Vụ đánh bom ở Boston: Tìm lời giải cuối cùng cho động cơ gây án

Tamerlan Tsarnaev, 26 tuổi, đã bị tiêu diệt vào sáng sớm ngày thứ sáu 19-4 trong một vụ đấu súng với cảnh sát. Cùng ngày, người em trai 19 tuổi, Dzhokhar Tsarnaev, đã bị bắt sống ở một ngôi nhà thuộc Watertown ( Massachusetts ), sau đó được chuyển vào bệnh viện trong tình trạng bị thương nặng và hôn mê dưới sự kiểm soát nghiêm ngặt của cảnh sát.

ABC News hôm 21/4 cho biết, Dzhokhar Tsarnaev vừa hồi tỉnh và đang trả lời các câu hỏi một cách rời rạc bằng cách viết. Dzhokhar có thể phải đối mặt với những cáo buộc ở cấp bang và liên bang, với án cao nhất là tử hình. Tuy nhiên, điều dư luận quan tâm nhất hiện nay là lời khai của tên này liệu có làm sáng tỏ động cơ đánh bom khủng bố đang còn chưa có lời giải đáp rõ ràng hay không?

Có hay không liên hệ với phiến quân?

Gia đình Tsarnaev tới từ Dagestan với tư cách là dân tị nạn vào cuối những năm 90 thế kỷ trước. Dagestan là một nước cộng hòa thuộc Nga, nằm giáp phía đông của Chechnya, thuộc vùng Caucasus bất ổn. Khu vực này phần lớn tập trung người Hồi giáo, và liên tục diễn ra các vụ đánh bom khủng bố, bắt cóc con tin đẫm máu ở khắp nước Nga kể từ năm 1994 do các chiến binh Chechnya muốn ly khai tiến hành.

Nga và Mỹ cho biết quân nổi dậy ở đây có liên hệ với các nhóm khủng bố Hồi giáo như Al-Qaeda và đã chống lực lượng phương Tây ở Afghanistan và những nơi khác.

Ông Anzor Tsarnaev, cha của Tsarnaev, cho biết gia đình họ rời Chechnya để tránh sự tàn khốc của bạo lực. Cho dù gia đình Tsarnaev theo Hồi giáo, nhưng tôn giáo không có vai trò gì trong vụ đánh bom ở Boston . Theo đó, ông Anzor Tsarnaev khẳng định, hai con trai ông là những người Chechnya yêu hòa bình và có đạo đức. Chỉ sau khi cảnh sát công bố các bức ảnh nghi phạm vụ đánh bom ở Boston , rồi những cái tên được xướng lên, mọi người đều cảm thấy bị sốc. Bạn bè và người quen của anh em Tsarnaev không tin vào sự thật này khi luôn mô tả họ thân thiện, hiền lành, trải qua một tuổi thơ vô cùng êm đềm.

Tamerlan Tsarnaev đắm chìm trong những trận quyền Anh và là một võ sĩ hạng nặng ký tại giải quyền Anh Găng tay vàng quốc gia. Anh ta luôn mơ ước mang về vinh quang cho đội tuyển New England những tấm huy chương Olympic quý giá. Trong khi đó, Dzhokar Tsarnaev tốt nghiệp Trường Cambridge Rindge & Latin - cái nôi đào tạo nhiều diễn viên nổi tiếng của Mỹ. Cậu thanh niên trẻ từng được thành phố trao học bổng 2.500 USD, từng là một đô vật được vinh danh vận động viên sinh viên của tháng và thi đấu cấp quốc gia.

Tuy nhiên, không phải mọi người đều dành những lời tốt đẹp cho hai anh em Tsarnaev. Những lời lẽ khắc nghiệt nhất lại đến từ người chú Ruslan Tsarni, sống ở bang Maryland . Ông nói rằng đã không gặp gia đình Tsarnaev từ tháng 12/2005 và lần cuối nói chuyện với họ là năm 2009. Khi được hỏi về động cơ khiến các cháu trai tiến hành vụ tấn công, ông nói: "Bị thua cuộc, hận thù những người được an cư. Sự ảnh hưởng sâu sắc từ anh trai trở thành động lực cho cậu em Dzhokar quyết tâm đánh đổi cuộc đời bình yên bằng âm mưu đánh bom tàn độc. Đó là lý do duy nhất tôi nghĩ ra".

Có những dấu hiệu cho thấy không phải mọi thứ đều suôn sẻ với Tamerlan trên đất Mỹ. Trong một bức ảnh, anh ta viết rằng: "Tôi không có người bạn Mỹ nào cả. Tôi không hiểu họ". Hàng xóm cho biết, Tamerlan có quan điểm chính trị nặng nề về nước Mỹ, khi từng nói Mỹ sử dụng Kinh thánh "làm cái cớ để xâm lược các quốc gia khác".

