Từ nhiều năm nay, mỗi khi xứ Mường Lò - Nghĩa Lộ (Yên Bái) vào hội, du khách sẽ không chỉ say đắm với những màn Đại Xòe đặc sắc, hay tinh hoa ẩm thực của cư dân nơi đây, mà còn lạ lẫm trước những cuộc công diễn võ thuật của hàng nghìn môn sinh trong võ phục đen – đỏ.
Từ hàng nghìn năm trước, trên vùng lưu vực sông Mã, sông Lam (châu Ái, châu Hoan cổ), dòng võ Hét dân gian đã ra đời trong lao động và đấu tranh sinh tồn với muông thú, giặc giã của cư dân địa phương. Qua bao thế hệ, võ Hét không ngừng được sáng tạo, trở thành thứ vũ khí đặc dị của các chiến binh Đại Việt trên sa trường.
Ít ai biết rằng, từ 30 năm nay, võ Nhất Nam - một môn võ cổ xưa nhất của tổ tiên Lạc Hồng, đã "sâu rễ bền gốc" trong đời sống tinh thần của người dân nơi đây, trở thành một "sản vật" văn hóa xứ Mường. Người cần mẫn "gieo mầm" di sản này, là một thầy giáo trung học cơ sở - võ sư, họa sĩ Đào Hoàng Long...
Khác với người em trai (GS.VS. Ngô Xuân Bính) tên tuổi võ sư Ngô Xuân Nhuần đã tràn ngập trên báo chí, ông sống ẩn mình lặng lẽ chốn quê nhà. Từng là huấn luyện viên trưởng đội tuyển võ thuật cổ truyền của tỉnh Nghệ An, thầy của nhiều thế hệ học trò xuất sắc, mang “vàng” về cho thể thao đối kháng xứ Nghệ, bỗng một ngày ông xin nghỉ việc.
