Bỗng dưng thành cư dân ốc đảo
Kể ra cũng ly kỳ, khi mà người dân một xã miền núi bốn bề là rừng bỗng dưng lại thành cư dân của một ốc đảo. Tất cả cũng chỉ vì cái công trình thủy điện nằm chình ình phía dưới. Thời gian vừa qua, biết bao chuyện về thủy điện làm đau đầu các nhà lãnh đạo, làm mất niềm tin từ phía người dân đã xảy ra. Đến nỗi chỉ cần nghe thấy hai từ “thủy điện” là người dân lại giật mình thon thót vì “không biết chuyện xấu gì liên quan tới cái anh thủy điện lại xảy ra nữa đây!”.
Nhiều người chắc chưa thể quên chuyện thủy điện Sông Tranh 2 liên tục “rùng mình chuyển động” khiến người dân phải tháo chạy trong năm vừa qua, mọi người chắc cũng chưa hết bàng hoàng khi một thủy điện ở Kon Tum đang xây dựng bỗng chốc đổ sập chỉ vì cái anh xe ben lùi không đúng lúc, mọi người chắc cũng chẳng thể nào làm ngơ trước tai họa từ trên trời rơi xuống đầu người dân ở thủy điện Ia Krel 2 khi giữa đêm một quả bom nước khiến người dân mắt nhắm mắt mở tập bơi giữa dòng nước xiết. Thì đến giờ, câu chuyện về thủy điện Đakđring ở Quảng Ngãi lại khiến không ít người phải đau đầu suy nghĩ, và tốn không ít giấy mực của các phương tiện thông tin đại chúng.
Thôi thì tạm thời không nói đến chuyện người dân đã nhường đất đai hoa màu cho việc xây dựng thủy điện, nhưng cái việc lấy đất của dân làm thủy điện rồi nhưng chẳng lo an cư cho dân mới là điều đáng nói. Người dân thuộc diện tái định cư ở thủy điện Đakđring 2 vẫn đang thấp thỏm chờ cái ngày được chuyển về nhà mới. Chỉ chục ngày nữa thủy điện hoàn thành, ấy vậy mà nhà tái định cư vẫn chưa làm xong để bà con chuyển đến ở.
Nhiều người đặt câu hỏi rằng tại sao không xây dựng nhà tái định cư trước để lo đời sống của người dân mà lại làm thủy điện trước. Nếu nhà dân có trước, có lẽ cái chuyện đền bù, rồi di dời giải tỏa chắc chỉ diễn ra trong vài ngày thôi. Làm gì đến nỗi phải kéo dài gần cả năm trời mà đến giờ vẫn chưa xong, cứ để người dân khắc khoải đợi trông và thon thót lo sợ đến cái ngày thủy điện tích nước mà nhà thì chưa xong.
Thôi thì chuyện xây nhà tái định cư dẫu có chậm cũng đành một lẽ vì dẫu sao cũng vẫn còn có chốn nương thân. Nhưng đau đớn hơn, vô lý hơn và nực cười hơn là chuyện hàng trăm người dân bỗng dưng bị bỏ quên giữa cái nơi sẽ thành ốc đảo trong vòng một tháng nữa, chỉ bởi những người dân ấy vô tình lại làm nhà cao hơn cái cao trình tích nước của lòng hồ Đakđring kia chỉ vài mét. Thế là đang là một cư dân miền núi, chỉ biết quanh năm lên rừng lên rẫy săn thú và trồng tỉa, bỗng dưng họ bị “ép” thành những ngư phủ bất đắc dĩ. Bởi cả cái thủy điện to đùng kia khi tích nước thì diện tích trồng cấy của người dân đương nhiên phải chìm trong nước.
Người dân Trường Sơn vốn dĩ là văn hóa rừng, sống với rừng và sống nhờ rừng, bây giờ nơi họ ở trở thành biển nước mênh mông, họ sẽ dùng phương thức gì để mưu sinh ngoài việc trở thành ngư phủ bất đắc dĩ! Tất nhiên với thời gian và cả sự thích nghi tuyệt vời của đồng bào nơi đây, thì chuyện đánh bắt vài con cá để kiếm ăn qua ngày cũng tạm chấp nhận được. Nhưng đằng sau đó là trách nhiệm của những người làm lãnh đạo, trách nhiệm của những ông chủ thủy điện sẽ bằng con số không đối với người dân nơi đây.
Khi báo chí đưa tin việc hơn 100 người dân không thuộc diện tái định cư của 2 xã Sơn Dung và Sơn Long đang sống giữa lòng hồ, thì trả lời cho sự việc này là ông Lê Văn Tùng, Phó Chủ tịch UBND huyện Sơn Tây. Ông Tùng cho rằng: “Trước đây khi khảo sát và đánh giá tác động của môi trường, của điều kiện xã hội chỉ tính đến những hộ dân thuộc diện bị ngập khi hồ tích nước. Đến giờ mới thấy được có những hộ không bị ngập nhưng vẫn chịu ảnh hưởng vì khi nước ngập lên thì họ không còn đường để đi lại. Để di dời được 19 hộ dân với hơn một trăm nhân khẩu này ra khỏi lòng hồ thì cần một dự án tái định cư khác với tổng vốn đầu tư hơn 20 tỷ đồng. Điều này nằm ngoài khả năng của huyện!”.