Năm 2011, tình báo của Cơ quan An ninh Nga FSB báo với Cục Điều tra liên bang Mỹ FBI về thông tin Tamerlan Tsarnaev là một người theo chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan. Tamerlan dường như là một tín đồ sùng đạo, và đã thay đổi rất nhiều kể từ năm 2010, khi chuẩn bị rời Mỹ để đến khu vực của Nga, tham gia các nhóm hoạt động ngầm không được nói rõ. Tamerlan đã dành 6 tháng tới Dagestan và Chechnya vào năm 2012, làm dấy lên lo ngại về việc liệu anh ta đã được huấn luyện khủng bố hay không. Rất có khả năng Tamerlan đã liên hệ với một mạng lưới thánh chiến hoặc một người thầy Hồi giáo.

Trong khi đó, cậu em trai Dzhokhar lại bí mật xây dựng trang Vkontakte trên mạng xã hội của Nga, gia nhập các nhóm phiến quân Chechnya "ảo" với quan điểm xây dựng một thế giới Hồi giáo, lấy "sự nghiệp và tiền" là mục đích cá nhân. Nhân vật này cất giấu một số "tài liệu cực đoan" được tìm thấy trong tài khoản YouTube của anh ta, trong đó có album mang tiêu đề "Kẻ khủng bố" chứa những đoạn hội thoại về tôn giáo của Fayz Mohammad, người nổi tiếng với những phát ngôn cấp tiến.

Ngày 21/4, Hãng tin Fox cho biết, các nhà điều tra Mỹ hiện đang điều tra khả năng có mối liên hệ giữa hai anh em nhà Tsarnaev với một nhóm cực đoan có tên gọi Tiểu vương quốc Caucasus. Cuộc điều tra về khả năng có mối liên hệ giữa nghi phạm đánh bom Boston với những kẻ cực đoan dựa trên nội dung kênh YouTube. Tamerlan Tsarnaev từng 6 lần tới thăm một chiến binh Hồi giáo tại một nhà thờ ở Dagestan. Một trong những việc đầu tiên Tamerlan làm sau khi trở về là đăng tải đoạn video lên Youtube, đưa ra rất nhiều tuyên bố thánh chiến.

Kết quả điều tra những video đã bị xóa khỏi tài khoản YouTube của Tamerlan phát hiện "danh sách nhạc khủng bố" và mối liên hệ với Vilayat Dagestan, tổ chức thuộc mạng lưới Tiểu vương quốc Caucasus. Cảnh sát hiện đang tìm kiếm khả năng có mối liên hệ với các phần tử thánh chiến thông qua hòm thư điện tử của Tamerlan, cùng các video được đăng tải nhằm ủng hộ cho mục tiêu của chiến binh Hồi giáo.

Ngoài ra, họ cũng đang xem xét khả năng liệu hai anh em nhà Tsarnaev có liên lạc trực tiếp với nhóm này hay không, để xây dựng các kế hoạch tấn công sau vụ Boston.

Những giả thuyết mới

Trong khi mối quan hệ của hai anh em nhà Tsarnaev với phiến quân Chechnya còn chưa sáng tỏ thì xung quanh vụ đánh bom thảm sát Boston lại nảy sinh nhiều nghi ngờ mới về việc tham gia của các lực lượng bên ngoài. Trả lời Hãng tin Interfax ngày 19/4, ông Anzor Tsarnaev khẳng định hai con trai vô tội và cho rằng đã bị mật vụ FBI gài bẫy. Theo đó, FBI đã suy diễn đối với các con ông vì chúng theo Hồi giáo. "Vì sao họ giết Tamerlan? Nó đáng lẽ phải được bắt sống", ông Anzor Tsarnaev tức giận chia sẻ.

Ngay cả người cô Maret Tsarnaev, hiện sống ở Canada, cũng lên tiếng cáo buộc FBI đã không đưa ra đủ bằng chứng để thuyết phục bà rằng Dzhokhar và Tarmelan đã thực hiện vụ khủng bố. Bà nghi ngờ những bức ảnh mà giới chức mới công bố, chụp từ camera an ninh vào ngày xảy ra vụ đánh bom, đã bị dàn dựng. "Phản ứng đầu tiên của tôi là tại sao chúng lại có gan làm điều này. Nhưng khi tôi xem tất cả tài liệu, nó chẳng nói lên điều gì. Cả thế giới đang phán xét chúng chỉ bằng cách xem những bức ảnh này và không có bất cứ điều gì khác", Maret Tsarnaev cho biết.

Trên thực tế, FBI đã "lờ đi" cảnh báo của FSB về Tamerlan Tsarnaev, không hề hồi đáp yêu cầu thẩm vấn nhân vật này từ tháng 11/2012. FBI cũng không giải thích về lý do tại sao không lật lại hồ sơ của Tamerlan ngay sau khi vụ nổ xảy ra bởi trong những vụ việc như thế này, FBI thường kiểm tra những cá nhân có liên quan đến các nhóm chiến binh Hồi giáo. Khi FBI chính thức công bố hình ảnh camera giám sát ghi lại được hình ảnh của các nghi phạm, họ cũng không khớp nối được thông tin rằng người đàn ông trong ảnh cũng có trong hồ sơ.

