Có một nghề mà thành công nhiều khi được đo bằng những điều không xảy ra: một nguy cơ được nhận diện từ khi mới là dấu hiệu, một tình huống phức tạp được hóa giải trước khi thành khủng hoảng, một quyết sách được tham mưu đúng lúc giữa những biến động khó lường của thế giới. Phần lớn những công việc ấy không xuất hiện trên mặt báo. Nhưng phía sau sự bình yên của những hoạt động đối ngoại quan trọng là công việc âm thầm của lực lượng An ninh đối ngoại.
Truyền thống lịch sử lực lượng An ninh đối ngoại có thể được kể bằng nhiều chuyên án, chiến công và dấu mốc đáng nhớ. Nhưng nếu phải tìm một sợi chỉ đỏ xuyên suốt, có lẽ đó là khả năng nhạy bén phát hiện nguy cơ trước khi nguy cơ xuất hiện. Đối tượng thay đổi. Phương thức thay đổi. Không gian hoạt động cũng thay đổi. Nhưng bản chất công việc thì vẫn vậy: đi trước một bước để bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc từ sớm, từ xa.
Từ mặt trận phản gián đến tham mưu chiến lược
Yêu cầu ấy đã xuất hiện ngay từ những ngày đầu thành lập lực lượng. Mùa hè năm 1946, nền độc lập của đất nước vừa giành được chưa đầy một năm. Chính quyền cách mạng đứng trước sức ép từ nhiều phía. Bên cạnh những khó khăn về kinh tế, quân sự và đối ngoại là các âm mưu chống phá của tình báo, gián điệp nhằm lật đổ chính quyền. Trong hoàn cảnh ấy, người cán bộ an ninh nói chung, chống gián điệp nói riêng phải hết sức chủ động, kịp thời phát hiện mọi nguy cơ đe dọa đến nền độc lập, an ninh của đất nước để kịp thời phòng ngừa, đấu tranh ngăn chặn không cho địch kịp hành động.
Lực lượng An ninh đối ngoại ra đời trong những ngày đầu thành lập nước gắn với cuộc đấu tranh bảo vệ chính quyền Cách mạng non trẻ. Ngay sau khi giành độc lập, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đã đứng trước muôn vàn khó khăn, phải đối mặt với thù trong, giặc ngoài, âm mưu cướp nước ta một lần nữa của thực dân Pháp. Trong bối cảnh đó, lực lượng Công an nhân dân, nòng cốt là lực lượng Trinh sát phản gián, nay là lực lượng An ninh đối ngoại đã tổ chức trinh sát, phát hiện, tham mưu và trực tiếp đấu tranh, trấn áp thắng lợi vụ án tại địa chỉ số 7 Phố Ôn Như Hầu, Hà Nội vào ngày 12/7/1946, đập tan kế hoạch đảo chính phản cách mạng do Tình báo Pháp và Đặc vụ Tưởng câu kết với Quốc dân Đảng thực hiện.
Thắng lợi vụ án tại địa chỉ số 7 Phố Ôn Như Hầu của lực lượng An ninh đối ngoại đã trực tiếp bảo vệ tuyệt đối an toàn chính quyền cách mạng trước tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”. Đó không chỉ là một chiến công có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử ngành Công an mà còn cho thấy một bài học xuyên suốt: những mối đe dọa đối với an ninh quốc gia thường phải được nhận diện từ khi còn trong bóng tối. Những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, chống Mỹ, cứu nước, lực lượng An ninh đối ngoại tiếp tục trưởng thành trong trận tuyến đấu tranh chống gián điệp, biệt kích và các hoạt động phá hoại. Nhiều chuyên án đã đi vào lịch sử, nhiều âm mưu nguy hiểm bị vô hiệu hóa trước khi kịp gây hậu quả.
Nhưng nếu chỉ nhìn bề dày truyền thống của lực lượng An ninh đối ngoại qua những chuyên án ấy thì vẫn chưa đủ. Bởi cùng với sự phát triển của đất nước, nhiệm vụ của lực lượng chống gián điệp cũng không ngừng mở rộng. Từ bảo vệ chính quyền cách mạng đến bảo vệ công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Từ đấu tranh với những mối đe dọa hữu hình đến nhận diện những nguy cơ chiến lược có thể xuất hiện trong tương lai. Từ mặt trận phản gián truyền thống đến vai trò tham mưu chiến lược về an ninh đối ngoại trong thời kỳ hội nhập quốc tế sâu rộng. Đó không phải là sự thay đổi về mục tiêu. Mà là sự phát triển của cùng một sứ mệnh trong những điều kiện lịch sử khác nhau.
