Giải phóng mặt bằng vẫn “làm khó” tiến độ giải ngân đầu tư công

Còn hơn 46.000 tỷ đồng vốn đầu tư công chưa được giao chi tiết 

Số liệu báo cáo từ Bộ Tài chính cho thấy, đến hết tháng 4/2026, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ chi tiết vốn đầu tư công năm 2026 đạt 95,44% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Tuy nhiên, vẫn còn hơn 46.000 tỷ đồng chưa được phân bổ do vướng thủ tục đầu tư và điều kiện triển khai dự án. 

Cụ thể, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 đến thời điểm báo cáo đạt 1.106.800,55 tỷ đồng, bao gồm vốn Chính phủ giao, vốn cân đối ngân sách địa phương và kế hoạch vốn các năm trước được phép kép dài sang năm 2026.

Đến hết tháng 4/2026, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ chi tiết kế hoạch vốn cho các nhiệm vụ, dự án là 980.550,8 tỷ đồng. Trong đó, vốn ngân sách trung ương là 327.321,9 tỷ đồng và vốn ngân sách địa phương là 653.228,9 tỷ đồng.

Nếu không tính phần vốn cân đối ngân sách địa phương giao tăng, tổng số vốn đã phân bổ chi tiết đạt 967.224,93 tỷ đồng, tương đương 95,44% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Mặc dù tỷ lệ phân bổ đạt mức cao, song vẫn còn 46.218,5 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết của 14 bộ, cơ quan trung ương và 17 địa phương, chiếm 4,56% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao.

Về tình hình giải ngân: Giải ngân từ đầu năm đến hết ngày 30/4/2026 là 144.282,9 tỷ đồng, đạt 14,2% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao; trong đó: vốn NSTW là 38.802,5 tỷ đồng, đạt 10,7%; vốn NSĐP là 105.480,4 tỷ đồng, đạt 16,2%.

Thông tin từ phía địa phương, ông Nguyễn Xuân Lưu, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội cho biết, trên địa bàn Thủ đô, tính lũy kế đến ngày 6/5/2026, tổng vốn đầu tư công giải ngân đạt 36.201,678 tỷ đồng, tương đương 30,17% kế hoạch được giao.

Nhiều công trình hạ tầng trọng điểm như các tuyến Vành đai 1, Vành đai 2,5 và một số dự án cầu vượt sông Hồng đang được tăng tốc giải phóng mặt bằng, thi công cao điểm. Kết quả giải ngân tháng 4 của Hà Nội cũng cao hơn mức bình quân chung cả nước (14,2%), song vẫn chưa đạt tiến độ theo kịch bản điều hành của thành phố.

“Tình hình giải ngân chung đã có chuyển biến, nhưng chưa đáp ứng yêu cầu tăng trưởng. Trong tháng 5 và tháng 6/2026, thành phố phải tiếp tục giải ngân khoảng 13.800 tỷ đồng để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng quý II và 41.900 tỷ đồng để đảm bảo lộ trình kế hoạch đề ra”, ông Nguyễn Xuân Lưu nhấn mạnh.

Theo lãnh đạo UBND thành phố, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn là công tác giải phóng mặt bằng. Bên cạnh đó, tình trạng khan hiếm nguồn cung vật liệu xây dựng, giá nguyên vật liệu tăng cao, thủ tục đầu tư chậm hoàn thiện, đàm phán và điều chỉnh các hiệp định vay ODA kéo dài… cũng ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ giải ngân. Một số xã, phường còn chưa phân bổ hết kế hoạch vốn ngân sách được giao…

Hay tại TP Hồ Chí Minh trong những tháng đầu năm 2026, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công tuy có cải thiện so với cùng kỳ nhưng vẫn chậm và chưa đạt kỳ vọng. Nguyên nhân chủ yếu đến từ ba nhóm khó khăn chính.

Cụ thể, việc tổ chức lại hệ thống quản lý dự án gây gián đoạn tạm thời; vướng mắc con dấu trong giai đoạn chuyển tiếp khiến nhiều khối lượng đã thi công chưa thể thanh toán; công tác bàn giao, phối hợp giữa các địa phương, nhất là với dự án liên vùng, vẫn đang hoàn thiện.

