Đất nước thống nhất, cả nước cùng một nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Lực lượng Công an nhân dân Việt Nam tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, xây dựng Lực lượng Công an nhân dân (CAND) ngang tầm với chức năng, nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó. Ngày 18/6/1981, thực hiện Nghị định 250-NĐ/CP của Hội đồng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an) ban hành Quyết định số 13-QĐ/BNV về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức của Tổng cục XDLL CAND. Tổng cục XDLL CAND là cơ quan chuyên môn của Bộ Nội vụ, chuyên trách về công tác XDLL CAND, có trách nhiệm thống nhất quản lý và chỉ đạo công tác XDLL CAND.
Ngày 30/8/1990, Bộ Chính trị Trung ương Đảng quyết định thành lập Đảng ủy Công an Trung ương để lãnh đạo mọi mặt công tác công an, theo đó Tổng cục XDLL CAND là cơ quan giúp Đảng ủy Công an Trung ương chỉ đạo công tác chính trị, công tác xây dựng Đảng và công tác quần chúng trong Lực lượng CAND. Từ đó đến nay, do yêu cầu nhiệm vụ, một số đơn vị thuộc Tổng cục được thành lập mới, điều chỉnh hoặc tách ra trực thuộc Bộ. Ngày 18-6 hàng năm trở thành ngày Kỷ niệm thành lập Tổng cục XDLL CAND. Phát triển theo thời gian, tổ chức bộ máy của Tổng cục hiện nay đã bao gồm một hệ thống đầy đủ các vụ, cục nghiệp vụ chuyên về công tác tổ chức cán bộ, công tác xây dựng lực lượng, công tác Đảng và quần chúng, hệ thống các trường CAND, hệ thống báo chí, xuất bản, điện ảnh, phát thanh và truyền hình, bảo tàng CAND v.v…
Thiếu tướng Phạm Văn Dần, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục XDLL CAND nhớ lại, năm 1988 ông là Hiệu phó Trường đại học ANND (nay là Học viện ANND). Theo phân công, ông ra làm Cục phó Cục Đào tạo - rồi là Phó Tổng cục trưởng kiêm Cục trưởng Cục Đào tạo. Phải hiểu rằng trước đó, khi chưa có Tổng cục thì Bộ Công an vẫn có công tác tổ chức chính trị tư tưởng, tổ chức cán bộ và cả công tác báo chí, tuyên truyền… rồi. Nói tóm lại là công tác XDLL có ngay từ khi CAND Việt Nam ra đời. Chỉ có điều, khi thành lập Tổng cục thì các công tác này trở nên thống nhất chuyên sâu, có sự phối hợp chặt chẽ hơn để từ đấy triển khai nhiều hoạt động hiệu quả hơn; đề xuất được nhiều chủ trương, phương hướng cụ thể. Ngay cả việc triển khai đưa các nghị quyết vào lực lượng, vào cuộc sống cũng như việc ra mọi quyết định chỉ đạo của cấp trên, của lãnh đạo Bộ cũng nhanh chóng hơn.
Ngày 11/3/1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi Giám đốc Công an Khu 12, trong đó có nội dung giáo dục tư cách người Công an Cách mạng cũng chính là nội dung 6 điều Bác Hồ dạy CAND cho đến nay vẫn là lẽ sống, mang tính thời đại, là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của cán bộ, chiến sỹ (CBCS) toàn lực lượng.
Thiếu tướng Phạm Văn Dần bàn rằng, với công tác cán bộ thì quan trọng nhất là yếu tố con người, phải xây dựng người Công an Cách mạng, quán triệt 6 điều Bác Hồ dạy. Một tổ chức phải xuất phát từ yêu cầu nghiệp vụ, chính trị. Như thế có nghĩa là muốn thành lập một đơn vị mới phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, phải được nghiên cứu rất kỹ, được tập thể lãnh đạo lực lượng bàn đi, bàn lại rồi mới đi đến sự đồng thuận.