FBI từ chối đưa ra mọi bình luận, tuy nhiên, lại nhấn mạnh rằng kẻ đứng phía sau chính là mạng lưới khủng bố  Al-Qaeda. Mặc dù chưa có nhóm nào đứng ra nhận trách nhiệm vụ đánh bom, nhưng phương thức tấn công có một số đặc điểm giống với cách thực hiện các vụ đánh bom của Al-Qaeda.

Rick DesLauriers, nhân viên điều tra đặc biệt của FBI tại Boston cho biết, ít nhất 1 trong 2 quả bom phát nổ tại khu vực quảng trường Copley được làm bằng nồi áp suất, và trong nồi còn chứa thêm đinh và vòng bi kim loại. Thủ phạm đã đặt một khối lượng thuốc nổ vào trong nồi áp suất 6 lít và giấu nó vào chiếc túi đen đặt trên mặt đất. Đây là loại bom dễ chế tạo, thường được những kẻ cực đoan ở Trung Đông sử dụng.

Trên mạng Internet, cách thức chế tạo bom trong nồi áp suất dễ được tìm thấy ở nhiều trang web khác nhau. Tuy nhiên, theo nhận định của FBI và các chuyên gia chống khủng bố, những kẻ thực hiện vụ tấn công không phải là dân nghiệp dư. Ngược lại, chúng đều là những kẻ nhà nghề và đã lên kế hoạch cẩn thận, chi tiết. Việc lựa chọn cách chế tạo bom đơn giản chỉ là cách để đánh lừa hướng điều tra. Hơn nữa, kiểu đánh bom này thường gặp ở Afghanistan, Iraq, Pakistan và Ấn Độ.

Một tạp chí của Al-Qaeda năm 2010 cũng đã hướng dẫn những kẻ khủng bố dùng đồ dùng trong bếp để chế tạo bom, trong đó có bom nồi áp suất, có thể giết được hàng chục người vì chứa các mẩu kim loại cũng nhằm để tăng khả năng sát thương.

Một chi tiết nữa cũng được FBI chú ý là vào năm ngoái, một thủ lĩnh cấp cao của Al-Qaeda đã tuyên bố tổ chức này có một danh sách các mục tiêu quan trọng nhất cần tiêu diệt trong năm 2013, bao gồm cả một số sự kiện thể thao ở Mỹ. Các trang web của các nhóm chiến binh gần đây cũng đăng tải thông tin cho thấy những kẻ khủng bố có liên hệ với Al-Qaeda sắp thực hiện tấn công trên đất Mỹ. Ví dụ, chuyên gia vũ khí Al-Qaeda, Abdallah Dhu-al-Bajadin, đăng tải trên một trang web thánh chiến hồi tháng trước rằng Al-Qaeda vẫn có khả năng tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Mỹ.

Hãng tin CNS bình luận rằng, một khi mạng lưới Al-Qaeda đưa ra ý tưởng thì các chi nhánh của chúng tại Yemen và Arập Xêút có thể liên kết để thực hiện. FBI cũng không loại trừ khả năng Al-Qaeda sử dụng chính người Mỹ tham gia tấn công khủng bố bởi họ có thể dễ dàng lọt qua con mắt kiểm tra của lực lượng an ninh ngay cả khi có những hành động mờ ám. Còn với những người Hồi giáo hay Arập, việc qua cửa an ninh tại các sân bay, cửa khẩu của Mỹ cũng đã khó khăn, huống chi là thực hiện các hoạt động khác.

Trước đó vào hôm 17/4, trang WorldNetDaily (WND), một trang web gây nhiều tranh cãi của Mỹ, đăng tải thông tin và bình luận trong đó cho rằng Triều Tiên có thể "nhúng tay" vào vụ Boston. "Vụ đánh bom marathon Boston làm dấy lên câu hỏi trong giới bình luận rằng liệu Bình Nhưỡng có lấy cớ để thực hiện vụ tấn công, như một số lần trước đó họ đã làm", tờ báo đưa ra phán đoán trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và Triều Tiên tăng cao. Trang web cũng cáo buộc Triều Tiên có "lịch sử quan hệ" với Al-Qaeda, đã dạy trên một tạp chí mạng của nước này cách làm bom nồi áp suất.

Trong bài xã luận đăng vào cuối ngày 20/4, Hãng thông tấn Trung ương Triều Tiên KCNA ngay lập tức chỉ trích cáo buộc của WND là "tuyên truyền sai trái, không đáng phải trả lời". KCNA cũng phủ nhận mối liên hệ giữa Bình Nhưỡng và Al-Qaeda và cáo buộc trang web bảo thủ này tự tạo "ra âm mưu bẩn thỉu", nhằm phá hoại hình ảnh của Triều Tiên. "Khi Triều Tiên cảm thấy cần thiết phải tấn công Mỹ, Triều Tiên sẽ không dùng đến hành động khủng bố giấu mặt hèn hạ như thế", KCNA tuyên bố