Chuyện bên chiếc giày kỷ lục
Tiếp chúng tôi, anh Nguyễn Như Diên, Phó Chủ tịch Hội Giày da Phú Yên, sôi nổi kể lại thời kỳ tập trung những người thợ giỏi trong làng thi công đóng chiếc giày khổng lồ này, để đi dự thi. Lúc đó không mấy ai nghĩ là cánh thợ của làng làm nổi, vì tìm đâu ra tấm da để làm mũ giày lớn đến thế, với kích thước, dài 2,72m, rộng 1,1m, cao 1,3m theo bản thiết kế.
Thế là anh em thợ mở một cuộc kiếm tìm, lặn lội đi khắp nơi, hàng tháng trời để mua được một tấm da bò lớn. Ắt hẳn đó phải là một bò rất khủng mới có bộ da to đến vậy. Trong nước không thể có, cuối cùng cuộc săn lùng vươn tới nguồn hàng từ châu Phi, mới thành công. Tiếp sau đó là việc đặt thửa chiếc đế giày, cũng là điều bất ngờ đối với cánh thợ từ làng quê vùng chiêm trũng này... Nhưng rồi mọi chuyện có thể bắt đầu. Đó là mấy tháng, gần như cả làng thao thức cùng với cuộc hành quân theo cuộc thi “Nhịp bước thời đại”, đúng như ngày nào cả làng vào chiến dịch bắn rơi máy bay Mỹ từ ụ súng trên cầu Giẽ, vào những năm từ 1968 đến 1972.
Câu chuyện giữa chúng tôi giờ đây, bỗng hiện lên những ký ức cùng với những con số không tưởng từ xã Anh hùng lực lượng vũ trang này. Những máy bay “Con ma”, “Thần sấm” đã bị dân quân du kích ở đây bắn rơi, cho dù ngày đêm chúng đã trút xuống cầu Giẽ của làng tới 11.460 trái bom và 99 tên lửa. Chúng muốn đánh gục cây cầu của làng mà không được. Cầu Giẽ vẫn vững vàng đưa những đoàn xe ngày đêm đi vào chiến trường miền Nam. Cầu Giẽ vẫn hiên ngang như một thách thức với đạn bom của giặc Mỹ. Mặc cho máu rơi, bom nổ, những tay súng của Phú Yên vẫn nhằm quân thù mà bắn. Các ụ súng liên tục nhả đạn làm máy bay Mỹ không thể tiếp cận bắn trúng chiếc cầu của làng vượt qua sông Nhuệ. Cuộc chiến thật ác liệt đúng với nghĩa các anh hùng bảo vệ cửa ngõ Thủ đô.
Nơi đây, cách trung tâm Hà Nội chỉ hơn 40km, và lại là con cầu đầu tiên từ Hà Nội đi về phía Nam, nên kẻ địch càng điên cuồng đánh phá ác liệt. Bom chất bom, đạn chồng đạn, nhưng máy bay giặc Mỹ phải cam chịu thất bại, 20 máy bay đã bị bắn rơi. Chính khí thế chiến đấu của quân và dân ta ở đây đã tạo nguồn cảm xúc cho nhạc sĩ Nhật Lai sáng tác ca khúc “Hà Tây quê lụa” với giọng hát của NSND Quốc Hương ngày nào vẫn còn ám ảnh lòng người: “Hà Tây cửa ngõ Thủ đô/ Cô gái suối Hai/ chàng trai cầu Giẽ/ Ngăn bày giặc Mỹ vẩn đục bầu trời...”.
Dường như câu chuyện thu hút chúng tôi không còn chỉ ở đôi giày khổng lồ nữa mà về những người thợ, con cháu của những người anh hùng thuở nào. Họ làm đôi giày vì danh dự và khẳng định gương mặt của một làng nghề đã định hình hơn 100 năm, từ những ông thầy nghề của làng như Nguyễn Lương Nghé, Nguyễn Lương Mạc, Lê Văn Giầu, Đỗ Quang Kình... Anh Diên cho biết, hiện Hội Làng nghề Phú Yên có 200 hội viên, đại diện cho hàng trăm hộ, cùng gần 2.000 thợ làm nghề giày da trong xã. Vậy nên chiếc giày kỷ lục này là niềm tự hào của làng và là một minh chứng cho tay nghề và chất lượng hàng cao cấp của làng nghề cổ từ xưa đến nay.