Thiếu tướng Phạm Văn Dần đã nhớ lại trường hợp thành lập Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về ma túy. Thời điểm ấy là khi vụ án ma túy Vũ Xuân Trường và đồng bọn được đưa ra ánh sáng. Trước tình hình thực tế của hoạt động mua bán, vận chuyển, sử dụng trái phép chất ma túy trở nên phức tạp, dựa trên đề xuất của Tổng cục XDLL báo cáo, Bộ trưởng Bộ Công an đã ra quyết định thành lập một đơn vị chuyên trách đấu tranh chống tội phạm về ma túy ở cấp Cục. Quá trình xây dựng các thủ tục pháp lý cũng như cơ cấu tổ chức cho đơn vị mới này về cơ bản không có gì vướng mắc, vì đã nhận được sự thống nhất xuyên suốt từ trên xuống. Thế nhưng quan trọng nhất lúc này là lựa chọn cán bộ thế nào?
"Nhớ lại hồi ấy, băn khoăn lớn nhất của lãnh đạo Bộ và cũng là từ cơ quan tham mưu cho lãnh đạo Bộ về tổ chức bộ máy là Tổng cục XDLL CAND đều nằm ở khâu này. Cái lo lớn nhất là trong tình hình tội phạm phức tạp như thế mà anh em chẳng may sa ngã, có vi phạm mà bị xử lý thì thật là đau đớn lắm!". Thế nên hồi ấy, công tác lựa chọn cán bộ cho Cục mới này được làm rất kỹ. Lại cũng ít người biết được rằng sau khi quy trình thủ tục thành lập đơn vị mới đã xong, sau lễ đọc quyết định thành lập và phong hàm Cục trưởng như bình thường, toàn thể CBCS của Cục đã tổ chức một lễ tuyên thệ, thể hiện quyết tâm đấu tranh chống tội phạm đến cùng. Người đảm nhiệm chức vụ lãnh đạo của đơn vị mới lúc bấy giờ là đồng chí Vũ Hùng Vương, hiện là Thiếu tướng, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát phòng chống tội phạm, Anh hùng LLVTND. Và thực tế đã chứng minh, trải qua các giai đoạn đấu tranh, đến nay Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy vẫn tự hào giữ vững truyền thống, lập nhiều chiến công xuất sắc. Thành tích ấy cũng đã thêm một minh chứng cho tầm quan trọng và hiệu quả của công tác cán bộ, lấy yếu tố xây dựng tố chất người Công an Cách mạng làm cơ bản là hết sức đúng đắn trong mọi lúc, ở mọi nơi.
Trong tổ chức xây dựng lực lượng, để đi đến đề xuất xây dựng, thành lập một đơn vị mới, dù chỉ ở cấp phòng, cũng đều phải trả lời được câu hỏi: Có cần thiết không? Bên cạnh đó, việc tuân thủ các nguyên tắc, không mang tính cá nhân trong xây dựng tổ chức là cực kỳ quan trọng. Những nguyên tắc cơ bản như XDLL CAND phải đảm bảo sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng; phải bám sát, phục vụ đắc lực việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của Đảng và xuất phát từ yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, và XDLL CAND phải gắn bó mật thiết với nhân dân… là những nguyên tắc không thể bỏ qua. Nội dung bao hàm trong những nguyên tắc này bao gồm cả việc trong xây dựng Đảng, luôn nắm vững quan điểm xây dựng đội ngũ cán bộ là then chốt, coi trọng tiêu chuẩn cán bộ cả đức và tài. Trong đó đức là gốc. Nói cách khác, CBCS CAND phải được đào tạo một cách cơ bản, bài bản để luôn vững vàng trước mọi tình huống, thử thách.
Trước khi được giao giữ trọng trách Phó tổng cục trưởng, rồi Tổng cục trưởng Tổng cục XDLL CAND, Thiếu tướng Phạm Văn Dần là một nhà giáo đã nhiều năm giảng dạy ở Đại học ANND. Ông nói "làm" đào tạo cũng liên quan đến yếu tố con người, thực chất cũng dính dáng đến công tác XDLL từ ấy rồi. Nhưng thực tế khi ra Tổng cục, bắt tay vào công tác mới hiểu hết tầm quan trọng của công tác xây dựng tổ chức bởi nó như là sự kết hợp tổng thể của rất nhiều yếu tố, từ lý thuyết đến thực tiễn để cho ra một kết quả sao cho hiệu quả nhất.