Liệu câu trả lời như thế có an ủi được những hộ dân bỗng dưng bị cô lập, khi mà nước dâng lên, cả khu vực ấy sẽ thành ốc đảo với nhiều cái không như: không làm ăn sản xuất được, không có đường đi, không điện, không nước, con cái không đi học được. Chừng đó cái không sẽ kéo theo biết bao hệ lụy khác nữa từ điều đó!
Người dân khu vực này ai cũng muốn được tái định cư, có an cư mới lạc nghiệp được, mới tính đến sự phát triển của những thế hệ tương lai được. Thôi thì một dự án tái định cư riêng cho những hộ dân này là chuyện quá tầm tay của huyện, nhưng nếu cả huyện và Công ty Thủy điện Đakđring 2 cùng chung tay, liệu số tiền 20 tỷ cho dự án có phải là quá khả năng, đặc biệt là với một tập đoàn lớn như EVN luôn rình rập đòi tăng giá điện?
Thôi đành tạm biệt cái chữ
Thời điểm ngăn dòng thủy điện đã cận kề, nhưng việc xây dựng khu tái định cư ở thủy điện Đakđring vẫn còn chậm. Ấy vậy nhưng không chỉ “quên” hơn một trăm người dân vùng lòng hồ vì ngoài quy hoạch tái định cư, mà còn có cả một trường tiểu học với gần 70 học sinh cũng bị “bỏ quên” theo kiểu ấy. Theo như thông báo thì chỉ chưa đầy hai chục ngày nữa thủy điện sẽ tích nước, và nước hồ chứa sẽ đến cao trình 410m thì trường Tiểu học sẽ bị nhấn chìm đến nóc nhưng hiện tại ngôi trường này vẫn chưa có phương án di dời.
Cả thầy và trò, cả phụ huynh học sinh nơi đây đang sống trong cảnh nơm nớp lo sợ khi mà “nước dâng - trường mất”, tương lai của 69 học sinh sẽ mù mịt. Cả huyện và chủ đầu tư đều “quên” không tính tới phương án di dời trước đó. Thầy hiệu trưởng Phan Tấn Thanh lo sốt vó khi theo kế hoạch của cả nước sẽ khai giảng vào đúng ngày 19/8, trong khi nước đang đe dọa nuốt mất trường. Bao cuộc điện thoại, nhiều văn bản kiến nghị đã được gửi tới các cấp các ngành, vậy mà tin tức dời trường vẫn hun hút xa.
Hỏi chuyện, thì lãnh đạo huyện Sơn Tây (Quảng Ngãi) là ông Bí thư Đinh Kà Để quả quyết: “Tôi chưa nghe ngành Giáo dục huyện và Ban quản lý dự án thủy điện Đakđring đề cập gì về việc di dời trường Tiểu học này. Nếu trường nằm dưới cao trình ngập nước lòng hồ thì huyện sẽ đề nghị Ban quản lý dự án phối hợp với các cơ quan chức năng của huyện khẩn trương tính toán di dời đảm bảo học tập cho con em vào năm học mới sắp tới!”. Ông Để đặt trường hợp “nếu”, vậy trước khi xây dựng thủy điện đã không tính toán tới trường hợp này hay sao, trong khi tính toán thực tế là trường sẽ ngập tới nóc khi đúng cao trình!
“Cái khó ló cái khôn”, khi tình hình trường lớp cấp bách đến thế thì chính quyền xã đề xuất phương án đưa tất cả học sinh của trường tiểu học này đến “ở ghép, học ghép” với một trường khác ở trung tâm xã và được phép ăn ở nội trú vì quá xa nhà. Vậy là cái viễn cảnh học ba ca vì không đủ phòng ốc bàn ghế đã bày ra. Đấy là người vui tính dễ tưởng tượng đặt ra. Chứ với thực tế tình hình hiện tại thì điều đó là không thể. Cứ nhìn nhận thực tế vấn đề sẽ thấy: một đứa trẻ mới 6 – 7 tuổi sống nội trú, tự lo cho bản thân trong điều kiện hoàn cảnh vô cùng khó khăn thiếu thốn của đồng bào dân tộc miền núi! Một điều có lẽ chỉ phù hợp với thần đồng.
Những đứa trẻ ở đồng bằng ở độ tuổi ấy mỗi bữa cơm còn phải được cha mẹ đút cơm cho ăn, được tắm rửa mỗi chiều trong điều kiện đầy đủ vật chất và tinh thần. Có thể sự so sánh là khập khiễng nhưng lại cần thiết để thấy được sự bất khả thi của phương án này. Còn nếu như để những đứa trẻ tự đến trường, với con đường dài 7 – 8km, cùng rất nhiều rủi ro về đường sá mùa mưa miền núi, có lẽ chẳng vị phụ huynh nào chấp nhận. Vậy là cái viễn cảnh thất học của lũ trẻ đang dần hiển hiện. Thật đáng buồn!
Tất cả những điều ấy cũng chỉ tại sự “quên” có tính toán của nhà đầu tư, và sự thiếu giám sát của chính quyền. Nếu tính toán kỹ lưỡng, nếu quan tâm tới quyền lợi của các hộ dân và của học sinh nơi đây, có lẽ chuyện này đã không xảy ra, để đến khi nước đến chân đã không còn kịp nữa! Thời gian tới, chắc chắn nhà đầu tư là Công ty Thủy điện Đakđring 2 và huyện Sơn Tây sẽ đề xuất nhiều phương án khả thi hơn, quan tâm tới quyền lợi sát sườn của người dân hơn để lấy lại niềm tin từ “thủy điện” vốn có quá nhiều chuyện trong thời gian qua
