Từ nhiều năm nay, Viện Y học Phòng không - Không quân nằm trên đường Trường Chinh, Hà Nội, là nơi khám tuyển phi công quân sự. Việc khám tuyển phi công hằng năm thường diễn ra qua 2 vòng: Vòng sơ tuyển tiến hành ở Ban Chỉ huy quân sự các quận, huyện và vòng 2 được tiến hành tại Viện.
Ngoài những nơi này, để tuyển đủ chỉ tiêu, các đội sơ tuyển phải liên hệ với các trường trung học phổ thông ở khắp mọi miền đất nước, vào từng lớp học cuối cấp để xem mặt và lựa chọn những ứng viên có tố chất và mời họ đi khám tuyển.
Sau khi khai giảng khóa học mới, các cán bộ của Viện Y học Phòng không - Không quân còn đến các học viện, các trường sĩ quan trong toàn quân để tìm người khám tuyển. Có một thực tế chung là, vì số lượng tuyển chọn hằng năm có hạn nên trước giờ triển khai khám vòng 2, ở Viện rất nhộn nhịp, nhiều tiếng nói cười, nhưng khi kết thúc, khi mà thông tin được đưa ra công khai thì nỗi buồn phủ kín trên nhiều gương mặt các bạn trẻ, trong đó có cả những giọt nước mắt luyến tiếc.
 |
| Phi công Trung đoàn 920, Trường Sĩ quan Không quân mở máy, sẵn sàng lên đường băng cất cánh. Ảnh: Mai Đông. |
Thiếu tá, Bác sĩ Trịnh Văn Quyết, Trưởng ban Khám tuyển phi công Viện Y học Phòng không - Không quân, đã có thâm niên gần 20 năm làm nghề và tham gia ngót nghét gần trăm đợt khám tuyển sức khỏe phi công quân sự ở các địa phương trong cả nước, cũng như phúc tra kết quả khám tuyển sức khỏe phi công quân sự khi nhập học tại Trường sĩ quan Không quân.
Vì thế, khi nghe tôi hỏi chuyện khám tuyển phi công, anh bảo rằng tuyển phi công quân sự khó hơn “đãi cát tìm vàng”. Bởi đối chiếu với quy định, những người có thể lực, chức năng sinh lý phù hợp với tiêu chuẩn lao động bay và học bay quân sự không nhiều nên rất khó tìm được.
Anh ví dụ, ở khám sơ tuyển, những người ngực lép, có gan bàn chân dày, thuận tay trái, chân vòng kiềng, chân ngắn dưới 75cm hoặc có chiều cao khi ngồi lớn hơn 95cm đều bị loại. Anh cho biết, hiện nay, mặc dù dân số tăng, mặc dù điều kiện chăm sóc tốt nhưng số người khám tuyển phi công bị loại vẫn khá nhiều. Đơn giản như những người cận thị, loạn thị, có bệnh về mắt, về răng thì đều bị loại từ vòng sơ tuyển.
Vì thế, ở vòng sơ tuyển có rất nhiều nam thanh niên cao, to, đẹp trai, nhìn khỏe khoắn và đã đạt các tiêu chí cơ bản thì vẫn có thể bị loại ở bài kiểm tra hệ thần kinh, trí nhớ với hình thức và phương pháp giống như kiểm tra đặc vụ trên các phim hành động của Hollywood.
Theo đó, những người kiểm tra sẽ đưa ra một bảng chữ số với khoảng cách nhất định trong thời gian vài chục giây rồi cất đi. Ứng viên phải nói lại trong bảng có bao nhiêu chữ số, là những chữ số gì... Theo anh Quyết, đây là nội dung mà nhiều ứng viên “bó tay” đầu hàng nhất trong vòng sơ tuyển. Và đương nhiên, họ sẽ rất buồn.
 |
| Thầy và trò Trung đoàn 910, Trường Sĩ quan Không quân trước khi lên máy bay. Ảnh: Mai Đông. |
Chưa hết, nội dung kiểm tra tiền đình còn khắt khe hơn vì nếu vượt qua ứng cử viên sẽ có “vé” vào vòng sau và về Viện để tham gia các xét nghiệm cận lâm sàng. Theo đó, hết thời gian 180 giây ngồi ghế xoay tay với tốc độ 30 vòng/phút, nếu bước xuống mà ứng cử viên đi lệch so với đường thẳng 45 độ là được…
Trong thực tế, Thiếu tá Quyết và đồng đội đã chứng kiến nhiều ứng viên mới ngồi nghế quay được hơn 30 giây đã tái mặt, vã mồ hôi; thậm chí có người nôn ngay tại chỗ hoặc ngã sang một bên. Có ứng viên rời ghế bước xuống đất bước đi loạng choạng, “xoắn quẩy”, “vắt sổ” và thậm chí đi thành vòng tròn như người say rượu. Số những người đi thẳng hoặc lệch so với đường chuẩn rất hãn hữu và họ sẽ tiếp tục được “vé” để có cơ hội thực hiện “giấc mơ bay”.