Câu chuyện giữa tôi và ông lan man một hồi rồi quay trở lại thời điểm ông được chỉ đạo thành lập Tạp chí Văn hóa - Văn nghệ Công an, tiền thân của tờ báo Văn nghệ Công an bây giờ. Nguyện vọng của đông đảo CBCS, cán bộ hoạt động trong các lĩnh vực văn học, nghệ thuật trong Lực lượng Công an lúc bấy giờ là có một "sân chơi" riêng để đáp ứng nhu cầu giao lưu một cách chính đáng. "Chúng tôi đã tổ chức rất nhiều cuộc hội thảo, quy tụ đông đảo đội ngũ văn nghệ sĩ trong và ngoài lực lượng để cùng đóng góp ý kiến, trưng cầu xem việc tạo một sân chơi như Tạp chí Văn hóa Văn nghệ Công an ấy có phù hợp không?".
Thực tế từ những ngày ấy văn nghệ sĩ trong và ngoài lực lượng cũng đã quan tâm, có nhiều sáng tác tốt cho Công an. Nhưng để có một "khoảnh trời riêng" và cũng có thể coi là một kênh giao lưu thông tin hiệu quả giữa trong và ngoài lực lượng thì vẫn còn thiếu lắm… Kết quả là hầu hết các cuộc gặp gỡ anh em văn nghệ sĩ lúc bấy giờ đều đi đến việc ủng hộ nhiệt tình cho một "sân chơi" đậm "chất" CAND như thế. Thế rồi, rất vinh dự tờ tạp chí đã được tập thể Lãnh đạo Bộ bàn bạc, thống nhất. Đồng chí Bộ trưởng Bùi Thiện Ngộ giao cho Tổng cục XDLL CAND làm thủ tục ra quyết định thành lập Tạp chí Văn hóa - Văn nghệ Công an, đáp ứng lòng mong mỏi của đông đảo những người ủng hộ trong và ngoài lực lượng.
"Cố nhiên phải lưu ý rằng vì đây là một tạp chí ban đầu mang tính chất còn khá là hạn hẹp, nên đa phần mọi vấn đề đều do Bộ Công an quyết định hết. Việc chỉ định tôi ban đầu là Tổng biên tập có tính chất giương ngọn cờ. Những việc cụ thể của một tòa soạn, rồi thì quy tụ anh em văn nghệ sĩ lại đóng góp cho "sân chơi" thêm phong phú… còn do các cán bộ khác cùng chung lưng gánh vác nữa, trong đó có vai trò của đồng chí Hữu Ước (bây giờ là Trung tướng, Phó Tổng cục trưởng, Tổng Biên tập), rất lớn. Và tôi có những cộng sự giỏi tiếp quản được các công việc ấy!" - Thiếu tướng Phạm Văn Dần kể lại. Và quan trọng hơn cả, cũng theo nguyên Lãnh đạo Tổng cục XDLL CAND, đánh giá về mặt tổ chức thì việc thành lập Tạp chí Văn hóa - Văn nghệ Công an ấy cũng là một thành công "vượt ngoài sức tưởng tượng". Bởi nhẽ, qua thời gian, với sự phát triển vượt bậc về mọi mặt, chính đơn vị ấy và những người kế tục đã trả lời được câu hỏi: Cần thiết phải có một đơn vị như thế!
Mặc dù nghỉ hưu đã lâu, Thiếu tướng Phạm Văn Dần vẫn đọc sách, vẫn tham gia các hoạt động xã hội. Ông bảo, làm tổ chức trước hết phải chọn cán bộ có năng lực. Không có năng lực thì không thể đảm đương được công việc. Nhưng có năng lực chưa đủ mà quan trọng nhất là phẩm chất. Cán bộ mà không chí cốt - đúng từ của ông - thì cũng không được. Bởi thế, người lãnh đạo phải rất chú ý xây dựng yếu tố con người trong đơn vị. Phải quan tâm, đào tạo bồi dưỡng cho anh em để người ta "chí cốt" với công việc. Sau đó chọn ra những người có tài, đủ đức để đảm đương công việc… Tất nhiên đối với công tác tổ chức, XDLL qua mỗi thời kỳ đều có những thay đổi, những thích ứng cho phù hợp với tình hình thực tế. Cho nên, điều quan trọng cuối cùng, đó là hiệu quả công việc
