"Điện ảnh chưa làm khán giả yêu lịch sử Việt", đó là khẳng định của Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều trong hội thảo được tổ chức tại Hà Nội về "Sản xuất phim về đề tài lịch sử và chuyển thể từ tác phẩm văn học". Làm sao để nâng tầm những bộ phim về đề tài lịch sử để hấp dẫn người xem, góp phần quảng bá văn hóa, lịch sử Việt đến giới trẻ và ra thế giới?
Lịch sử luôn là một đề tài lớn, nguồn cảm hứng bất tận cho người nghệ sĩ thỏa sức sáng tạo, cũng là "lò bát quái" thử cái "dũng", "nhẫn", "tài" của người cầm bút. Bởi lẽ viết về đề tài này quả thật chưa bao giờ là dễ dàng với các nhà văn dù ở bất kì thời đại nào, bất kì độ tuổi nào.
Dòng chảy văn học nghệ thuật Việt Nam là sự hợp lưu của nhiều thể loại, bộ môn nghệ thuật và đề tài. Với bốn ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc, đề tài lịch sử là nguồn cảm hứng dồi dào để các nhà văn sáng tạo, nhiều cây bút đã gặt hái được những thành tựu rất đáng ghi nhận.
Đề tài lịch sử trong các tác phẩm nghệ thuật là một chủ đề hấp dẫn nhưng cũng là một trong những địa hạt đầy thách thức đối với người làm sáng tạo nghệ thuật. Những tác phẩm về chủ đề lịch sử là một trong những cách truyền tải thông điệp, sự kiện lịch sử, khiến sử không khô khan và dễ dàng được dung nạp, tiếp thu.
Với tiếu thuyết lịch sử "Đức Thánh Trần" xuất bản năm 2018 và mới đây là "Trần Thủ Độ", nhà văn Trần Thanh Cảnh tiếp tục dấn thân vào mảng miếng đầy thử thách. Tiểu thuyết "Trần Thủ Độ" đã đem đến cho bạn đọc những phát hiện mới mẻ, thú vị và cái nhìn trọn vẹn hơn về nhân vật lịch sử và thời cuộc. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trao đổi với nhà văn về nội dung này.
Diễn ca lịch sử bao giờ cũng đứng trên một quan điểm nào đó để nhìn nhận, miêu tả, đánh giá bình luận về các sự kiện và nhân vật lịch sử. "Thiên Nam ngữ lục" chịu ảnh hưởng của thuyết “thiên mệnh” nên đã giải thích các biến cố lịch sử là do “tạo hoá” bày đặt ra như thế: “Trong cơ tạo hoá đã phân/ Xuân hết, lửa lần, đông lại bước theo”...
Đối với những phim của tư nhân, áp lực lợi nhuận luôn là điều đè nặng lên vai nhà sản xuất. Nhưng, để biến một bộ phim lịch sử thành một phim có doanh thu cao không phải là việc dễ dàng, và cho đến nay vẫn chưa có một bộ phim lịch sử nào được liệt vào danh sách phim có doanh thu lớn nếu không muốn nói là hầu như phim nào cũng thua lỗ...
Với sân khấu, dường như đề tài lịch sử là nguồn cảm hứng chưa bao giờ vơi cạn. Song để những vở diễn sân khấu về đề tài lịch sử luôn có một sức sống mới mẻ, chứa đựng tính thẩm mĩ - giáo dục cao và có khả năng chinh phục khán giả hiện đại, nhất là các bạn trẻ, thực sự là điều không dễ dàng. Phải nói rằng, trong đời sống hiện đại, sân khấu về đề tài lịch sử vẫn là một phần quan trọng xây dựng nên nền tảng đời sống tinh thần. Vì thế, nó cần được chăm sóc, nâng đỡ...
Văn học cũng có thể có một vị thế quan trọng không kém điện ảnh trong việc bồi đắp kiến thức lịch sử cho bạn đọc thông qua tài năng kể chuyện của nhà văn. Những người cầm bút sáng tạo một tác phẩm văn chương khác với người viết chính sử. Nhưng khi họ chọn một câu chuyện, một sự kiện hay một nhân vật lịch sử nào đó làm đề tài cho tác phẩm của mình, họ phải bay bằng đôi cánh. Cánh đầu tiên là sự trung thành với chính sử...
Mới đây, NXB Kim Đồng vừa ấn hành “Người quản tượng của vua Quang Trung” của nhà văn Ngọc Toàn – một cây bútchuyên canh - tác - chữ trên cánh đồng lịch sử. Các tác phẩm của ông đã để lại nhiều dấu ấn với độc giả qua các thế hệ.
Chu Thơm là tác giả viết khá chắc tay và "ăn khách" của sân khấu kịch phía Bắc. Dù mang đề tài lịch sử hay hiện đại, những tác phẩm của ông thường đề cập một cách thẳng thắn tới những vấn đề bức xúc của đời sống xã hội như "Mỹ nhân và anh hùng", "Biến dạng", "Ao làng"... Ông cũng là một trong những tác giả nhiệt huyết và đầy sung sức ở mảng đề tài Vì An ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống.
Kỷ niệm 40 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, chương trình phim truyện cuối tuần của kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam (phát sóng 21h35 chủ nhật hằng tuần) sẽ dành trọn tháng 4 để phát sóng 4 bộ phim về đề tài lịch sử.
