Giữa đại ngàn vùng Lìa, huyện vùng cao Hướng Hóa (Quảng Trị), nơi con sông biên giới Sê Pôn lặng lẽ chảy qua những triền nương xám bạc, có một miền đất mà người ta ví là “lãnh địa” của loài cây mang mùi hương thoảng như ký ức – giáng hương. Loài cây mà đồng bào Vân Kiều gọi tha thiết là xa rưi, người Pa Cô thì thì thầm “trưi” trong từng lời kể như một âm vọng của rừng. Những thân cây cao vút, dáng trầm lặng, thâm u, lặng lẽ tỏa bóng và giữ hồn làng hồn bản.
Có một mùa hoa không ồn ào, không rực rỡ, không chen chúc giành giật với nắng như phượng, như bằng lăng. Có một mùa hoa lặng lẽ mà ngỡ ngàng, đó là mùa hoa trẩu. Trên những triền núi ngút ngàn của miền Tây Quảng Trị, nơi ranh giới giữa đất và trời mong manh như một sợi khói lam chiều, hoa trẩu nở như một lời thì thầm giữa thiên nhiên và con người.
Miền Tây Quảng Trị từ bao đời là ngôi nhà chung của đồng bào các dân tộc thiểu số Pa Cô, Vân Kiều, với cuộc sống chủ yếu dựa vào rừng, gắn với phương thức sản xuất "phát đốt, cốt trỉa", tự cung tự cấp. Trong đó, lúa rẫy không chỉ là cây lương thực chính, mà còn là một vị thần linh thiêng đầy quyền năng, luôn mang lại sự sống cho con người.
Ngày 13/9/2023, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân người Pa Cô Hồ A Nun đã ra đi ở tuổi 80 tại quê nhà (ở xã Hồng Bắc, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên-Huế). Ông là người đã đi vào lịch sử khi gùi tới 179 tấn vũ khí vượt núi rừng Trường Sơn những năm kháng chiến chống Mỹ.
Đồng bào Pa Cô, Vân Kiều ở Quảng Trị sinh sống trong dãy đại ngàn Trường Sơn, thuộc hai huyện Hướng Hoá và Đakrông. Trong kháng chiến đánh giặc cứu nước, đồng bào Pa Cô, Vân Kiều luôn tự hào vì được mang họ Bác Hồ. Từ sau khi Bác mất đến nay, bà con luôn thờ ảnh Bác ở nơi trang trọng nhất trong căn nhà sàn của mình…
