Theo đánh giá của giới phân tích và các nhà đầu tư, đây không phải là một sự thay đổi ngẫu nhiên. Những nguồn tin bí mật tiết lộ thì đây là kết quả của một cuộc xung đột giữa Pandit với ban lãnh đạo xung quanh vấn đề chiến lược và hiệu quả kinh doanh, kéo theo người cộng sự John Haveus kiên quyết “đi theo tiếng gọi của tình bằng hữu”.
Tuy nhiên, Chủ tịch Citygroup Michael O'Neill luôn phủ nhận mâu thuẫn nội bộ và cho rằng đã tới lúc thay một đội ngũ lãnh đạo mới trong bối cảnh Citigroup đã không bắt kịp tốc độ hồi phục từ sau cơn khủng hoảng tài chính hồi năm 2008 của hai đối thủ lớn khác là JPMorgan Chase và Bank of America. Điều này khiến dư luận cảm thấy vô cùng khó khăn khi phải “ngụp lặn” trong ma trận thông tin chỉ để biết lý do hai nhân tài bỗng nhiên bị gỡ tên khỏi trang web của Citigroup ít phút sau khi thông tin từ chức được phát đi…
“Nghi án” mâu thuẫn với ban lãnh đạo
Lên nắm quyền CEO vào tháng 12/2007, Vikram Pandit đã dẫn dắt Citigroup đi qua giai đoạn khủng hoảng khi xử lý dứt điểm những khoản nợ từ thời của người tiền nhiệm Chuck Prince. Cuối năm 2008, Citigroup gần như phá sản, và chỉ "thoi thóp" nhờ sự hỗ trợ từ Bộ Ngân khố. Pandit đã tái cơ cấu và tìm các nguồn vốn mới cho ngân hàng, tăng cường sức mạnh cho mạng lưới toàn cầu và xác định lại trọng tâm cho hoạt động kinh doanh.
Pandit lãnh đạo Citigroup với phong cách mềm mỏng, linh hoạt và thay đổi hoàn toàn cái nhìn ác cảm của dư luận về một ngân hàng nổi tiếng độc tài. Ông đã tiến hành nhiều dự án, chính sách "tử tế" như bán tháo hay đóng cửa các chi nhánh của Citigroup ở những vùng xa xôi, và xây dựng quỹ nhằm dự trữ một chút tài sản còn tích lại từ thời người tiền nhiệm. Trong vòng 5 năm, Pandit đã mạnh tay cắt giảm đội ngũ nhân viên trên toàn cầu từ 375.000 người xuống còn 262.000 hiện nay.
Ba tháng trước, tờ The Wall Street Journal vẫn nhấn mạnh Pandit đã lên kế hoạch ở lại Citigroup thêm vài năm nữa và được ban lãnh đạo ủng hộ "tuyệt đối". Tuy nhiên, bất ngờ kế hoạch đổ bể, Pandit giật mình và chuẩn bị "về vườn" trong vài ngày tới. Sự kiện này là một cú sốc đối với nhân viên tại Citigroup, bao gồm cả các quản lý cấp cao. Một số nhân viên khi biết chuyện đã cố gắng lục tìm trong bản báo cáo tài chính mới nhất của ngân hàng để xác định những dấu hiệu của cuộc xung đột nội bộ.
Họ hoài nghi về vai trò của ban lãnh đạo phía sau quyết định gây nhiều tranh cãi của Pandit. Có thể vì mối thù hằn nào đó dẫn tới mâu thuẫn nội bộ, ban lãnh đạo Citigroup quyết định "họp kín và bỏ phiếu" cho số phận của ông. Theo đó, quyết định từ chức thực chất do một nhóm người soạn thảo, còn Pandit chỉ là nạn nhân bị ép buộc ra đi. Sau một vài lời ca ngợi Pandit như "người hùng", với năng lực lãnh đạo xuất chúng, phẩm chất liêm chính và kiên định chèo lái con thuyền Citigroup qua cơn bão khủng hoảng.
Khen ngợi là vậy, nhưng phần lớn cái gọi là "báo cáo thành tích" của Pandit lại hướng tới nhân vật kế nhiệm, Michael Corbat, "lính cũ" có thâm niên 20 năm điều hành các chi nhánh lớn của Citigroup tại châu Âu, Trung Đông và châu Phi. Tuy nhiên, điều này khá vô lý vì nếu tồn tại mâu thuẫn âm ỉ thì toàn bộ nhân viên đã biến Citigroup thành "cái chợ" buôn chuyện từ trước rồi, chứ họ không phải bị sốc nặng sau khi nghe tin Pandit nghỉ việc.
Pandit đã tự nguyện không hưởng lương khi Citigroup đang lỗ nặng vì khủng hoảng tài chính trong giai đoạn 2009 - 2010. Khi ngân hàng trở lại quỹ đạo sinh lời vào năm 2011, Pandit nhận được đề nghị tăng lương lên 15 triệu USD/năm. Tuy nhiên, điều này đã khiến mối quan hệ giữa ông và ban lãnh đạo Citigroup chịu thêm nhiều sức ép khi 55% cổ đông bác bỏ đề xuất này trong cuộc họp tháng 4 vừa qua.
