đại hội Thể dục thể thao (TDTT) tỉnh Lạng Sơn lần thứ X năm 2026 dự kiến diễn ra vào ngày 15/10/2026 đang được các sở, ban, ngành và các tiểu ban tích cực, khẩn trương triển khai với tinh thần trách nhiệm cao nhất.
Trong cuộc họp báo tại Singapore chiều 7/10 (theo giờ Việt Nam), HLV trưởng Alexandre Polking khẳng định CLB Công an Hà Nội (CAHN) hướng tới mục tiêu bảo vệ danh hiệu vô địch V.League, đồng thời tận dụng sân chơi quốc tế để nâng tầm đội bóng.
Giải leo núi “Bước chân trên mây - Chinh phục con đường đá cổ Pa Vi” năm 2026 tại xã Sin Suối Hồ, tỉnh Lai Châu đã khép lại, với nhiều vận động viên được vinh danh ở các cự ly 5 km, 11 km và 22 km, trong đó có hơn 100 nhà báo, phóng viên tranh tài ở 22 km.
Thể thao Việt Nam hướng đến Olympic 2024: Gian nan tìm vé 