Giữ bình yên từ những điều chưa xảy ra
Trong chiến tranh, nguy cơ thường hiện hữu khá rõ ràng. Đó có thể là một toán biệt kích xâm nhập, một mạng lưới gián điệp hay một tổ chức phản động hoạt động bí mật. Nhưng trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế toàn diện sâu rộng, nhiều thách thức an ninh lại mang một diện mạo hoàn toàn khác. Một biến động địa chính trị. Một cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn. Một xu hướng công nghệ mới. Một cuộc tấn công mạng nhằm vào hạ tầng trọng yếu. Hay những tác động khó lường của các vấn đề an ninh phi truyền thống. Không ít nguy cơ trong số đó chưa hiện hữu thành sự việc cụ thể. Chúng xuất hiện dưới dạng xu hướng, tín hiệu hoặc những thay đổi đang âm thầm diễn ra trong môi trường quốc tế.
Chính vì vậy, một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của lực lượng An ninh đối ngoại hiện nay là nghiên cứu, phân tích và dự báo chiến lược. Nói một cách đơn giản, đó là công việc nhận diện những vấn đề có thể tác động đến an ninh quốc gia, từ đó tham mưu cho Đảng, Nhà nước và Bộ Công an những chủ trương, giải pháp phù hợp.
Từ thực tiễn công tác, lực lượng An ninh đối ngoại đã chủ động tham mưu nhiều chủ trương, chính sách, đề án và giải pháp lớn về bảo vệ an ninh quốc gia, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều diễn biến nhanh chóng, phức tạp và khó dự báo. Đằng sau những văn bản tham mưu là quá trình nghiên cứu công phu, theo dõi sát diễn biến tình hình quốc tế, đánh giá tác động đối với Việt Nam và dự báo những thách thức có thể đe dọa an ninh quốc gia.
Trong thế giới ngày nay, bảo vệ an ninh quốc gia cũng không thể tách rời không gian đối ngoại. Các mối đe dọa an ninh ngày càng mang tính xuyên quốc gia, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia và các cơ quan thực thi pháp luật. Từ các cơ chế hợp tác song phương đến các diễn đàn đa phương, từ hợp tác trong ASEAN đến các cơ chế quốc tế về an ninh và thực thi pháp luật, lực lượng An ninh đối ngoại đã chủ động mở rộng quan hệ hợp tác, tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và phối hợp xử lý các vấn đề cùng quan tâm.
Nếu trước đây nhiệm vụ là bảo vệ chính quyền cách mạng trong một môi trường quốc tế đầy biến động, thì hôm nay nhiệm vụ ấy được mở rộng thành bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc trong một thế giới có mức độ liên kết chưa từng có. Phương thức khác, nhưng mục tiêu không khác. Đó là bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, tạo dựng và giữ gìn môi trường hòa bình, ổn định để đất nước phát triển.
Nhìn lại chặng đường 80 năm, lịch sử lực lượng An ninh đối ngoại có thể được ghi dấu bằng những chiến công, những chuyên án hay những phần thưởng cao quý. Nhưng có lẽ, điều đáng quý nhất lại nằm ở khả năng thích ứng trước những thay đổi của thời cuộc.
Từ những ngày đầu đấu tranh với các âm mưu lật đổ chính quyền cách mạng của tình báo Pháp cấu kết với đặc vụ Tưởng đến hôm nay, khi các thách thức an ninh đã vượt qua biên giới địa lý và hiện diện cả trong nước và ngoài nước, trên không gian mạng, không gian số và không gian đối ngoại, sứ mệnh của lực lượng vẫn không thay đổi. Đó là đi trước một bước để bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, ngăn chặn từ nơi xuất phát.
Và ở phía sau những hoạt động đối ngoại của Đảng, Nhà nước, phía sau những quyết sách được ban hành hay những cơ chế hợp tác được thiết lập, vẫn có những người âm thầm làm công việc của mình. Nhận diện từ sớm. Tham mưu từ sớm. Chuẩn bị từ sớm. Để những điều tốt đẹp có thể diễn ra. Và để những điều không mong muốn không có cơ hội xảy ra. Đó là công việc của lực lượng An ninh đối ngoại. Đó cũng là cách lực lượng luôn luôn giữ vững tuyến đầu lá chắn thép thầm lặng trên mặt trận An ninh đối ngoại trong suốt 80 năm qua.