Trụ sở của Ngân hàng Citigroup.
Giá cổ phiếu của Citigroup tiếp tục sụt giảm, sự tín nhiệm dành cho Pandit cũng đi xuống. Bút sa gà chết, ban lãnh đạo tuyên bố trong cuộc phỏng vấn chia tay Pandit rằng đây là bước đi thông minh, đem lại luồng sinh khí mới cho Citigroup. Chẳng hiểu họ không có trách nhiệm hay tự chối bỏ trách nhiệm, chỉ biết một thành viên muốn dư luận "ngợi ca" quyết định có tính bước ngoặt này!
Vốn chỉ biết cách quản lý chi tiêu và một vài hoạt động giao dịch đơn lẻ, Pandit đã không sẵn sàng cho việc tiếp quản một thể chế tài chính bậc nhất thế giới với hàng nghìn nhân viên và chi nhánh. Người ta giao chiếc ghế CEO cho ông bởi lẽ Citigroup đã bất lực trước cuộc khủng hoảng tài chính. Và bây giờ, khi cơn bão đã đi qua, ban điều hành ngân hàng mới nhận ra họ cần một "bậc thầy" quản lý dày dặn kinh nghiệm hơn Pandit.
Tình bằng hữu khiến "cánh tay phải" của CEO từ chức
Theo Mike Holland, Chủ tịch Công ty Quản lý tài sản Holland & Co, việc Pandit ra đi là một cú sốc diễn ra quá nhanh. Tuy nhiên, John Havens từ chức là một điều đáng thất vọng và thậm chí còn đáng tiếc hơn sự ra đi của Pandit.
Pandit và Havens đã có quan hệ hợp tác từ nhiều năm nay khi cùng làm ở Morgan Stanley trong giai đoạn 1980 - 1990. John gia nhập Morgan Stanley năm 1986 khi Pandit đã làm việc tại đây được 3 năm. Hai người thành bạn thân của nhau sau một vài thương vụ làm ăn, và thăng tiến rất nhanh trong nội bộ ngân hàng với sự thành lập của Quỹ Old Lane LLC.
Rời Morgan Stanley năm 2005 theo quyết định cắt giảm nhân sự, John và Pandit về đầu quân cho Citigroup bằng việc bán lại Old Lane LLC với giá 800 triệu USD. Tháng 12/2007, Pandit lên nắm quyền CEO trong khi John vẫn chỉ là một nhân viên giao dịch bình thường và chỉ được Pandit cất nhắc lên chức giám đốc bộ phận khách hàng ít lâu sau đó.
Tuy không có danh phận gì nhưng John lại là nhân viên được trả lương cao nhất năm 2009 và 2010 (trên 9 triệu USD mỗi năm), trong khi ông bạn CEO lại chỉ nhận con số tượng trưng 1 USD. Từ năm 2007, vị trí COO bị bỏ trống khi Citigroup đang phải đối mặt với nguy cơ phá sản sau khi không thể trả được 20 tỉ USD tiền nợ từ chương trình giải cứu các tài sản xấu (TARP). Cho tới đầu năm 2011, khi khoản nợ đã được thanh toán dứt điểm, người ta mới thấy Pandit quan tâm hơn tới "cánh tay phải" John bằng chức giám đốc hoạt động.
Việc John được Pandit bổ nhiệm chức giám đốc đã được tiên liệu từ trước bởi mối thân tình hơn 2 thập niên. Và điều này càng được khẳng định chắc chắn khi Pandit muốn John làm COO lâu dài của Citigroup vì "không muốn mất công lựa chọn người kế nhiệm là những người lạ mặt". Điều Pandit quý nhất ở John chính là lòng trung thành, kỹ năng quản lý và sự thông minh, uyên bác trong lĩnh vực ngân hàng - đầu tư.
Việc Pandit nhờ John thực chất là "để mắt" tới hoạt động của gần như toàn bộ Citigroup, hoạch định chính sách và chiến lược kinh doanh. Nhờ vậy, Pandit có nhiều thời gian "vi hành" và dàn xếp các thương vụ làm ăn, giúp mở rộng ngân hàng và hội nhập với nhiều thị trường mới. Trong báo cáo bổ nhiệm nhân sự, Pandit đã gọi đây là "ưu tiên không thể làm ngơ", đồng thời ca ngợi hết lời thành tích của "cánh tay phải", buộc ban lãnh đạo ngân hàng phải "tâm phục khẩu phục" mà không thể từ chối vị trí COO dành cho John. Kết quả ấn tượng nhất mà John đem lại cho Citigroup là kiếm về trên 80% lợi nhuận của riêng năm 2010 và tiếp tục lấy trọn niềm tin của khách hàng đối tác bằng cách làm việc "chuyên nghiệp, lịch sự và linh hoạt".
