Tết Nguyên đán - khoảnh khắc giao hòa giữa đất trời, con người và vạn vật - từ lâu đã trở thành mạch nguồn cảm hứng bất tận trong văn học nghệ thuật Việt Nam. Trong hội họa, đề tài Tết không chỉ đơn thuần là sự ghi chép sinh hoạt mùa xuân, mà còn là không gian biểu đạt của ký ức văn hóa, của tâm thức cộng đồng và của bản sắc dân tộc.
Trong đời sống tinh thần của người Việt, tranh Tết không chỉ là một nét đẹp đầy hoài niệm mà còn là nét văn hóa truyền thống cần được gìn giữ. Sau một thời gian dường như bị lãng quên, rất đáng mừng tranh Tết truyền thống đã có sự hồi sinh qua nhiều hoạt động hướng đến tôn vinh những giá trị văn hóa mang "hồn dân tộc" của nhiều học giả, nhà nghiên cứu, văn nghệ sĩ...
Trong ký ức của thế hệ 7X chúng tôi, Tết vẫn còn đọng lại không khí rộn ràng của một mùa xuân mới. Ngày Tết vui và ý nghĩa vì bận rộn sắm sửa, trang trí nhà cửa, đặc biệt là treo tranh Tết. Tôi biết đến những bức tranh mâm ngũ quả ngày Tết, câu đối đỏ, “Lý ngư vọng nguyệt” từ thú chơi tranh Tết của một vùng quê nghèo ở miền Trung ấy.
Trong bức tranh Tết nhiều sắc màu, màu đỏ của pháo, màu xanh của bánh chưng, màu vàng hoa mai và hồng của đào phai, đào bích, người Việt thường không thể thiếu việc trang hoàng nhà cửa bằng những bức tranh treo tường sống động và nhiều màu sắc. Những bức tranh Ðông Hồ đã từng là một lựa chọn. Và sở thích ấy vẫn không thay đổi với những ai yêu mến dòng tranh dân gian này.
Tết là dịp mà người ta sẽ dọn dẹp lại nhà cửa cho ngăn nắp và chắc chắn kèm theo đó sẽ là những trang trí cho căn nhà trở nên khác biệt hẳn với ngày thường. Nói chung, dịp Tết là dịp để con người ta được đẹp hơn, sống đẹp hơn và cũng thu xếp lại cho nơi mình sinh sống được đẹp hơn.
Xưa, cứ gần đến Tết, các làng tranh lại nhộn nhịp in vẽ rồi quẩy đi bán khắp các nẻo chợ quê. Ngoài hoa kiểng, bánh chưng, dưa hành, nhà nào cũng mua cho mình một bức tranh Tết về trang trí. Hương xuân, sắc Tết và cả hồn dân tộc gửi trong nét tranh tươi trong, ước vọng về một năm mới mưa thuận gió hòa, gia đạo bình an.
Còn nhớ thời sinh viên, quãng đầu 1990, mỗi dịp dậm dịch Tết, phố phường Hà Nội lại rực rỡ cờ hoa và tưng bừng với muôn vàn những bức vẽ đủ màu sặc sỡ in trên giấy bóng kính, treo khắp các quầy hàng. Dạo đó, hầu như gia đình nào, trải dài từ thôn quê đến thành thị, đều thửa một vài bức tranh xuất xứ Thái Lan về trang trí, tươi vui đón xuân mới.
Lục lại ký ức những ngày xưa cũ, hai bậc cao niên ngót trăm tuổi của làng Kim Hoàng, xã Vân Canh, huyện Hoài Đức, Hà Nội - cụ Trần Ếch và cụ Trần Sơn Phương đều kể rằng, thường chỉ hai tháng cuối năm, tranh Kim Hoàng mới lại nhộn nhịp vào mùa.