Năm 2026 là năm đầu triển khai kế hoạch trung hạn 2026–2030 nên nhiều dự án còn ở giai đoạn chuẩn bị, làm hạn chế khối lượng nghiệm thu, thanh toán quý 1.

Bên cạnh đó, các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, hạ tầng kỹ thuật, pháp lý, tranh chấp hợp đồng cùng biến động giá vật liệu và thiếu đơn giá thi công ban đêm tiếp tục ảnh hưởng tiến độ…

Chấm điểm KPI về giải ngân vốn đầu tư công

Khó khăn của Hà Nội, TP Hồ Chí Minh cũng là những khó khăn mà hầu hết các địa phương đang gặp phải trong quá trình giải ngân vốn đầu tư công.

Theo Bộ Tài chính, trên cơ sở báo cáo của các bộ, cơ quan và địa phương, một số khó khăn vướng mắc chủ yếu ảnh hưởng tiến độ giải ngân như sau: Khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng liên quan đến việc xác định nguồn gốc đất, đơn giá, phương án đền bù, chưa thể triển khai thi công theo kế hoạch; cùng với tình trạng thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng vẫn còn tiếp diễn, giá nguyên vật liệu tăng cao so với dự toán được duyệt, làm phát sinh chênh lệch chi phí, dẫn đến phải thực hiện điều chỉnh hợp đồng.

Việc lập kế hoạch chưa sát với nhu cầu và khả năng thực hiện, cùng với chất lượng chuẩn bị đầu tư các dự án chưa tốt, dẫn tới phải điều chỉnh dự án hoặc đề xuất hoàn trả kế hoạch vốn, làm chậm tiến độ triển khai.

Thời điểm những tháng đầu năm, các chủ đầu tư thường đang tập trung thực hiện các bước thiết kế, lập, thẩm định, phê duyệt dự toán và tổ chức lựa chọn nhà thầu; do đó khối lượng nghiệm thu, thanh toán phát sinh chưa nhiều.

Năng lực, trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, Ban quản lý dự án, nhà thầu vẫn còn hạn chế, chưa chủ động, thiếu quyết liệt trong tổ chức thi công; một số xã, phường thiếu cán bộ phụ trách đầu tư công, cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ.

Đứng trước những vướng mắc này, Bộ Tài chính cho biết đang đẩy nhanh việc triển khai các nhiệm vụ được giao tại kết luận của Thủ tướng Chính phủ về thúc đẩy phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, trong đó nhiều nhiệm vụ đã được phân công cụ thể tới từng đơn vị thuộc bộ. 

Trước đó, theo Thông báo số 213/TB-VPCP ngày 25/4/2026 của Văn phòng Chính phủ, tại Hội nghị toàn quốc đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Tài chính nhiều nhiệm vụ trọng tâm liên quan đến hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn đầu tư công và theo dõi, đôn đốc giải ngân, gồm:

Nghiên cứu xây dựng dự án Luật hợp nhất Luật Đầu tư công là Luật Ngân sách nhà nước; sửa đổi Luật Đấu thầu.

Xây dựng phương án chấm điểm KPI về giải ngân vốn đầu tư công tại các bộ, ngành, địa phương.

Công khai kết quả giải ngân vốn đầu tư công hằng tháng trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ và các phương tiện thông tin đại chúng.

Tổng hợp phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 theo hướng tập trung, trọng điểm, giảm ít nhất 30% số lượng dự án so với giai đoạn 2021 - 2025.

Chủ trì rà soát, tháo gỡ các vướng mắc về thể chế, cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư công; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, liên thông dữ liệu.

Tổng hợp, đề xuất xử lý đối với số vốn chưa phân bổ chi tiết; xử lý các kiến nghị của bộ, ngành, địa phương liên quan đến giải ngân vốn đầu tư công.

Hoàn thiện cơ chế tài chính cho phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; hướng dẫn phân bổ vốn theo kết quả đầu ra, gắn với đánh giá hiệu quả đầu tư…