Sự ra đi bất ngờ của John được cho là vì tình bằng hữu bấy lâu nay với Vikram Pandit. Nhiều ý kiến cho rằng, John là trợ thủ lâu năm của Pandit, nên cả hai từ chức là điều dễ hiểu. Citigroup cho biết John đã lên kế hoạch từ chức vào cuối năm 2012, tuy nhiên thay đổi vào phút chót khi người bạn Pandit ra đi. Dư luận đang hoài nghi liệu Citigroup có muốn níu kéo John Havens ở lại hay không khi nhân vật này được coi là COO đáng tin cậy nhất đối với hầu hết các giao dịch với bạn hàng của Citigroup.
Ra đi vì tương lai của Citigroup
Nhiệm kỳ của Pandit tại Citigroup được đánh dấu bằng những cột mốc trái ngược. Ông nhậm chức khi cuộc khủng hoảng tài chính chuẩn bị bùng nổ trên toàn cầu, rồi ra đi ngay khi Citigroup ổn định trở lại. Thông tin Pandit ra đi được đưa ra chỉ một ngày sau khi ngân hàng thông báo lợi nhuận quý III/2012 đã giảm tới 88% so với trước đó, xuống còn 468 triệu USD. Tuy nhiên, hầu hết số tiền hụt đi là do khoản mất giá 4,7 tỉ USD tiền cổ phần của Công ty liên doanh Morgan Stanley - Smith Barney mà Citigroup đang chào bán. Ngoài ra, Cục Dự trữ liên bang không phê duyệt kế hoạch tăng cổ tức của Citigroup vì cho rằng ngân hàng không chứng minh được năng lực tài chính theo quy chuẩn.
Kết quả này cho thấy, sức ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng là quá lớn và cá nhân Pandit đã chưa đủ sức để lèo lái tập đoàn vượt qua những sóng gió mới đây. Có thể Pandit từ chức vì những yếu kém trong công tác lãnh đạo và tính toán sai lầm trong đường lối phát triển chung của Citigroup. Ông không được các nhà đầu tư phố Wall yêu thích khi họ cho rằng Pandit đã bị "ném" vào vị trí CEO. Tuy nhiên, điều khó hiểu ở đây là giá cổ phiếu của Citigroup hiện dao động ở mức trên dưới 35 USD/cổ phiếu, tăng liên tục 39% kể từ đầu năm đến nay.
Mọi suy đoán lại dồn về việc các ngân hàng giữ ổn định lãi suất Libor. Một vài cuộc điều tra tiết lộ các ngân hàng cố ý làm giả lãi suất chuẩn, vốn dĩ do các hoạt động trên thị trường quyết định. Trong khi đó, các báo cáo tài chính toàn cầu tháng 7 cho rằng "bê bối Ngân hàng Barclays chưa là gì so với việc Citigroup âm thầm tự do điều chỉnh lãi suất để lừa khách hàng". Tất nhiên, đây chỉ là một suy đoán chưa có bằng chứng xác thực lan truyền trên các trang báo mạng. Thậm chí người ta còn nói việc Pandit từ chức là một phần kế hoạch của Timothy Geithner - Bộ trưởng Tài chính Mỹ - nhằm chiếm Ngân hàng Citigroup.
Suy cho cùng, dư luận bị sốc vì không biết lý do Pandit từ chức sau khi vắt kiệt sức lực cống hiến cho Citigroup. Một người ba phải, ăn nói nhỏ nhẹ, không được đánh giá cao lại tỏa sáng với những vấn đề tài chính - chứng khoán nan giải và vô cùng thách thức. Mùa thu 2007, trong bối cảnh Citi thua lỗ nặng và khuyết lãnh đạo, Pandit được ví như một nhân tài "hiếm có khó tìm", trở thành lựa chọn số 1 cho chiếc ghế CEO. Nhiều người cho rằng một người "chỉ biết học" như Pandit sẽ chẳng bao giờ có cơ hội làm chủ tịch Citigroup, tuy nhiên Pandit đã chứng minh điều ngược lại (tất nhiên ông cũng được trợ giúp rất nhiều, đặc biệt từ Bộ trưởng Tài chính Timothy Geithner).
Có lẽ lý do cố hữu nhất ấy là sau gần 5 năm phụng sự Citigroup, Pandit bắt đầu cảm thấy mệt mỏi và muốn "quy ẩn" để dành cơ hội thăng tiến cho những lớp đàn em kế cận. Biến cố khiến Pandit xoay vòng, thắng lợi tạo động lực giúp ông tiến lên song Pandit cho rằng đây là thời điểm thuận lợi trao quyền cho một nhân tài khác của Citigroup. Trong thông cáo tuyên bố từ chức, ông cho biết sẽ dành nhiều thời gian chăm sóc gia đình và chơi gôn sau khi rời vị trí lãnh đạo ngân hàng.
Chỉ một ngày sau khi Pandit "về vườn", giá cổ phiếu của Citigroup tăng 1 USD. Trong bối cảnh thị trường nhà đất Mỹ đang hồi phục, cơ hội cho Citigroup kiếm lời và gia tăng giá trị, tái cung cấp vốn, tăng lượng tiền cho vay hoàn toàn sẵn có. Cứ cái đà này, người kế nhiệm Corbat sẽ được tung hô, trong khi thành tích của người tiền nhiệm Pandit sẽ dần bị lãng quên…
