Những ngày cuối năm 1945, chính quyền cách mạng non trẻ mới được thành lập. Thù trong giặc ngoài chống phá. Ba thứ giặc: giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm đe dọa.
Một ngày sau khi đọc Bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Quảng trường Ba Ðình lịch sử, trong phiên họp đầu tiên của Hội đồng Chính phủ ngày 3-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh xếp việc chống “giặc dốt” là nhiệm vụ thứ hai, chỉ sau chống “giặc đói”.
Trong 10 năm đầu sau cách mạng, chính thể Xôviết đã xóa nạn mù chữ cho 10 triệu người lớn tuổi, điều này có nghĩa là một triệu người mỗi năm. Trong thập niên tiếp theo - 50 triệu người, nghĩa là 5 triệu người/năm. Đây là sự "công phá" thực sự! Tất cả mọi người đến 50 tuổi đều nô nức đi học.