Nhưng, như thế không có nghĩa là đã có “cửa” để vào Trường Sĩ quan Không quân. Bởi khi về Viện Y học Hàng không khám tiếp vòng 2, nhiều ứng viên đạt kết quả tốt ở vòng sơ tuyển nhưng vẫn sẽ tiếp tục bị loại. Thế nên không lạ khi các bác sĩ, nhân viên gọi nơi đây là “điểm chết của những giấc mơ bay”, là nơi buồn nhiều vui ít.
Vào vòng 2, ứng viên phải trải qua tất cả những bài đã kiểm tra ở vòng sơ tuyển ban đầu nhưng với yêu cầu nghiêm ngặt hơn.
Ví như ở vòng 1, ứng viên chỉ ngồi trên ghế xoay tay để kiểm tra chức năng tiền đình, thì ở vòng 2, “ác mộng” lại đến khi họ phải ngồi trên ghế điện 180 giây quay tròn đều với tốc độ… 30 vòng/phút…
Thế nên chẳng lạ khi sau mấy phút, rời khỏi ghế điện nhiều người đã không đứng vững mà ngã xuống nền nhà như cây chuối đổ. Hay như việc vượt qua vòng kiểm tra thị lực cũng khiến các ứng cử viên giật mình thon thót.
Ứng viên phải trải qua những bài test về độ thích ứng sáng - tối bằng cách nhìn vào một bóng đèn sáng cho đồng tử co lại, rồi đèn đột ngột tắt và người kiểm tra đưa ra trước mặt ứng viên một bảng chữ. Nếu sau 60 giây mà ứng viên đọc được dòng chữ ấy chính xác thì mới đạt.
Ở bài kiểm tra độ nhạy màu sắc, ứng viên phải nhìn vào một bảng chữ cái nhỏ li ti có nhiều màu khác nhau để phân biệt chính xác. Nếu mắt tốt mà không phân biệt được chính xác các màu trên đó thì cũng trượt.
 |
| Kiểm tra sức khỏe học viên phi công quân sự trong buồng giảm áp. Ảnh: Mai Đông. |
Khắc nghiệt nhất ở vòng 2 là nội dung kiểm tra sức chịu đựng trong môi trường giảm áp. Ứng viên được đưa vào một khoang máy kín mít có hệ thống hút chân không. Áp suất được điều chỉnh giảm xuống, ôxy được rút bớt ra để môi trường trong khoang máy tương đương với máy bay đang độ cao 5.000 mét.
Trong 30 phút ở môi trường áp thấp, thiếu ôxy, ứng viên sẽ được kiểm tra chức năng khí áp tai, khí áp xoang, độ nhạy của thính giác, thị giác, công năng hô hấp của phổi… Nhiều ứng viên “mắt tinh, tai thính, thở đều” trong điều kiện bình thường, nhưng chỉ mấy phút vào buồng giảm áp là đã “mắt mờ, tai ù, mũi nghẹt”. Nhiều người hốt hoảng, mặt tái mét. Có người không chịu nổi đã ngất xỉu.
Tôi đã có dịp trò chuyện với một số phi công quân sự và ấn tượng bởi họ có một điểm chung là có giọng nói trầm, ấm khá giống nhau.
Nghe tôi thắc mắc chuyện này, Thiếu tá Trịnh Văn Quyết cho biết tuy chưa có thống kê khoa học và chính xác về hiện tượng này nhưng tạm xác định được 2 lý do cơ bản.
Một là, ngay từ khi sơ tuyển họ phải đạt được tiêu chí nói rõ ràng, mạch lạc phục vụ cho công tác liên lạc vô tuyến với chỉ huy mặt đất sau này.
Thứ hai là, quá trình huấn luyện trở thành phi công quân sự, họ phải trải qua quá trình rèn luyện thể lực theo quy định ngành hàng không và các môn thể thao bổ trợ hết sức khắt khe.
Thực chất đó là quá trình kết hợp giữa điều chỉnh phản xạ, vận động cơ bắp và thở để duy trì sự ổn định của hệ thần kinh. Có lẽ đây được xem là tác nhân trực tiếp để họ trở thành… ca sĩ nếu có thêm cơ hội luyện thanh chuyên nghiệp.
Một mùa tuyển sinh mới lại bắt đầu, vì thế trước khi chia tay tôi, Thiếu tá Quyết nói rằng, dù đã vượt qua cả 2 vòng khám tuyển khắt khe nhưng khả năng trở thành học viên phi công sẽ đóng lại nếu các ứng viên hoạt động mất kiểm soát. Chẳng hạn như một va quệt nhẹ khi tham gia giao thông, chấn thương khi chơi thể thao cũng gây bất lợi trong đợt phúc tra kết quả trước khi trở thành học viên phi công.
Anh khuyến cáo rằng, để thực hiện được ước mơ trở thành “người nhà trời” và là một phi công quân sự thực thụ thì ngay từ khi con còn bé, các phụ huynh đã phải chú ý đến chăm sóc sức khỏe cho con thông qua các chế độ học tập, ăn, ngủ, luyện tập thể thao, giải trí rất khoa học. Khi đã trưởng thành, các bạn trẻ cần tập luyện thể thao điều độ, đúng cách, và chú ý giữ an toàn tâm lý và an toàn thân thể.