Gặp người thợ giỏi nhất làng
Chúng tôi rất tò mò khi được anh Diên đưa đến nhà ông Lê Văn Thịnh, người thợ đã thiết kế và tổ chức thi công chiếc giày kỷ lục của xã. Không ngờ khi gặp chúng tôi, ông Thịnh lại chỉ nhắc đến mấy ông bạn thợ giày một thời trở thành nghệ sĩ sân khấu, nào là thợ giày kiêm NSƯT Trịnh Mai, vừa đóng giày vừa bán ở cuối phố Hàng Bông; nào là NSƯT Trần Hạnh, một tay thợ giày giỏi, giờ chuyên đóng các vai khổ khổ tội tội, đến là thương. Lão nghệ nhân Lê Văn Thịnh vừa kể chuyện vui vừa cười và nói mình bất tài nên cả đời chỉ làm mỗi cái anh đóng giày. Vậy mà đã 63 năm đeo đuổi, theo nghề của ông bố là Lê Văn Giầu. Tính đến đời các con cháu, thì gia đình ông đã 4 đời làm nghề này. Ông đang nhẩm tính thì bỗng reo lên khi cháu đích tôn của ông là Lê Văn Hải vừa đi về. Nó đấy! Cháu tôi đấy, nó đã được giải nhì quốc tế ở Trung Quốc trong cuộc thi “Thiết kế thời trang châu Á - Thái Bình Dương”, năm 2009. Lão nghệ nhân thực sự hể hả niềm vui vì mình đã có người cháu đích tôn nối nghiệp và làm vẻ vang cho gia đình và làng xã.
Ấy thế rồi, ông nhổm dậy lấy một loạt bằng chứng nhận giải thưởng của cả hai ông cháu để minh chứng cho niềm vui của mình. Chúng tôi hỏi sao ông không treo lên cho mọi người biết, ông nói rằng, không, mọi cái sẽ qua đi, điều trước mặt mới là quan trọng. Anh Diên cũng chứng minh thêm, riêng ông không hề có cửa hàng ở ngoài phố mới, mặc dù nhà ông cũng ở ngay mặt phố. Nhưng tay nghề ông nức tiếng thiên hạ bấy lâu nay, nên khách hàng đến đặt làm giày nhiều lắm. Cả nhà ông làm không hết việc. Ông nguyện tiếng chỉ làm thuê thôi, vì sợ khi bon chen ra thị trường, ắt sẽ sa chân vào chuyện buôn bán, tính toán và gian lận. Điều ông sợ nhất là không được làm nghề, rèn tay nghề và kiêu hãnh với đôi giày của mình. Chính vì thế, chúng tôi mới hiểu vì sao ông đã được chính quyền xã giao cho việc thiết kế và tổ chức thi công đôi giày lớn đến thế.
Hình như, ngoài chuyện giày, ông còn biết bao ký ức gắn kết với mảnh đất anh hùng này. Thấy trong chúng tôi có một nhà văn, ông kể luôn quê ông, cái xã Phú Yên này một thời đã từng đánh bại trận càn của giặc Pháp, ở khu Cống Thần và Chợ Đại. Rồi có đận xã trở thành “Thủ đô kháng chiến”, và là mảnh đất cung cấp nguồn tư liệu cho nhà văn Nam Cao viết truyện ngắn nổi tiếng “Đôi mắt”. Ngẫm nghĩ một lúc rồi ông tặc lưỡi thán phục ông Nam Cao sao lại viết thâm thúy về con người thế. Đó là con mắt nhìn như thế nào về một hiện thực, đó là nhân sinh quan, chứ không phải là con mắt nhìn một là một, hai là hai nữa. Quả là ông làm chúng tôi khá bất ngờ về những nhận định tác phẩm văn học. Ông nói mình đã rút ra bài học qua 63 năm trải nghiệm làm nghề, nung nấu và thao thức, chung quanh vẻ đẹp của cái mũi giày hay cái gót giày. Ông biến chúng thành những tác phẩm cho người đời mang theo suốt cuộc đời mình. Chính vì thế mà con ông, rồi đến các cháu của ông cũng theo ông làm nghề và làm đúng như ông đã nhìn thấu tự những mẫu mã thiết kế, đến từng mũi khâu hay may dán, đều phải đẹp, Nhìn phải ưa con mắt. Đó là đôi mắt của ông.
