Thực hiện Nghị quyết số 105/2025/UBTVQH15 ngày 26/9/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội phê duyệt Chương trình lập pháp năm 2026, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan xây dựng dự án Luật theo đúng trình tự, thủ tục quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (dự án Luật).
Sự cần thiết và mục đích sửa đổi, bổ sung Luật
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng khẳng định việc sửa đổi, bổ sung Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (TNBTCNN) dựa trên các cơ sở chính trị, pháp lý, cơ sở thực tiễn đã được nêu tại Tờ trình Quốc hội số 428/TTr-CP ngày 24/7/2026 nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; bảo đảm đồng bộ, thống nhất với các luật, nghị quyết của Quốc hội ban hành trong thời gian qua, phù hợp với mô hình tổ chức mới của các cơ quan Nhà nước; khắc phục hạn chế, bất cập phát sinh trong thực tiễn thi hành.
Các nội dung sửa đổi, bổ sung lớn của dự thảo Luật
Về bố cục, dự thảo Luật gồm 2 điều: Điều 1 là sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TNBTCNN năm 2017, trong đó sửa đổi, bổ sung 35 điều, bãi bỏ 2 điều; Điều 2 là điều khoản thi hành. Trong đó, sửa đổi, bổ sung 6 nhóm nội dung lớn như sau:
Về nguyên tắc, phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước: Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung nguyên tắc bồi thường của Nhà nước theo hướng Luật TNBTCNN là luật duy nhất quy định về trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết bồi thường, trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước áp dụng theo luật đó.
Về cơ quan giải quyết bồi thường trong hoạt động tố tụng hình sự: Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung theo hướng người bị thiệt hại trong hoạt động tố tụng hình sự có quyền yêu cầu cơ quan quản lý người thi hành công vụ giải quyết yêu cầu bồi thường hoặc khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết bồi thường theo thủ tục tố tụng dân sự hoặc kết hợp giải quyết yêu cầu bồi thường trong quá trình tố tụng hình sự, tố tụng hành chính tại Tòa án nhằm bảo đảm tương đồng, thống nhất với việc giải quyết bồi thường trong lĩnh vực khác.
Về thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường: Việc sửa đổi, bổ sung nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong việc giải quyết yêu cầu bồi thường; quy định việc ban hành quyết định giải quyết bồi thường trong trường hợp thương lượng không thành nhằm bảo đảm tối đa quyền của người yêu cầu bồi thường; đồng thời, tăng thời hiệu khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết bồi thường.
Về kinh phí bồi thường: Dự thảo quy định theo hướng cơ quan giải quyết bồi thường ở cấp nào thì ngân sách cấp đó cấp kinh phí; quy định về kinh phí cho công tác quản lý nhà nước về công tác bồi thường nhà nước.
Về trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ: Dự thảo Luật bổ sung quy định miễn trách nhiệm hoàn trả trong một số trường hợp cụ thể như: lập công lớn, mắc bệnh hiểm nghèo; lâm vào hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn kéo dài do thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn.
Về quản lý nhà nước đối với công tác bồi thường nhà nước: Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung theo hướng Luật chỉ quy định các nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội theo tinh thần của Nghị quyết 66-NQ/TW.
Chính phủ xin ý kiến của Quốc hội về vấn đề còn ý kiến khác nhau
Về ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các Ủy ban của Quốc hội đối với dự thảo Luật, Chính phủ đã chỉ đạo tiếp thu tối đa, trên cơ sở đó đã chỉnh lý dự thảo Luật và các tài liệu kèm theo trước khi trình Quốc hội. Bên cạnh đó, Chính phủ đã báo cáo, xin ý kiến của Quốc hội về 1 vấn đề còn có ý kiến khác nhau: Quy định về nguyên tắc áp dụng pháp luật tại điểm a khoản 2 Điều 1 dự thảo Luật (sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 4 Luật TNBTCNN).
Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.
Về quy định này, dự thảo Luật kế thừa quy định “Việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo quy định của Luật này”, đồng thời bổ sung quy định “Trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước áp dụng theo luật đó”. Do còn ý kiến khác nhau về nội dung này nên tiếp thu ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đã thiết kế thành 2 phương án, đồng thời báo cáo rõ ưu điểm, hạn chế của từng phương án tại Tờ trình. Theo đó, phương án 1 là như quy định tại dự thảo Luật (điểm a khoản 2 Điều 1) và phương án 2 là giữ nguyên như quy định của Luật TNBTCNN năm 2017.
Chính phủ đề xuất thực hiện theo phương án 1, bởi việc bổ sung nội dung trên là để bảo đảm tính khả thi, khắc phục mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu thống nhất của hệ thống pháp luật và phù hợp với thực tiễn lập pháp của Quốc hội thời gian qua, bởi lẽ tuy Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước quy định “Việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo quy định của Luật này” nhưng một số luật khác đã quy định về phạm vi bồi thường của Nhà nước, gần đây nhất là Luật Quản lý thuế mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Đồng thời tạo sự linh hoạt trong hoạt động lập pháp của Quốc hội, kịp thời phản ứng chính sách khi thực tiễn đòi hỏi cần quy định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước tại các luật khác; bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật, tránh tình trạng nhiều luật sửa đổi Luật này.
Ngoài nội dung trên, theo đề nghị của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ báo cáo, giải thích rõ hơn về lý do đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định về phạm vi TNBTCNN trong lĩnh vực quản lý thuế tại khoản 6 Điều 1 dự thảo Luật (sửa đổi, bổ sung khoản 9 Điều 17 Luật TNBTCNN) để bảo đảm thống nhất, đồng bộ với Luật Quản lý thuế năm 2025.
Sau phần báo cáo của Bộ trưởng Bộ Tư pháp, đồng chí Phan Chí Hiếu, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội khoá XVI đã báo cáo trước Quốc hội nội dung thẩm tra đối với dự án Luật.
Ngày mai (4/8/2026), các đại biểu Quốc hội sẽ thảo luận, cho ý kiến ở tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TNBTCNN.