Bất ngờ ông dẫn chúng tôi ra phía bờ sông Nhuệ chảy qua làng, rồi chỉ về phía cầu Giẽ và kể chuyện về cái tên lịch sử của cây cầu. Thì ra ngoài chuyện chiến đấu của dân quân xã bảo vệ cầu Giẽ, mà anh Diên kể lại, thì ông Thịnh còn cho chúng tôi nhớ lại câu chuyện không kém kỳ vĩ hơn đó là chiến công của tướng Đặng Tiến Đông, người con của làng Phú Yên đã cầm quân, phối hợp với Quang Trung tiêu diệt 20 vạn quân Thanh ở thành Thăng Long vào năm 1789. Trước khi tiến về phía Nam thành Thăng Long, tướng Đặng Tiến Đông đã dẫn quân qua cầu và dừng chân ở quê. Để ghi nhớ sự kiện lịch sử đặc biệt này, dân chúng đã đặt tên cho cây cầu của làng là cầu Giẽ từ đó. Nghe chuyện, chúng tôi mới thấy, lão nghệ nhân này gắn bó và yêu quê hương mình biết bao. Niềm vui giờ đây trong ông cùng với các con cháu là đem lại vẻ đẹp dưới bàn chân con người, theo “Nhịp bước thời đại”.
Niềm vui phố làng
Chúng tôi chia tay ông Lê Văn Thịnh và mang những niềm vui của ông vào trong phố mới của làng. Đó là hai dãy hàng giày lấp loáng chạy suốt con đường ven sông. Chúng tôi bất ngờ rẽ vào cửa hàng Thạo Hương, thuộc thôn Giẽ Hạ, phía bên trái con đường. Ai cũng phải reo lên vì quá nhiều mẫu mã để chọn. Đây là cửa hàng đầu tiên đăng ký thương hiệu với những tem nhãn đàng hoàng. Chúng tôi chẳng phải khảo giá vì đã có tem ghi giá ở các đôi giày. Tôi chọn một đôi dép da bò khá đẹp, đường chỉ khâu chắc chắn, nom dáng khỏe và rất vừa chân. Bạn biết giá bao nhiêu không? - 120.000 đồng. Tưởng mình mua đã rẻ, nhưng mấy người trong đoàn còn vớ được những đôi dép còn rẻ hơn. Thế là chúng tôi tranh nhau chọn thêm mấy mặt hàng nữa, nào giày, nào ví, nào túi... xem như hôm nay được trời cho mua hàng rẻ. Thảo nào, ngay ở đầu cầu Giẽ, một thời đã có bảng đề lời rao, ai mua giày rẻ chạy khỏe về Phú Yên.
Chúng tôi hể hả như như bắt được những niềm vui vậy. Cùng những câu chuyện của làng giày do các nghệ nhân kể lại chẳng bao giờ có thể quên trong tâm trí chúng tôi. Câu ca dao ngày nào chợt gợi nhớ một nơi chốn mà nếu ai đã biết thì khó mà không quay lại: “Giai làng làm thợ giày, may/ Con gái ngày ngày giữ việc đăng ten/ Ai đi qua đấy đều khen/ Nhìn cảnh làng Hạ, mà thèm đến chơi...”
